Belarus heeft laten weten dat het bereid is een legerbasis voor Wagner in te richten. Prigozjin zelf arriveerde dinsdag in Belarus vanuit Rostov, waar hij zijn mislukte opstand begon.
Prigozjin brak zijn veldtocht tegen Moskou afgelopen weekeinde onverwacht af nadat hij de toezegging had gekregen dat hij en zijn troepen niet zullen worden vervolgd wegens muiterij. Voorwaarde is volgens het Kremlin wel dat de Wagnerstrijders zich onder gezag van het ministerie van Defensie moeten plaatsen of naar Belarus moeten verhuizen. Volgens Prigozjin zou Loekasjenko voorstellen hebben gedaan voor een wettelijk kader waarbinnen Wagner kan blijven opereren.
Het compromis kwam tot stand door bemiddeling van de Belarussische president, die zijn land al sinds 1994 met harde hand regeert. Dat Loekasjenko eraan te pas moest komen, was een vernedering voor Poetin. Loekasjenko wordt beschouwd als een loopjongen van het Kremlin, zeker sinds Poetin hem rugdekking verleende bij het neerslaan van de massale protesten in Belarus tegen zijn dubieuze herverkiezing in 2020.
Maar de rol van Loekasjenko bespaarde Poetin de nog diepere vernedering zélf een compromis te moeten sluiten met de opstandige Wagner-chef wiens huurlingen Moskou naderden zonder dat Poetins veiligheidstroepen hen een strobreed in de weg legden.
De grote vraag is nog steeds hoe de toekomst van Wagner er uitziet na Prigozjins mislukte rebellie. De legerleiding die Prigozjin ten val probeerde te brengen wil dat het huurlingenleger wordt ontbonden, maar er klinken ook geluiden die erop duiden dat het Kremlin niet helemaal van Wagner af wil. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov kan Wagner zijn lucratieve activiteiten in Afrika, waar het zich verhuurt als militaire uitzendkracht, in elk geval gewoon voortzetten.
Ook voormalig onderminister van Defensie Andrej Kartapolov, die nu in het Russische parlement zit, vindt het zonde Wagner op te heffen gezien de successen die Prigozjins strijders in Oekraïne hebben geboekt. Volgens hem moet de status van het vrijwilligersleger wel wettelijk worden geregeld.
Mogelijk komt het behoud van Prigozjins leger in ballingschap in Belarus het Kremlin ook niet slecht uit. De Belarussische minister van Defensie Viktor Chrenin zou Loekasjenko hebben voorgesteld Wagner op te nemen in het Belarussische leger. Dat is een scenario waarover buurlanden van Belarus, zoals Polen en de Baltische landen, zich zorgen maken.
Richard Dannatt, de vroegere stafchef van de Britse strijdkrachten, opperde dat het Kremlin Wagner mogelijk zal gebruiken als stoottroepen voor een nieuwe poging de Oekraïense hoofdstad Kyiv in te nemen. Vorig jaar lanceerde Rusland ook al vanuit Belarus een aanval op Kyiv, maar die liep uit op een fiasco. Alleen de aanwezigheid van Wagner niet ver van de Oekraïense grens zal de Oekraïense autoriteiten nopen extra troepen naar het gebied te sturen.
Een probleem voor Prigozjin is hoe hij het zware militaire materieel van zijn eenheden, zoals tanks en pantserwagens, naar Belarus krijgt. Dat kan vanuit Wagners bases in de bezette gebieden in Oekraïne alleen via Russisch grondgebied. Het is de vraag of de legerleiding dat zal toestaan: het ministerie is al begonnen met het invorderen van de zware wapens van Wagner.
De Belarussische oppositie is bang dat de komst van Wagner een nieuwe stap zal worden in de ‘uitverkoop’ van hun land waarvan zij Loekasjenko beschuldigt. Nog maar kort geleden gaf hij Rusland toestemming tactische kernwapens in Belarus te plaatsen. ‘Loekasjenko maakt Belarus gijzelaar van andermans spelletjes en oorlogen', concludeert oppositieleidster Svjatlana Tsichanovkskaja, die in 2020 naar het buitenland moest uitwijken nadat zij volgens de oppositie de verkiezingen had gewonnen.
Loekasjenko maakt er geen geheim van dat hij wel bewondering heeft voor de baas van het huurlingenleger, ondanks diens criminele verleden. De twee kwamen in 2020 bijna in botsing, toen de Belarussische autoriteiten in een list van de Oekraïense geheime diensten trapten en een groep Wagnerhuurlingen oppakten. Maar Loekasjenko liet hen al snel weer gaan.
Op zijn beurt heeft Prigozjin bewondering voor de keiharde manier waarop Loekasjenko zijn tegenstanders aanpakt. ‘Loekasjenko laat zich niet door een knulletje in zijn gezicht spuwen’, constateerde hij instemmend, nadat die twee jaar geleden een Ryanair-toestel had gedwongen te landen in Minsk en de jonge blogger en politiek activist Roman Pratasjevitsj van boord had laten halen.
De oppositie vreest dat het erop zal uitdraaien dat Prigozjins leger een soort pretoriaanse garde, een privélegertje, voor de autoritaire Belarussische leider zal worden, zoals het geval is in enkele Afrikaanse landen waar Wagner opereert.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden