Het is moeilijk voor te stellen, maar Jan-Paul Rutten (49) heeft tot aan zijn studententijd nauwelijks een pilsje aangeraakt. Vond hij niet lekker. Terwijl het bier hem als telg uit een oud brouwersgeslacht door de aderen zou moeten stromen, want hij vertegenwoordigt de vijfde generatie Rutten aan het roer van de Gulpener Bierbrouwerij BV in het Limburgse Gulpen.
Met bij elkaar vijftien ooms, tantes, broers, zussen, neven en nichten die samen de meerderheid van de aandelen bezitten, kun je zonder overdrijving stellen dat het bedrijf diep is verankerd in de familie. De Ruttens zijn eigenlijk van de kouwe kant. ‘De brouwerij werd in 1825 opgericht door Laurens Smeets', zegt directeur Rutten. ‘Diens kleindochter trouwde met een Rutten, een telg uit een Maastrichtse bierfamilie.’
Ook de Limburgse geboortegrond wordt eer aan gedaan. Gulpener betrekt alle benodigde brouwgerst en andere granen van boeren die op minder dan 40 kilometer afstand van de brouwerij opereren. Ze heten bijvoorbeeld Guido, Jos, Gaston, Marie-José, Roger of Hubert: hun portretten vullen een kleine wand in het brouwlokaal/café-restaurant, een soort extended family.
Het klinkt allemaal als een nostalgische reclame-riedel, rijke brouwtradities enzo, maar het verhaal gaat dieper. Zo wist Gulpener de overnamedans te ontspringen. Brouwerij Brand uit Wijlre, die zichzelf ooit aanprees als Limburgse brouwer, is sinds 1989 eigendom van Heineken. De multinational is het brouwproces van het pils momenteel aan het verplaatsen naar buiten de Limburgse provinciegrenzen: dag regionaal imago.
Hoe blijf je als kleine brouwerij, die 1,2 procent van de Nederlandse markt bedient, uit handen van de grote jongens, de vier megabrouwerijen die samen 80 procent van die markt bestrijken?
‘De competitie is heel fors’, zegt Rutten. ‘We proberen interessant te blijven voor de horeca en de consument. We leveren aan circa 1.400 cafés, nemen snel besluiten en houden de lijnen kort – een horecaondernemer kan mij bellen als er wat is. Ons portfolio is breed met naast pils ook twintig speciaalbieren. We zijn iets duurder, maar mensen waarderen ons verhaal, hoewel alles natuurlijk begint met lekker bier en voldoende aandacht.’
Behalve over kwaliteit gaat dat verhaal over duurzaam en regionaal ondernemen. Rutten durft de bewering aan dat Gulpener het duurzaamste brouwhuis van Europa heeft. In 2020 won de brouwerij de Koning Willem I prijs voor duurzaam ondernemerschap. ‘Mijn vader begon in de jaren negentig met een duurzaamheidsprogramma. Het concept People Planet Profit – een harmonieuze verhouding tussen mens, milieu en winst, red. – sprak hem aan. Meer dan voorheen begon hij te werken met boeren uit de omgeving voor de verbouw van brouwgerst, en ging ook nadenken over het verbouwen van hop.’
Hop, de smaakmaker die het bier zijn bittertje geeft, verdween zo’n honderd jaar geleden als landbouwgewas uit Nederland. In het nabijgelegen Reijmerstok zette vader Rutten een experiment op met verschillende hoprassen. ‘Er was indertijd vrijstelling voor nodig van het ministerie voor nieuwe gewassen, maar het resulteerde erin dat nu zo’n 60 tot 70 procent van onze hop uit de regio komt en niet meer van over de grens.’
De ambities zijn groot: in 2030 wil Gulpener Bierbrouwerij BV volledig fossielvrij zijn. ‘Het oude brouwhuis dateert uit de jaren zestig. In 2016 zei onze hoofdbrouwmeester: we moeten ook technisch duurzamer gaan denken. We zijn te rade gegaan bij een Belgische brouwhuisleverancier die daar al ver mee was. Met onze ingenieurs is het nieuwe brouwhuis ontwikkeld, dat 75 procent minder energie gebruikt’, vertelt Rutten.
Binnenkort volgt een nieuw type warmtepomp die 129 graden warmte gaat produceren. Daardoor wordt het brouwhuis fossielvrij. ‘Het is de eerste industriële warmtepomp ter wereld die boven de kooktemperatuur zal produceren.’
De coronapandemie was een spelvertrager voor de benodigde investeringen. De horeca lag op z’n gat en ‘meer dan de helft van ons volume gaat naar de horeca’. ‘Elk jaar in maart sluiten we de contracten af met onze boeren over de hoeveelheid graan die ze inzaaien dat jaar, maar juist in die maand bereikte de pandemie Nederland.’
Suggereerden de allereerste mededelingen van de overheid nog dat het na een maand of wat wel zou loslopen, Rutten wist meteen dat het veel langer zou gaan duren. ‘In maart heb ik het hoofd van de boerencoöperatie gebeld en gezegd: Jos, ik weet niet hoeveel brouwgerst ik nodig heb dit jaar en ik weet niet of ik jullie in december kan betalen. Hij heeft overlegd met de boeren en belde me terug: we gaan 100 procent inzaaien en eind van de zomer zien we wel wat jij nodig hebt, eventueel overschot verkopen we.’ Dat vertrouwen, zegt Rutten, ‘was het gouden bewijs van wat regionale samenwerking met korte lijnen kan opleveren.’
Zijn inschatting over de duur van de pandemie was geen nattevingerwerk. Tot 2014 werkte Jan-Paul Rutten als medicus, waaronder een aantal jaren als chirurg. ‘Ik zat namens de familie in de raad van commissarissen. Mijn vrouw, ook chirurg, zag beter hoe ik het familiebedrijf werd ingezogen en vroeg me op de man af of ik niet over opvolging moest nadenken. Ik ben niet over een nacht ijs gegaan, de aandeelhouders en de commissarissen moesten akkoord zijn en ik heb mezelf extern laten testen op geschiktheid.’
De familie ging akkoord. Hoe is het om verantwoording af te leggen aan een aandeelhoudersvergadering die ook een soort familiereünie is? Er is trots en betrokkenheid, zegt Rutten. ‘Iedereen vindt zichzelf meer aandeelhóéder dan aandeelhouder.’
Waar:
Gulpen
Sinds:
1825
Aantal werknemers:
80
Omzet:
24 miljoen euro
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden