Even dacht Lucinda Williams (70) dat ze nooit meer zou kunnen lopen of zingen, geen platen meer zou opnemen en misschien wel altijd aan haar huis gekluisterd zou blijven. ‘En ik had niet eens meer een eigen huis, want dat was eerder dat rampjaar ondergelopen’, vertelt Williams via Zoom vanuit haar woonkamer in Nashville. Ze probeert zich die tragische dag, november 2020, weer voor de geest te halen. Ze wilde gaan douchen, verloor haar evenwicht, maar wat er daarna gebeurde... Haar man Tom Overby, die de ambulance belde; de tocht naar het ziekenhuis, waar ze vijf weken zou herstellen van wat uiteindelijk een herseninfarct bleek – daar weet ze niks meer van.
‘Maar hé, ik leef nog, en dat niet alleen, ik kan iedere dag weer meer. Zo’n beroerte is vervelend, maar als die me dan toch moet overkomen, dan maar tijdens de lockdown, dan merkt de buitenwereld er toch weinig van. Ik kon in alle rust revalideren en dat was een zegening. En nu ligt er een boek van mij, heb ik een nieuwe plaat gemaakt en ben ik zelfs weer in Europa geweest om op te treden. Lu is back, hoor.’
Over de auteur
Gijsbert Kamer is sinds 1992 muziekjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant recensies, interviews en beschouwingen over pop en jazz.
Haar boek Don’t Tell Anybody the Secrets I Told You, over haar leven en werk, staat vol tegenslagen, maar beschrijft ook hoogtepunten als het verschijnen van het meesterwerk Car Wheels on a Gravel Road (1998), dat ze zelf als haar mooiste album beschouwt. Het boek verscheen in april, haar nieuwe album Stories from a Rock N Roll Heart komt vrijdag uit. Enkele liedjes ervan speelde ze in januari van dit jaar tijdens een emotioneel weerzien met Paradiso.
‘Ja, het ontroerde me echt. Die enorme bijval die ik van het publiek kreeg. Ik was best bang om weer op tournee te gaan, mijn lichaam was nog deels verlamd. Ik kon gelukkig wel zingen, want vreemd genoeg zijn mijn stembanden en spraakvermogen niet door de beroerte aangetast. Maar gitaarspelen lukte niet, wat ook het opnemen van de plaat bemoeilijkte. Ik oefen nog dagelijks met mijn handen. Vooral de vingers van mijn rechterhand werken niet mee, maar ook daar zit schot in.’
In Paradiso en ook op haar nieuwe plaat bleek haar stem onverminderd krachtig. Williams zingt al decennialang met zo’n intense bezieling dat haar beste liedjes dwars door de ziel snijden. Sinds ze 45 jaar geleden haar eerste plaat opnam, heeft ze een compleet eigen stijl ontwikkeld, waarin blues, rock-’n-roll en country samenvloeien tot een uniek geheel dat tot haar afgrijzen al te gemakkelijk wordt ingedeeld in het hokje americana of de in haar ogen ‘nog ergere benaming’ alternative country (alt.country).
In haar boek spreekt ze diverse keren haar weerzin over die categorisering uit. ‘Die benoeming is me veel te deftig. Mijn muziek is ‘smeriger’, om het zo maar te benoemen. Er zit een soort ‘dirt’ in, die rauwer is en meer verwant aan garagepunk – waar ik me in de vroege jaren tachtig in Los Angeles in stortte. Maar vooruit, ik beschouw het maar als een compliment dat ik als pionier van de alt.country word gezien. De muziekindustrie heeft dat soort benamingen nodig. En ik ben er ook best trots op dat mijn plaat Car Wheels on a Gravel Road inmiddels als ijkpunt in de Amerikaanse muziek wordt beschouwd.’
Ze besteedt in haar boek veel aandacht aan het ontstaan van het album, waarop ze zo indringend over liefde, lust, verlangen en verlies zingt. Niet alleen omdat de plaat een piek in haar carrière was, maar ook omdat ze het album beschouwt als haar overwinning op de door seksisme en geldzucht gecorrumpeerde muziekindustrie.
‘Jarenlang dacht ik dat het aan mezelf lag dat ik met zo veel tegenslag te kampen had. Ik wilde als kind al iets met muziek doen. Mijn vader, Miller Williams, had als dichter een beetje naam gemaakt en hij stimuleerde me daarin. Van mijn moeder had ik mijn muziektalenten meegekregen, maar helaas ook een psychisch wat wankel gestel – om mijn ontvankelijkheid voor depressies en angstaanvallen maar zo te duiden.’
Behalve een talent voor liedjes maken had ze, zo zegt ze breed lachend, ook een talent voor het kiezen van de verkeerde mannen. ‘Ik viel steeds voor het soort dat ik maar dichter-op-motorfiets ben gaan noemen. Best gevoelige, poëtisch onderlegde jongens met stoere leren jackjes en een motor om hun onafhankelijkheid te onderstrepen. Geen gemakkelijke types, wel kleurrijk, en zeker stof voor mijn liedjes.
