De verkiezing in de kleine regio Sonneberg, inwonertal 55 duizend, houdt de gemoederen in Duitsland al weken bezig. In de groep gemeenten die vallen onder Sonneberg ging de AfD-bestuurskandidaat op tegen een politicus van de conservatieve CDU. Niemand kreeg in eerste instantie een absolute meerderheid. In de tweede ronde won de man van de AfD, Robert Sesselman, zondag met 52,8 procent van de stemmen.
De eerste AfD-regiobestuurder komt op een moment dat veel Duitsers zich grote zorgen maken over de groeiende invloed van extreem- en radicaal-rechts op de Duitse politiek. In alle vijf Oost-Duitse deelstaten staat de AfD, door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst deels ingeschaald als ‘extreem-rechts’, inmiddels bovenaan in de peilingen. En de afgelopen weken groeit de partij ook op nationaal niveau, van 17 naar 18 naar 19 procent.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden Oosten-correspondent won hij de Lira-prijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
Dat betekent dat ook kiezers in West-Duitsland naar de AfD zeggen over te stappen, al zijn dat er veel minder dan in het oosten. Sinds vorige week staat de AfD in één landelijke peiling net boven regeringsleider SPD, met alleen oppositiepartij CDU voor zich.
De opmars van de AfD komt vanuit deelstaat Thüringen. De Thüringse AfD-leider Bjorn Höcke heeft zijn partij mede dankzij sociale onrust rond corona, de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis vorig jaar naar boven weten te stuwen in de peilingen, met ruim 30 procent van de stemmen. In het najaar van 2024 vinden in Thüringen deelstatelijke verkiezingen plaats – de zestien Duitse deelstaten hebben elk een grotendeels onafhankelijke regering – en de kans is zeer reëel dat de AfD die onder leiding van Höcke wint.
Alle andere Duitse partijen bezweren hoe dan ook vast te houden aan de ‘brandmuur’, een cordon sanitaire rond de AfD. Maar dat wordt wel steeds moeilijker. Bijna alle andere partijen van zeer verschillende politieke achtergronden zouden de handen ineen moeten slaan om de partij uit de deelstatelijke regering te houden. In Thüringen, waar de AfD in 2019 tweede werd met een kwart van de stemmen, leidde dat toen tot een regeringscrisis voordat het met veel kunst- en vliegwerk lukte om een meerderheid te vinden die de partij buitenspel zette. Extreem-rechts krijgt zo ontegenzeggelijk meer invloed op de Oost-Duitse politiek.
Het binnenhalen van de eerste Landrat, ook al is Sonneberg de op één na kleinste regio van Duitsland, is een belangrijke piketpaal op de weg naar meer macht. De AfD hoopt in Sonneberg te kunnen laten zien dat ze ook kan besturen in plaats van oppositie voeren, en dat een stem op de AfD geen verloren stem is. ‘Op deze zondag is de eerste steen van de brandmuur gevallen’, zei landelijk AfD-leider Tino Chrupalla in Sonneberg. De Landrat zelf, Robert Sesselman, beloofde dat de AfD volgend jaar in Thüringen ‘geschiedenis’ zal schrijven.
De Thüringse AfD-leider Höcke heeft de partij daar intussen ver naar rechts gesleept, van een radicaal-rechtse anti-immigratie partij naar een extreem-rechtse politieke beweging die door de Duitse autoriteiten als ‘antidemocratisch’ wordt gezien. Höcke heeft veel meer invloed op de AfD als geheel dan de twee officiële partijleiders, en de kans is groot dat hij na een eventuele winst in Thüringen een gooi doet naar het landelijk partijleiderschap.
Höcke, die in 2010 nog meeliep met een neonazi-mars, is tegen coronamaatregelen, tegen steun aan Oekraïne, tegen de gevestigde politieke orde. Hij verkondigt de omvolkingstheorie en andere racistische samenzweringstheorieën, en trekt in toespraken van leer tegen de wetenschap, media, en democratische instituties. De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst plaatste hem en een inmiddels formeel opgeheven vleugel van de AfD in 2020 onder observatie, en breidde dat vorig jaar uit naar de gehele AfD.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden