Als een agent zondagnacht twee mensen ziet wegrennen die voldoen aan het signalement van twee voortvluchtige inbrekers, zet hij de achtervolging in. De twee splitsen zich op, waarna de agent er één achterna blijft rennen, herhaaldelijk roepend dat hij moet stoppen. Dit doet hij niet, waarna de agent naar zijn taser grijpt: een wapen dat pijltjes afschiet die een verlammende stroomschok toebrengen.
Als de politie vervolgens camerabeelden opvraagt, blijkt de ingerekende 16-jarige jongen helemaal niet betrokken bij de inbraak. Hij heeft verwondingen opgelopen door gebruik van het stroomstootwapen, waarvoor hij in het ziekenhuis wordt behandeld, en zijn persoonlijke spullen zijn beschadigd, die de politie vergoedt.
Agenten mogen een stroomstootwapen inzetten als een verdachte zich aan arrestatie probeert te onttrekken, zegt Otto Adang, lector aan de Politieacademie en bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen op gebied van ordehandhaving.
‘Dat moet dan wel proportioneel zijn’, voegt hij toe. ‘Je moet meewegen wat de ernst is van het misdrijf en wat de risico’s zijn voor degene die je aanhoudt.’ Zo zijn de risico’s op letsel groter wanneer iemand rent, dan wanneer hij gewoon loopt. De politie onderzoekt in hoeverre de inzet in Almere proportioneel was.
De verklaring van de politie zal critici van stroomstootwapens hoe dan ook niet geruststellen. Zo wil mensenrechtenorganisatie Amnesty al langer dat ze ‘niet gebruikt worden tegen mensen die wegrennen en op dat moment niemand dreigen te doden of ernstig te verwonden’.
Over de auteur
Niels Waarlo is algemeen verslaggever van de Volkskrant. Eerder werkte hij op de wetenschapsredactie en schreef hij over tech.
Met de taser, vorig jaar landelijk ingevoerd als onderdeel van de standaarduitrusting van agenten, moeten agenten beter zijn opgewassen tegen agressie en onhandelbare arrestanten. In sommige gevallen zouden vuurwapens er zelfs door in hun holsters kunnen blijven, is de hoop.
Critici vrezen echter dat agenten er te snel naar grijpen. In 2013 sprak het VN-comité tegen Foltering zich nog uit tegen het Nederlandse voornemen om tasers in te zetten, mede omdat dit voor agenten de drempel zou verlagen om geweld toe te passen.
De stroomstoot is zeer pijnlijk. Bovendien kan het wapen letsel veroorzaken, zowel door de pijltjes als door het vallen na de verlamming, en mogelijk zelfs dodelijk zijn. Van zo’n zevenhonderd autopsierapporten van Amerikanen die overleden nadat ze waren getaserd, was het wapen in 153 gevallen volgens de arts (mede) de doodoorzaak, concludeerde persbureau Reuters in 2017.
De Rijksrecherche onderzoekt momenteel de aanhouding van een verwarde man waarbij een taser werd gebruikt, eerder deze maand. Hij overleed kort na zijn arrestatie. ‘Het optreden van agenten blijkt een rol te hebben gespeeld’, klonk vorige week de voorlopige conclusie. In hoeverre dit te wijten is aan de taser, is nog niet zeker: zo werd er ook ander geweld toegepast. Tien betrokken agenten zijn van de straat gehaald.
Op basis van de beschikbare literatuur lijken de risico’s van de stroomstoot voor gezonde mensen laag, zegt Michel Dückers, gezondheidswetenschapper bij Nivel en bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. Alleen kennen deze studies beperkingen.
Zo ontbreekt onderzoek naar mensen die gezondheidsproblemen hebben of onder invloed zijn, net de groep voor wie de risico’s van stroomstoten het grootst zijn. Het is immers problematisch om tests uit te voeren op hartpatiënten. Wat de boel extra complex maakt, is dat gebruik van tasers in de praktijk vaak samengaat met ander geweld, waardoor oorzaken van letsel vaak moeilijk uit elkaar te halen zijn.
Intussen wordt de taser ook ingezet om psychiatrische patiënten en verwarde personen in bedwang te houden, zoals bij de arrestatie in Rotterdam. Om meer te weten te komen over de gevolgen, wordt er een onafhankelijk onderzoek gedaan naar de gezondheidsgevolgen voor arrestanten die zijn getaserd. De onderzoekers, onder wie Dückers, krijgen hiervoor toegang tot gegevens over het gebruikte voltage, de duur van de schokken die zijn toegepast, en van forensische artsen die na de arrestatie op verwondingen controleren. Dit onderzoek loopt nog tot 2025, voor conclusies is het te vroeg.
In 2022 gebruikten agenten de taser 4.414 keer, ongeveer twee keer zo vaak als het vuurwapen. Of dit veel is of weinig, valt nog niet te zeggen, aldus Adang. Hij vindt het wel positief dat in driekwart van die gevallen de taser niet is afgevuurd, maar dat dreigen genoeg was.
Het valt hem op dat agenten sinds de jaren negentig van steeds zwaardere wapens worden voorzien. Toen hij in de jaren negentig onderzoek deed naar de inzet van pepperspray, kreeg hij vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid te verstaan dat stroomstootwapens ondenkbaar waren in Nederland. ‘Ik kan niet duiden wat er is veranderd. Wellicht ligt het gewoon aan de minister. Het plan om agenten van stroomstootwapens te voorzien kwam op tafel onder Ivo Opstelten, die was meer van het doorpakken en aanpakken.’
Of de risico’s van een geweldsmiddel opwegen tegen de voordelen, is uiteindelijk een ingewikkelde politieke afweging, vindt Otto Adang. Hij wijst erop dat er altijd moeilijke situaties zullen voorkomen waarvoor niemand de oplossing heeft, welke wapens er ook beschikbaar zijn. ‘Ook een stroomstootwapen is geen wondermiddel.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden