N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Extreemrechts Defensie maakt zich zorgen over haar aantrekkingskracht op rechts-radicalen. Toch liepen onderzoeken naar nazi-uitingen stuk. „Die uitspraken van toen waren echt racistisch. Daar is geen twijfel over mogelijk.”
‘Alle berichten wissen, dames en heren”. In lesgebouw het Uiltje van de militaire officiersopleiding KMA in Breda komen eind november 2018 cadetten in het geheim samen om te praten over hun appgroep. Ze zijn klasgenoten, dit is hun laatste studiejaar. Naast joligheid en porno wisselen ze in de appgroep al jaren routineus beelden en opmerkingen uit over nazi’s, joden, hakenkruizen, concentratiekampen. Mensen van kleur heten ‘apen’, ‘negers’ of ‘zwartjoekels’.
Een wat oudere cadet neemt de leiding. „De teksten an sich die vallen wel mee” zegt hij, maar „na drieënhalf jaar gallen” zijn er wat memes in de groep beland „die niet heel netjes zijn”. Het is te horen op een opname in bezit van NRC. Hij sommeert de anderen alles weg te halen. „Als je je app verwijdert, als je eruit stapt, is er meteen een optie dat je ook al je media verwijdert. Doe dat dan ook.”
Dit artikel is gebaseerd op gesprekken, audio-opnames, beeldmateriaal, WhatsApp-gesprekken, e-mails, verslagen en andere documenten. NRC kent de namen van degenen die zich racistisch uitten of uitingen deden die verwezen naar nazi-Duitsland. Ze zijn hier niet bij naam genoemd, omdat het verhaal zich richt op de relativerende aanpak door Defensie van dit gedrag. Bovendien gaat het om personen die geen publieke figuren zijn en geen hoge positie bekleden in de krijgsmacht.
De cadetten maken een rij en de oudere cadet gaat bij de deur staan om te controleren of ze het materiaal ook echt hebben vernietigd. „Kom effe langs met je telefoon.” Ook de klasgenoten buiten worden opgetrommeld. Eentje zorgt dat „iedereen die buiten is er ook zit en dan ga ik het nog even checken”.
De stemming is baldadig. Een cadet: „Hij is hem niet aan het verwijderen, hij is hem aan het versturen naar de CDS” – de baas van de krijgsmacht. Hard gelach. „Waarom nu pas?”, wil een andere cadet weten. Waarom zijn ze met z’n allen nu ineens bang dat de inhoud bekend wordt? „Het zou lullig zijn als je zo meteen een keer een functie hebt en je krijgt dit als een boemerang naar je hoofd”, is het wat algemener antwoord van de oudere cadet.
De timing is opvallend. Twee weken later kondigt staatssecretaris Barbara Visser (Defensie, VVD) een onderzoek naar de appgroep aan, in een brief aan de Tweede Kamer. Het gaat om het delen van „afbeeldingen van pornografische en racistische aard en met verwijzingen naar nazi-Duitsland” op de officiersopleiding. En ze wil nóg een onderzoek, naar „ontoelaatbare uitingen in relatie tot nazi-Duitsland” bij de Luchtmobiele Brigade.
Rechts-extremisten tonen steeds meer belangstelling voor de krijgsmacht, signaleert de militaire inlichtingendienst MIVD in haar laatste jaarverslag. Het gaat om jonge mannen die een „blanke etnostaat” nastreven. Mogelijk willen zij in dienst ter voorbereiding op een „zogenaamde toekomstige rassenoorlog”, verklaarde minister Kajsa Ollongren (Defensie, D66) eerder de aantrekkingskracht van de krijgsmacht op aanhangers van extreemrechts. De MIVD tipte Defensie vorig jaar meerdere keren over extreemrechtse militairen. Volgens Ollongren wordt rechts-extremisme in het leger niet getolereerd. Behalve de onderzoeken van de MIVD, wordt het eigen personeel gevraagd op te letten. Bij een meldpunt kunnen militairen signalen van extreemrechts gedrag aangeven. Serieuze signalen worden meteen tot op de bodem uitgezocht, zegt Defensie.
Maar hoe doet Defensie dat en hoe beoordeelt het meldingen over extreemrechts gedrag? Over de afhandeling van de onderzoeken die de staatssecretaris aankondigde, is niet veel bekendgemaakt. Verslagen, afbeeldingen en heimelijke geluidsopnamen tonen dat beide onderzoeken intern zijn tegengewerkt, vastliepen en vrijwel niets opleverden.
Bij de slagboom van het oefenterrein in het Duitse Bergen-Hohne zit in juli 2018 een nieuwe soldaat. Hij is gevraagd voor een klusje waar niemand zin in heeft. Terwijl een eenheid van de Luchtmobiele Brigade op het oefenterrein gaat schieten, houdt hij met enkele collega’s de wacht. Vier dagen in een klein wachthokje aan de weg. Het is warm en ze vervelen zich stierlijk.
De onderzoekscommissie kreeg deze foto onder ogen, van een militair met een hakenkruis op de rug. „Geen affiniteit met nationaalsocialistisch gedachtegoed”, luidde het oordeel.
Een korporaal, zijn meerdere, besluit daarop muziek op te zetten. Opeens schallen er oude Duitse marsliederen uit de luidspreker van het wachthok, van een filmpje van marcherende SS’ers op iemands telefoon. Ze rollen over de grond van het lachen. Baldadigheid, denkt de soldaat dan nog.
Maar, zo zal hij later tegenover een onderzoekscommissie verklaren, hij vergiste zich. Het 63 pagina’s tellende hoorverslag is in bezit van NRC. De soldaat krijgt berichten uit hun appgroep te zien, zoals een foto van een legervoertuig dat de nazivlag voert. Hij hoort de andere wachters vertellen dat buitenlanders niet welkom zijn in hun team. Dat ze onderling nazi-vlaggen willen verhandelen.
En dan moeten de eerste Nederlandse militairen nog door de slagboom rijden voor de schietoefening. Bij het passeren van het wachthok steekt een aantal één hand recht omhoog, andere vingers op de bovenlip. De Hitlergroet.
Dan realiseert de soldaat zich dat dit geen grappen zijn, ze ménen het.
Na de oefening komt het team bij elkaar voor een barbecue. Een korporaal zegt volgens het hoorverslag dat hij Nivea bij zich heeft. Een collega met ontbloot lijf vraagt of die hem even kan insmeren. ‘Ik wil graag een hakenkruis op mijn rug’, zou hij gevraagd hebben. Er wordt een foto gemaakt van een groot wit hakenkruis op de rug van de militair, om onderling te delen.
In het najaar van 2018 komt alles samen. De Telegraaf bericht over een heel andere ‘nazi-appgroep’, ook van een militair in opleiding. De soldaat die in Duitsland de wacht hield, besluit een melding te maken over zijn ervaringen op het oefenterrein, krap vier kilometer verwijderd van voormalig concentratiekamp Bergen-Belsen, waar Anne Frank en haar oudere zus Margot door de nazi’s zijn vermoord.
Ook over de appgroep van de cadetten wordt een melding gedaan. Wanneer in gebouw het Uiltje cadetten de schade beperken door de appjes collectief te wissen, zijn er door meerdere betrokkenen al tientallen screenshots gemaakt, die nu in bezit van NRC zijn. Het „drieënhalf jaar gallen” en de beelden die „niet zo netjes zijn”, blijken een onderkoelde weergave van wat er plaatsvond.
Zwart-wit foto’s van uitgemergelde mannen in concentratiekampen worden becommentarieerd met „ze hadden iig geen obesitas” of „chillen with the boys”. Op nieuws over de gemeente Amsterdam reageert een cadet: „Teringjoden zeg, sippe lui”. En: „Iedereen die geholpen heeft dit land te bevrijden van de moffen vraagt zich nu af of er toch niet voor het verkeerde kamp is gekozen.”
SS’ers heten consequent ‘mooie mannen’. Mannelijke cadetten wisselen foto’s van nazi’s die ze ‘knap’ vinden. Een cadet plaatst een foto van een SS’er die hij aan zijn kapper gaf, waarbij hij zei: ‘Dit wil ik’. Nazivlaggen heten mooie attributen. Op ‘Sieg heil’ reageert niemand bevreemd.
Niemand corrigeert elkaar.
In het liederenboek van de cadetten staan bij de nazi’s geliefde liederen als het Erikalied en het Panzerlied. Het laatste is geschreven door een nazi en werd gezongen door militairen bij de pantsereenheden van de Wehrmacht. Op een filmpje van een KMA-galadiner in het voorjaar van 2019 is te zien hoe cadetten in een volle zaal, met gestamp en al, het lied uit volle borst meezingen.
Een filmpje van danseressen van kleur met een outfit als in een Braziliaans carnaval heet in de appgroep „optreden met de apenheul”. Een cadet moppert over de nieuwe voorlichtingsfilmpjes van Defensie waarin „26 zwartjoekels en 31 Gooks voorbij” komen. Gooks is een scheldwoord voor Aziaten.
In het liederenboek van de cadetten staan bij de nazi’s geliefde liederen als het Erikalied en het Panzerlied
Over slavernij zegt een cadet: „De enige reden dat ik er minder om slaap, is omdat ik ook een neger had kunnen hebben die me lekker instopt voordat ik ga slapen als onze voorvaderen niet zo laf waren geweest.”
Ze zijn zich bewust van hun gedrag. Begin september bericht de NOS over de radicaal-rechtse beweging ‘Schild en Vrienden’ in België. De reportage gaat rond in de groep. „Het wordt nog niet echt geaccepteerd”, merkt een cadet op. „Er komt letterlijk shit voorbij die ook in onze whatsappgroep staat”, merkt een ander op. Twee smiley’s. Een derde: „Als die ooit uitlekt.”
De twee onderzoeken van staatssecretaris Visser worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID). Die heeft als taak een melding van een misstand objectief te onderzoeken, maar kent ook de kritiek niet altijd onafhankelijk genoeg van Defensie te opereren.
Aan de cadetten-appgroep blijkt weinig meer te onderzoeken – dankzij de verwijdersessie in het Uiltje. Cadetten die worden gehoord over de appjes willen niet vertellen wie wat postte. Ze doen de uitingen af als „harde humor”. Het ministerie van Defensie bevestigt in een reactie dat de commissie slechts achttien berichten uit de appgroep boven water heeft gekregen – de rest van h Source: NRC