‘Ik reisde het hele land door op zoek naar een soort innerlijke rust en een plekje waar mijn muziek kon aarden. Pas op mijn 35ste kreeg ik een platencontract, en ik dacht altijd dat dit kwam omdat ik een lastpak was. Maar toen ik met mijn boek bezig was, zag ik ineens een patroon waarbij ik nooit eerder had stilgestaan. Ik was een alleenstaande vrouw in een door mannen gedomineerde tak van de muziekindustrie.’
Lucinda Williams was niet op haar mondje gevallen en wist precies wat ze wilde, maar kreeg daar jarenlang de kans niet voor. ‘Ik woonde begin jaren tachtig in Austin. Daar zat een kroeg, Hole In The Wall, waar ze ook aan livemuziek deden. Ik kwam er vaak en sprak met de eigenaar af daar ook eens te spelen. Toen een paar weken later het maandprogramma op de ruit was geplakt, zag ik dat mijn naam daar – tegen de afspraak in – niet op stond. Ik ging verhaal halen en kreeg te horen dat vrouwen niet op zijn podium pasten. Dat zou alleen maar gedoe met de mannen opleveren.’
In haar boek staan nog meer van zulke staaltjes misogyn gedrag beschreven. Zo was er de cineast Paul Schrader, die stomdronken bij haar op afspraak kwam omdat hij een video ter promotie van Car Wheels on a Gravel Road ging maken. ‘Hij zei letterlijk: if I wasn’t so fucked up right now, I’d probably try to get inside your pants.’
Die video kwam er niet. ‘Maar ik had inmiddels wel de naam dat ik een lastig mens was, met wie niet te werken viel. Moet je luisteren: het album had al jaren eerder uit kunnen komen als Rick Rubin het niet had tegengehouden omdat het strategisch niet in zijn releaseplannen paste. Ja, ik had moeite met sommige productionele keuzen op Car Wheels, maar niemand zal over Bruce Springsteen zeggen dat hij zo’n lastige man is met wie je beter niet kunt samenwerken als hij wat langer over een album doet.
‘Ander voorbeeld: ik sprak op het festival SXSW in Austin een keer mijn weerzin uit over de muziekindustrie. Dat grote maatschappijen kleine opslokten, wat veel kleinere artiesten benadeelde. Nou, je had de kranten moeten zien! Die Lucinda bijt de hand die haar voedt, wie denkt ze wel niet dat ze is? Had Steve Earle hetzelfde gezegd, dan was het: eindelijk iemand die zegt waar het op staat.’
Williams kwam bij het schrijven van haar memoires veel van dit soort momenten tegen. ‘Maar Car Wheels veranderde veel ten goede voor me. Bij dat album heb ik op alle vlakken mijn zin gekregen. Ik wist vanaf dat moment ook zeker dat ik altijd bij kleine labels zou blijven, waar ik de mensen kende, en nu ben ik al 25 jaar zelfstandig. En ook alweer jaren samen met Tom, die gelukkig geen motor rijdt.’
Haar echtgenoot schreef wel mee aan haar album Stories from a Rock N Roll Heart, wat toch ook een nieuwe ervaring moet zijn.
‘Ik kon het dit keer echt niet alleen. Ik was gewend op gitaar te componeren, wat niet lukte, en had ook best moeite met teksten. Best gek, want ik had net een heel boek met de hand geschreven, omdat typen niet lukte. Maar misschien waren de woorden ook wel op. Mijn liedjes zijn altijd een weerslag van wat ik meemaak. Ik had me in mijn boek echt leeg laten lopen, en even geen teksten meer paraat.’ Met hulp van onder anderen Bruce Springsteen, neo-countryzangeres Margo Price en vooral Jesse Malin (onlangs zelf getroffen door een beroerte en deels verlamd) kwam er dan toch een album waar Williams méér dan tevreden mee is.
‘Zo hartverwarmend allemaal, het was alsof al mijn muziekvrienden me te hulp wilden schieten. Ik had echt een nieuwe plaat nodig om een tournee voor mezelf te rechtvaardigen. Ook al is het vooral mijn stem en zijn het minder mijn eigen liedjes die je hoort, toch ben ik er apetrots op. Ik heb echt gedacht dat het klaar was. Maar nu heb ik dat boek geschreven, wat ik al jaren wilde, maar er steeds niet van kwam. Volgens de dokter is de kans groot dat ik volgend jaar weer gitaar kan spelen. Daar verheug ik me op. Dan zullen de liedjes er hopelijk weer uitstromen en kom ik opnieuw naar Paradiso.’
Lucinda Williams: Stories From a Rock N Roll Heart. Thirty Tigers/Mattan Records (verschijnt 30 juni).
Lucinda Williams: Don’t Tell Anybody The Secrets I Told You (Simon & Schuster).
Lucinda Williams speelt op 4 maart 2024 in Paradiso, Amsterdam.
Het coronajaar 2020 was voor Lucinda Williams behalve een rampjaar (huis ondergelopen, beroerte, verlies van vrienden) ook een zeer productief jaar. Haar album Good Souls Better Angels verscheen en ze zette onder de titel Lu’s Jukebox een reeks streamingshows op, met in iedere uitzending een centraal thema (southern soul, jarenzestigcountry) of artiest (Bob Dylan, Tom Petty). De opnamen daarvan verschenen in 2021 en 2022 ook op zes mooi verzorgde albums (cd/lp).
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen w Source: Volkskrant