‘Een tien. Ik kom al sinds de jaren zestig in dit museum en het heeft er nog nooit zo mooi uitgezien.’ Met een glimlach verlaat Louise de Havilland, een 73-jarige docent, de National Portrait Gallery in Londen. Het is een dag na de heropening door kroonprins William van de befaamde portrettengalerij naast de National Gallery. In de afgelopen drie jaar is het gebouw aangepast en de collectie herzien. ‘Er is veel meer verscheidenheid’, zegt de trouwe bezoeker, die in haar studiejaren afstudeerde op de Engels-Hollandse koning Willem III, ‘het museum is de 21ste eeuw binnengetreden.’
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen en schreef meerdere boeken, waaronder over de Brexit.
De National Portrait Gallery is van oudsher de artistiek achtergestelde buurman van de National Gallery. Waar in het ene museum, het Britse Rijksmuseum, Van Goghs Zonnebloemen en Constables De hooiwagen aan de muur hangen, komt de ‘annex’ tegemoet aan de liefde van de eilandbewoners voor bekende landgenoten, van Anna Boleyn tot David Beckham. Het is de ideale plek om op een regenachtige achternamiddag aan de hand van tronies de Britse geschiedenis te bekijken. Maar die tijdreis, zo oordeelde het museum, was te eenzijdig. Bovendien nodigde de ingang, aan de zij- en straatkant van het 167 jaar oude gebouw, bepaald niet uit.
Meer vrouwen
De nieuwe entree, gelegen aan de zijde van uitgaanswijk Soho, bestaat uit drie bronzen deuren waar beeldend kunstenaar Tracey Emin 45 vrouwengezichten in heeft gekerfd. Dat zet meteen de toon voor de herinrichting, waarbij gestreefd is naar seksegelijkheid. Wat de 20ste en 21ste eeuw betreft, is het museum daar bijna in geslaagd: dat deel van de collectie bestaat voor bijna de helft uit vrouwen, wat voorheen eenderde was.
In de lobby valt het oog niet op het schilderij van de filantroop Sir Christopher Ondaatje, de suikeroom van het museum, maar op een beeld van een zwarte jonge vrouw met een telefoon in haar handen, naast een standbeeld van een zittende Nelson Mandela. Reaching out heet het beeld van de vrouw, en het is gemaakt door Thomas J. Price, van wie sinds kort ook een groot beeld voor Rotterdam CS staat. De boodschap van het beeld is het recht om gezien te worden in musea en elders in de maatschappij.
Ook verderop in de permanente collectie wordt dit waargemaakt. Neem de sectie waarin het Britse wereldrijk centraal staat. Een prominente plek krijgt Sarah Forbes Bonetta, die als 5-jarige, Omoba Aina geheten, uit Nigeria door kapitein Frederick Forbes op het schip Bonetta werd meegenomen om als cadeau te worden overhandigd aan koningin Victoria. Ze werd haar favoriete peetdochter en een graag geziene gast in hogere kringen. ‘Ze verlegde enorme grenzen tussen plaatsen, culturen en identiteiten – vaak zonder keuze’, staat in de verklarende tekst.
Een soortgelijk verhaal wordt verteld over Ayuba Suleiman Diallo, de ex-slaaf (en slavenhandelaar) uit Gambia die in 1773 de eerste zwarte man werd die op een oliedoek werd vereeuwigd. Het pronkstuk bij de herinrichting is Portret van Mai, het pas verworven portret dat Joshua Reynolds in de 18de eeuw maakte van de eerste Polynesiër die ooit voet op Britse bodem zette. Hij hangt nu boven de eerste markies van Anglesey en de derde markies van Londonderry.
De National Portrait Gallery probeert alle kanten van de Britse geschiedenis te tonen, zonder al te moralistisch te zijn. Zo staat bij het portret van de lexicograaf Samuel Johnson dat hij soms onaardig was tegen de Keltische bewoners van de Britse eilanden, bij Winston Churchill wordt gewag gemaakt van de Bengaalse hongersnood, waarbij hij een rol zou hebben gespeeld, en Roald Dahl was naast kinderboekenschrijver ook een antisemiet. Dahl zou geen reden tot mopperen hebben gehad, want zijn portret dateert uit zijn dagen als knappe luchtmachtpiloot. Churchill daarentegen kijkt boos. Fotograaf Yousuf Karsh had hem zijn sigaar afgepakt.
Van The Beatles tot Bananarama
Meer dan ooit tevoren is in het museum voor ieder wat wils te zien. Liefhebbers van de Hilary Mantel-roman Wolf Hall kunnen genieten van de Tudor-hal, terwijl popliefhebbers enkele verdiepingen lager het gouden tijdperk van de popmuziek voorbij zien komen, van The Beatles tot Bananarama. Een dag is te kort om de honderden gezichten goed te zien. In de Britse pers zijn de reacties overwegend positief op de modernisering. The Guardian sprak over ‘een verbazingwekkende vernieuwing van een ooit weinig geliefde trekpleister in een groots gebouw’.
Bij het gezin Cochrane lopen de interesses uiteen. Vader Nicholas, een acteur, looft het portret van modeontwerper Paul Smith, terwijl dochter Bella het meest voelde bij Curtis Holders postume portret van een van de eerste Britten die aan aids stierf, Terry Higgins. Hoe wereldwijd de collectie tot de verbeelding spreekt, blijkt uit de reactie van Susan Brunner, een lerares uit het Australische Adelaide. ‘Wat me het meest is bijgebleven? De afbeelding van Amy Johnson, een vrouwelijke piloot die tijdens de oorlog in de Theems stortte en verdronk. Ik had nooit van haar gehoord van deze moedige vrouw. Ik heb een foto van haar portret gemaakt.’
Chevalier d’Éon
Een opmerkelijk portret in de collectie is dat van Charles-Geneviève-Louis-Auguste-André-Timothée d’Éon de Beaumont, kortweg Chevalier d’Éon. Deze Franse spion, diplomaat, soldaat, acteur en vrijmetselaar (1728-1810) werd geboren als man, maar ging in de tweede helft van zijn leven door het leven als een vrouw. En als dat laatste is deze afgezant van Lodewijk XVI ook afgebeeld. Na de dood van d’Éon stelde een lijkschouwer vast dat het lichaam van de overledene mannelijke organen heeft, maar ook diverse ‘vrouwelijke karakteristieken’ bezit.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden