De nieuwe driedelige serie First Five van HBO Max gaat over het vrouwenkabinet van Sanna Marin, de jonge Finse minister-president die afgelopen vier jaar een soort wereldster werd. Niet alleen door haar werk, maar ook door haar verschijning lag ze onder een extreme loep, zoals vrouwelijke politici vaker overkomt. In Nederland is vicepremier Sigrid Kaag (D66) daar een kenmerkend voorbeeld van, maar over haar later meer.
Geheel onterecht was die bovenmatige media-aandacht voor Marin overigens niet. Ze wás ook uitzonderlijk toen ze het politieke toneel betrad. In 2019 was ze als 34-jarige de jongste Finse premier ooit en – op dat moment – de jongste premier ter wereld. Wat ook in het oog sprong: de vier andere partijleiders met wie zij een coalitie vormde, waren eveneens allemaal vrouw. Slechts een van hen was ouder dan 35 jaar.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen.
Tot in Amerika waren talkshowhosts door het dolle heen. Het vrouwenkabinet werd vooral in linkse kringen op handen gedragen, nog voordat de Finse vrouwen überhaupt waren begonnen met hun werk. Uiteindelijk kregen ze ook veel voor elkaar in hun regeerperiode (2019-2023). Maar het wrange is dat daarvan maar weinig is blijven hangen bij het grote publiek.
Wat bij de meesten nog wel een belletje doet rinkelen: dat ene filmpje waarin de jonge premier Marin wild dansend en drinkend te zien is op een feestje. De gelekte privébeelden gingen in de zomer van 2022 viraal op sociale media. ‘De coolste premier ter wereld’, kopte de Duitse boulevardkrant Bild.
Maar de online vrouwenhaters zien in het dansfilmpje hun gelijk bevestigd dat de jonge Marin ongeschikt is voor het hoogste ambt. Volgens de Finse oppositie gedroeg de destijds 36-jarige Marin zich ‘premieronwaardig’. Zoals vicepremier Kaag door haar online haters consequent wordt weggezet als een onbetrouwbare ‘heks’, suggereren Marins politieke tegenstanders dat zij een onbetrouwbare ‘drugsgebruiker’ is. Het leidt er zelfs toe dat Marin een drugstest doet om aanhoudende geruchten dat ze haar premierschap onder invloed heeft uitgevoerd de kop in te drukken.
Het lijkt een open deur dat ‘vrouwelijke politici nog steeds strenger worden beoordeeld en bekritiseerd dan hun mannelijke tegenhangers’, zoals het hoofd Documentaires van HBO Max begin juni zegt bij de lancering van de serie First Five. Dat betoog kennen we inmiddels wel. Toch legt deze serie de vinger verrassend goed op de zere plek. In drie afleveringen laten de makers gedetailleerd zien hoe weinig serieus vrouwelijke politici worden genomen.
Tenenkrommend is bijvoorbeeld de mannelijke verslaggever die eind 2022 aan Marin en de Nieuw-Zeelandse vrouwelijke premier Jacinda Ardern vraagt waarom het duo elkaar heeft opgezocht. ‘Is het bijvoorbeeld omdat u beiden ongeveer even jong bent en dezelfde interesses heeft?’ Op andere momenten worden Marin en haar vrouwelijke kabinetsleden herhaaldelijk bevraagd hoe ze de zorg voor hun kinderen combineren met werk. Die herhaling van vragen kan soms wat irritatie opwekken, maar toont wel duidelijk aan dat het niet gaat om toevallige versprekingen.
Die miskenning knaagt aan Marin. We zien meerdere keren hoe ze hardloopt door het bos, terwijl haar eigen voice-over haar gedachten uitspreekt: ‘Hardlopen is verkeerd omdat ik aan het werk moet zijn. Als ik werk, hoor ik bij mijn gezin te zijn. Schoonmaken mag niet, want ik moet een werkster hebben. Als ik een ander naar de supermarkt stuur, is het ook niet goed. Elke levenskeuze van een vrouw is verkeerd.’
Ondertussen hebben Marin en haar centrum-linkse kabinet echt wel veel bereikt. Zo loodsen ze Finland veilig door de coronacrisis, en richting het Navo-lidmaatschap. Dit laatste besluit heeft ervoor gezorgd dat de Navo sterker is dan ooit én 1.300 kilometer extra land heeft langs de Russische grens. Een niet te onderschatten prestatie.
Maar zoals vaker bij vrouwelijke politici is er meer aandacht voor de buitenkant dan voor de inhoudelijke prestaties. In Nederland is dat niet anders. Zo wordt VVD-prominent Sophie Hermans onbeschaamd door PVV-leider Geert Wilders weggezet als de ‘tassendrager’ van Rutte, terwijl het hier gaat om de fractieleider van de grootste regeringspartij. En rijzende ster Caroline van der Plas wordt door critici graag neergezet als een onnozele boerentrien, terwijl zij onmiskenbaar een grote prestatie heeft neergezet door tienduizenden mensen die normaal niet stemmen naar de stembus te trekken én de grootste partij te worden.
De andere kant van de medaille is dat de voorstanders van meer vrouwen in de politiek nogal eens de neiging hebben elke vorm van inhoudelijke kritiek weg te poetsen. De makers van First Five lijken ook in die valkuil te trappen. Zo is er nauwelijks aandacht voor het feit dat de ophef over het dansfilmpje van Marin echt niet alleen kwam van vrouwonvriendelijke horken.
Oprechte kritiek was er ook van Finnen die bezorgd waren dat hun land door het Navo-lidmaatschap een oorlog met Rusland zou worden ingetrokken. Die Finnen vonden dat hun premier paraat moest zijn voor een mogelijke invasie en niet op de dansvloer moest staan. Die ontbrekende inhoudelijke kritiek in First Five is een gemiste kans, want juist daardoor kunnen vrouwelijke politici serieuzer worden genomen.
Marin stipt nog een interessant punt aan voor alle vrouwen die aarzelen om de politiek in te gaan. Zij moedigt hen niet alleen aan om de sprong te wagen (‘Als jij je macht niet uitoefent, zal een ander het doen’), maar stimuleert hen ook om vooral hun emoties te tonen bij de uitoefening van hun ambt. In Nederland is het vooralsnog zo goed als ondenkbaar dat een minister of premier dit zou doen. Dan ben je slap of labiel, zo is de gedachte.
Maar Marin loopt – zonder zich te schamen – half huilend met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky door de puinhopen van zijn land en zegt recht in de camera: ‘Ik vraag mezelf vaak af, net als andere Europese leiders, of we wel genoeg doen? Ik denk het niet.’ Zichtbaar probeert ze haar tranen weg te slikken. Eerder in de docuserie moet onderwijsminister Li Andersson ook al bijna huilen als ze vertelt over schoolsluitingen tijdens corona.
Wat dat betreft heeft Nederland nog een lange weg te gaan. Vorige maand moest premier Mark Rutte er nog nadrukkelijk door coalitiegenoten op worden gewezen dat het misschien beter was als hij zijn ‘zakelijke schild’ eens zou laten zakken tegenover de aardbevingsslachtoffers in Groningen.
Zo bezien is Marin een wegbereider. Niet alleen in eigen land door Finland de Navo in te loodsen en daarmee een nieuwe weg in te slaan, ook daarbuiten: door vrouwen én mannen te laten zien hoe ze zich kunnen gedragen als ze eenmaal aan de top staan. Emoties tonen is oké.
De makers van First Five hopen dat de serie kijkers doet inzien ‘dat de tijd is gekomen voor meer genderevenwicht in besluitvormende posities’. Oftewel: een beetje meer vrouwen in de politiek kan geen kwaad. Die opvatting was overigens precies de reden dat Sigrid Kaag zich in 2021 meldde voor het premierschap. Hoewel ze die belofte niet wist waar te maken, kan het niet lang meer duren tot een vrouw opstaat die premier kan worden, voorspelde Kaag vorige maand nog. Ze kijkt daarbij opmerkelijk genoeg niet meer naar zichzelf. Zou het kunnen? Een soort Sanna Marin in Nederland? Een vrouw halverwege de dertig die premier wordt namens de sociaaldemocraten? Als dat zo is, moet ze wel opschieten: over uiterlijk twee jaar zijn de nieuwe Tweede Kamerverkiezingen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden