Een van de populairste stand-upcomedians van Nederland is Patrick Laureij (40). Alle 172 avonden dat hij zijn derde voorstelling speelde waren uitverkocht, meer dan 121 duizend mensen kochten een kaartje om Live te zien. Er is geen première geweest. Er zijn nul recensies verschenen.
Precies zoals Patrick Laureij het bedacht had. Hij begint zich eindelijk op zijn gemak te voelen in wat hij ‘het wereldje’ noemt. Wat hij daarmee bedoelt legt hij op verzoek graag uit in het Haagse theater Diligentia, met nog vier keer Live voor de boeg: ‘Ik vind het fijn om een theatertour te hebben en drie of vier avonden per week in theaters te spelen, maar ik ben niet per se fan van het theaterwereldje. De afgelopen jaren heb ik me steeds afgevraagd hoe dat komt: wat is het nou dat ik niet begrijp, en waardoor ik me niet begrepen voel?’
Dat deze tournee de leukste en comfortabelste tot nu toe was, heeft in ieder geval alles te maken met het besluit om stand-upbelofte Sezgin Güleç (25) mee te nemen als voorprogramma. Allebei lid van stand-upgezelschap Comedytrain. Allebei uit Rotterdam, Rotterdam-Zuid om precies te zijn, of nog preciezer: Patrick Laureij uit IJsselmonde, Sezgin Güleç uit Hillesluis. Allebei gestopt met school om uiteindelijk de comedydroom na te jagen. Allebei opgegroeid in een omgeving waar hardheid, zacht uitgedrukt, boven zachtheid gaat.
En zoals het talent van Güleç nu wordt toegejuicht door oudere comedycollega’s, zo klonk over Laureij in zijn begintijd bij Comedytrain ook van alle kanten lof en gaat-dat-ziens. Het zijn de contrasten in zijn karakter die hem een spannende podiumpersoonlijkheid maken, zei Theo Maassen bijvoorbeeld over hem, contrasten die elkaar ook vaak genoeg in de weg zitten: stoer en kwetsbaar, kickboksen en yoga, grote mond en klein hartje. Die tegenstrijdigheden en de persoonlijke zoektocht naar manieren om ermee om te gaan, vormen de intrigerende bodem onder zijn comedy, ook in Live weer.
Sezgin Güleç ondertussen, heeft zich aangesloten bij Laureijs impresariaat en bereidt zich voor op zijn debuutvoorstelling. Na zijn auditie bij Comedytrain, in februari 2020, werd mede-eigenaar Geert Vriend van Bunker Theaterzaken al snel gebeld door Daniël Arends, die hem attent wilde maken op zijn talent, en die Güleç nu met de volgende woorden aanprijst: ‘Eindelijk weer eens iemand die niet op het podium staat alsof ie een 10 voor stand-upcomedy probeert te halen, maar er gewoon als staat als een dier dat doet wat het moet doen. Namelijk onvoorspelbaar, uniek, en vooral grappig zijn.’
Laureij: ‘Ik krijg energie van Sez. Het unieke aan hem is... Hoe vaak had je gespeeld toen je auditie deed?’
Güleç: ‘Ik had drie maanden daarvoor voor het eerst meegedaan aan een open podium.’
Laureij: ‘Het unieke aan Sezgin is dat hij met zo weinig ervaring toen al zo dicht bij zijn eigen stem was. De meeste comedians doen daar jaren over. Er wordt gelachen op zijn voorwaarden.’
Güleç’ achternaam betekent lachebek in het Turks, een feitje dat hij zelf ook leuk vindt staan bij zijn standaard bozige gezichtsuitdrukking, die je een familietrek zou kunnen noemen. Ook op het podium zul je hem niet overmatig zien lachen om de scherpe kantjes van een grap te halen wanneer hij iets controversieels blijkt aan te snijden. ‘Als er mensen in de zaal zitten die een bepaald beeld van mij hebben, of om een andere reden iets onaangenaams voelen als ze mij zien of horen, dan neem ik daar geen verantwoordelijkheid voor. Ik ga niemand geruststellen. Dat is mijn eer.’
Wat hij wel met plezier doet: een niet bijster geëmancipeerde versie van zijn droomvrouw beschrijven, tegen het vrouwonvriendelijke aan, om het publiek er vervolgens van te verwittigen dat hij heus wel bekend is met het feminisme van Rosa Luxemburg, Sabiha Gökçen en Simone de Beauvoir, wat het alleen maar verwarrender maakt.
Een dag na zijn auditie bij Comedytrain hoorde Sezgin Güleç dat hij was aangenomen als aspirant-lid en dat Patrick Laureij zijn mentor wilde zijn. Güleç: ‘Ik keek weinig naar Nederlandse comedy, dus ik kende al die grote namen van Comedytrain niet. Ik had nog nooit van Daniël Arends gehoord voor ik hem ontmoette. Van Patrick hingen posters in de wijk, maar ik had niks van hem gezien.’
Laureij debuteerde in 2016 met Dekking hoog, nadat hij drie jaar eerder cabaretfestival Cameretten won. Vanaf zijn entree in de theaterwereld, zegt hij, wilde hij zichzelf staande houden. Duidelijker dan dat kon hij het destijds nog niet uitleggen; hij bespeurde gewoon een bepaalde afstand, het onbestemde gevoel er niet helemaal in te passen.
In zijn eerste show kwam hij van achter uit de zaal het podium opgelopen, dus niet vanuit de coulissen. ‘Dat was symbolisch bedoeld: ik kwam ook figuurlijk van buiten naar binnen.’ Er zijn zinnetjes die hij zich letterlijk herinnert uit de eerste recensies, hoe complimenteus die verder ook waren. Uit de Theaterkrant, bijvoorbeeld: ‘Laureij houdt het (...) minimalistisch qua vorm en inhoud – geen decor en maatschappelijk engagement met rode draad – en daardoor neigt het meer naar een avondje comedy dan cabaret. Wellicht dat hij bij zijn tweede programma iets meer ruimte laat voor een dergelijke theatrale setting.’ Uit NRC: ‘En het eindigt veel te abrupt, want dat is een ander kenmerk van het stand-upgenre.’
Het leest, vindt hij, alsof deze recensenten hem bijna kwalijk namen dat hij zich in de Amerikaanse stand-uptraditie plaatste, en cabaretgebruiken achterwege liet. ‘Nog één ding. Jouw collega noemde het deel in mijn tweede voorstelling over yoga uitgekauwd. Noem mij een comedian die in Rotterdam-Zuid is opgegroeid, die kickbokswedstrijden heeft gevochten en er op een gegeven moment achter kwam dat hij zelf verantwoordelijkheid moest nemen voor diepgewortelde overtuigingen door mindful te gaan leven en yoga te leren? Kun jij de andere comedian noemen die dat doet? Nee, die is er niet, dus het is niet uitgekauwd.’
Het scheelt, zegt hij, dat hij voor zichzelf helder heeft kunnen maken waar het volgens hem misgaat tussen hem en deze recensenten: ‘Ze komen met een vork soep bij mij eten. En ik ben niet van plan lasagne voor ze te maken, zodat ze daar lekker in kunnen prikken.’
Güleç: ‘Het vak dat wij beoefenen is een van oorsprong Amerikaanse kunstvorm. Chris Rock, Richard Pryor, Dave Chapelle, George Carlin, dat was mijn beeld van comedy. Voor mij was het schrikken dat er in Nederland een precedent is van cabaretiers die liedjes zingen.’
Laureij: ‘Ook in Amerika is stand-up altijd een underdog geweest, maar daar wordt het niet beoordeeld als een theaterstuk. Die recensies gaven mij het gevoel dat ik beoordeeld werd als cabaretier, terwijl ik een stand-upcomedian ben. Soms begonnen ook mensen uit de zaal achteraf over ‘de rode draad’. Misschien zit die er subtiel wel in, maar ben jij je er niet bewust van. Dat kan. Maar ook al is-ie er niet: who cares? Waarom is de verwachting dat alles voorgekauwd en duidelijk moet zijn?’
De belangrijkste conclusie die Laureij na twee tournees trok: wat kennelijk gangbaar is kun je niet een-twee-drie veranderen, maar je kunt wel kijken of je een theatertour zó kunt vormgeven dat je je beter op je gemak voelt.
Sinds zijn tweede voorstelling Nederlands Hoop is zijn broer Thomas zijn technicus, dat was qua comfort al een grote stap vooruit. Bij die show ging Laureij nog wel mee in de gewoonte om op een avond in première te gaan, al was er geen actief uitnodigingsbeleid voor theatercritici. Maar als die zich meldden bij zijn impresariaat waren ze welkom. ‘De show was nog niet af bij de première. Dat schreven de recensenten ook, dat het wat onaf oogde, en dat was helemaal terecht. Maar ja, mijn werkwijze is dus ook dat de show in ontwikkeling blijft, en eigenlijk pas af is als hij wordt opgenomen.’
Het is veel prettiger om met zijn tweeën te toeren, dat is het beste inzicht dat hij de afgelopen tijd heeft opgedaan. ‘Sez is een goeie hang.’ Samen hebben ze zich verbaasd over hoe sommige programmeurs reageerden toen ze begrepen dat er dit keer een voorprogramma zou zijn. Laureij: ‘Soms leek er bijna lichte paniek te onstaan: maar hoe lang duurt dat dan? Ik dacht dan: ik sta geboekt, het is uitverkocht, ik deel toch die avond in? Komt goed. Geef mij dat vertrouwen. Je kunt ook denken: hé, iets anders, wat tof, leuk.’
Güleç: ‘Cultuur zit in de progressieve hoek, toch? Dat is het beeld, maar ik vind dat mensen verrassend conservatief reageren als dingen net iets anders gaan dan ze gewend zijn. Iets simpels als een voorprogramma, in Amerika de standaard, wordt als een enge innovatie gezien. Ze zijn gewoon blij met hoe vastgeroest alles is. Er zijn gelukkig ook veel theaters die daar anders in staan.’
Ze zijn vrienden geworden. Zelf gebruiken ze het woord ‘broederschap’. Güleç omschrijft Laureij als ‘mijn mental coach’. ‘Veel obstakels waarover ik me in het begin zorgen maakte, kon Patrick met zijn ervaring relativeren. Ik maakte me druk over iets basaals als: ga ik eigenlijk wel de huur kunnen betalen? Ik heb alles aan de kant gezet hiervoor. Voor de duidelijkheid: ik zou dit werk blijven doen als ik op straat zou leven, maar...’
Laureij: ‘Hij is nog eerder met school gestopt dan ik. Ik was 27 en zou het zesde jaar ingaan van mijn hbo, en jij stopte met... ?’
Güleç: ‘In de vijf Source: Volkskrant