Dat schrijven wetenschappers van het natuurhistorisch Smithsonian Museum in vakblad Scientific Reports. De scheen is het oudste duidelijke bewijs dat diep in de prehistorie kannibalisme bestond, stellen de experts. Al staat niet vast hoe nauw verwant de eter en de eigenaar van het scheenbeen precies waren: onduidelijk is tot welke oersoorten ze behoorden.
Antropoloog Briana Pobiner van het Smithsonian ontdekte het scheenbeen toevallig in Nairobi, waar ze onderzocht welke roofdieren zoal hun tanden zetten in onze verre voorouders. Het 1,45 miljoen jaar oude bot had echter kerven die er kunstmatig uitzagen.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Nadere vergelijking met een database van honderden hedendaags gemaakte bijt- en snijsporen in botten, wijst nu uit dat in elk geval negen van de elf kerven met een werktuig moeten zijn gemaakt, schrijft Pobiner met haar collega’s. De andere sporen zijn vermoedelijk van een grote katachtige, die voor of na afloop van de werktuigelijke bewerking op de scheen zal hebben geknaagd.
Destijds leefden er in Afrika meerdere soorten oermensen, waaronder de jagende mens Homo erectus en de veel gorilla-achtigere oermens Australopithecus boisei. Een raadsel is wie precies wie opat: het scheenbeen kan van beide soorten zijn, maar de snijsporen ook. ‘De informatie die we hebben vertelt ons dat mensachtigen 1,45 miljoen jaar geleden waarschijnlijk andere mensachtigen opaten’, stelt Pobiner dan ook voorzichtig.
Dat mensen in de prehistorie geregeld de tanden in elkaar zetten, is bekend. Volgens een overzichtsstudie van de afgelopen 960 duizend jaar moet de praktijk in de prehistorie zelfs tamelijk normaal zijn geweest. En afgelopen vrijdag nog onthulden Catalaanse onderzoekers in een andere studie dat ze nabij Barcelona een 52 duizend jaar oude Neanderthaler hadden gevonden met snijsporen op de schedel en het sleutelbeen die duiden op kannibalisme.
Het tot dusver oudste, algemeen erkende bewijs voor kannibalisme onder mensen komt uit Atapuerca, Spanje, en is minstens 800 duizend jaar oud. Maar het ligt voor de hand dat de praktijk ouder is, zegt archeoloog en kannibalisme-expert James Cole (Universiteit Brighton) in reactie op de nieuwe publicatie, tegen National Geographic. ‘Gezien de alomtegenwoordigheid van dit gebruik in de dierenwereld, lijkt me dat zelfs vrij zeker.’
Ouder bewijs is echter schaars. Zo is er nog altijd discussie over een in 1976 gevonden Afrikaanse oerschedel van 1,5- tot 2,6 miljoen jaar oud met krasjes erop. Volgens sommigen is de schedel het oudste bewijs voor kannibalisme, anderen denken dat de krasjes ontstonden doordat de schedel lang tegen een scherpe steen heeft gelegen.
Het scheenbeen laat daarover veel minder twijfel. De haksporen zaten precies bij een aanhechtingspunt van een bundel spieren, merken de wetenschappers op. Dat versterkt het idee dat degene met het werktuig doelgericht het vlees wegsneed. Bovendien liepen de kerfjes allemaal één kant op: dat duidt op herhaalde hakbewegingen.
Hoe de eigenaar van het scheenbeen om het leven is gekomen, weet niemand. Wel bewijst het bot dat het zinvol kan zijn om in bestaande museumcollecties te zoeken naar nog onontdekte nieuwe sporen, benadrukt Pobiner.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden