Het koeren van de zomertortel. In mijn vroege jeugd moet dit wonderschone duifje, en die dromerige baltsroep, overal om mij heen aanwezig zijn geweest, maar toen was ik er blind en doof voor. Ik verzamel de soorten die ik toen niet opmerkte, nu het nog kan.
Spontaan de zomertortel horen of zien, dat lukte in de afgelopen jaren niet. Daarvoor zijn de zomertortels te zeldzaam geworden, en te goed verborgen, voor mij althans. Maar nu sta ik in de Kwade Hoek, in de Duinen van Goeree, met George Tanis, die de tortels hier inventariseert. Hij verzekert me dat het deze namiddag gaat lukken om er een te spotten.
Bij de zomertortel, de enige trekvogel onder de duiven, komt eigenlijk alles wat kan misgaan samen. In de jaren zeventig was de vogel nog talrijk, en kwam verspreid over het hele land voor. Nu zijn er rond de vijfhonderd broedparen over: een daling van meer dan 90 procent sinds de jaren tachtig. Daarvoor bestaan alle oorzaken die je zou kunnen bedenken. Zoals intensieve jacht, zowel op hun trekroute in Europa als in de overwinteringsgebieden ten zuiden van de Sahel – daar is overigens ook veel geschikt leefgebied verloren gegaan. Datzelfde geldt voor habitat in de broedgebieden in Europa. Verder: intensivering van de landbouw, schaalvergroting van het landschap, het verdwijnen van rommelhoekjes, efficiënt gebruik van landbouwgif – de bekende riedel.
De zomertortels die hier wel tot broeden komen, krijgen minder jongen groot dan voorheen. Dat is niet zo gek voor te stellen, zegt Tanis, als je ziet wat het menu is van de zomertortel. Het liefst eten ze zaden van kruiden, precies die kruiden die op boerenland met succes zijn bestreden. Ook granen, de alternatieve voedselbron, zijn schaarser geworden.
Maar hier, in dit duingebied, gebeurde in de afgelopen vijftien jaar iets bijzonders. In het kader van pleisters plakken tegen de gevolgen van stikstof werden hier bramen en ander struweel verwijderd. Op die door machines geroerde grond verscheen massaal winterpostelein. En dat bleek de ideale voedselbron voor de net uit Afrika teruggekeerde zomertortels: de eerste zaadjes die in het voorjaar beschikbaar zijn. Tanis: ‘Er zaten hier groepen van vijftig tot zestig zomertortels te foerageren.’
Tegen de trend in bleef het aantal zomertortels minimaal stabiel in dit gebied, waar ook voldoende broedgelegenheid is, in meidoorns vooral. Tweeëntwintig broedparen, mogelijk komt daar dit jaar nog iets bij. Tanis: ‘Zonder die postelein was dat echt veel minder geweest.’
In deze tijd van het jaar, nu het kruid is uitgebloeid, foerageren de duifjes vaker in de binnenduinrand, graszaden van gemaaide bermen of weilanden. In augustus vinden ze dan nog voedsel aan de zeereep, waar zeewolfsmelk groeit. Zo redden de ‘duintortels’ het.
Maar ja, de werkzaamheden in de duinen zijn klaar, winterpostelein bloeit hoogstens twee jaar en is alweer zowat verdwenen. Tanis kijkt nu of er voedselveldjes te maken zijn, bij boeren in de binnenduinrand of bij particulieren. Zonder dit soort lapmiddelen redt de zomertortel het niet, vreest hij.
Het koeren van de zomertortel dus. Eigenlijk horen we het al direct, dat in mijn oren weemoedige roepen. Romantisch, dat kan ook. Langs een paar meidoorns waar Tanis nesten weet. We zien zomertortels in een baltsvlucht. Dan een zomertortel die boven in een dode boom schittert in het zonlicht. Het verenkleed meer oranje dan bruin, verder nog een heel kleurenpalet. Het zegt iets, denk ik, dat uitgerekend dit prachtige duifje het moeilijk heeft. Alles wat subtiel is, en iets complexer, vermorzeld door de schaalvergroting. Opnieuw die roep, hij klinkt vertrouwd. Een vage herinnering aan het korenveld tegenover mijn ouderlijk huis in mijn vroege jeugd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden