‘Tijdens mijn werk als rechercheur in Eindhoven deed ik onderzoek naar de dreigende liquidatie van een Russische man, Andrej. We tapten telefoons af en wat we hoorden was verbijsterend: Andrej bleek een mensenhandelaar, een pooier die vrouwen in bordelen dwong zich te prostitueren. Als ze niet deden wat hij wilde, liet hij ze door zijn handlangers op beestachtige wijze mishandelen en verkrachten.
‘Je moet je voorstellen: dit was in 1995 en mensenhandel was nog niet zo bekend. Ik had grote terreurzaken gedraaid, de Rote Armee Fraktion, de IRA, maar vrouwenhandel met onvoorstelbaar sadistisch geweld was een compleet nieuwe wereld waarin ik als bleu manneke van begin 30 belandde.
‘Op een dag hoorden we over de tap een van die prostituees, ik noem haar even Samantha, bellen met een vriendin. Ze vertelde overstuur dat die handlangers van Andrej iets gruwelijks met haar hadden uitgehaald waardoor lichaamsdelen waren verminkt. Wij waren geschokt toen we de details hoorden en zeiden: we moeten nú ingrijpen. Ook al was ons onderzoek nog niet afgerond.
‘Ons team viel dat bordeel binnen en haalde daar vijf bange vrouwen op. Geen van hen sprak Nederlands. Met een Russische tolk gingen mijn collega en ik Samantha horen, die tegenover ons zat in een felroze joggingpak.
‘Ik stelde me voor, legde uit dat we bezig waren met een onderzoek en dat ik haar wilde helpen. Ze zei niks. Ik kreeg altijd getuigen aan het praten, dus dit zwijgen was nieuw voor me. Ik probeerde het op allerlei manieren, maar er kwam helemaal niets uit. Ik ging machteloos staan en zei ten einde raad: ‘We hebben een gesprek opgevangen dat jij verkracht bent door die en die.’ Ik confronteerde haar zelfs met de details van haar verminking.
‘Toen viel ze weg. Ze zat daar als een zombie met holle, lege ogen en keek dwars door ons heen. Ze zat er, maar eigenlijk was ze er niet. Wist ik veel wat een posttraumatische stressstoornis was.
‘De politiearts kwam erbij, wij moesten die verhoorruimte uit. De arts regelde forensische foto’s die haar verminking bewezen, en zei: ‘Rustig aan jongens.’ Daarna ondervroegen we haar minder dwingend, maar weer zonder resultaat.
‘Die foto’s waren verschrikkelijk. Ik begreep niet dat ze onze hulp niet wilde. Samantha en nog een vrouwenhandelzaak daarna waren voor mij de aanleiding om in Nijmegen te gaan studeren. Mijn recherchevaardigheden schoten voor deze vorm van criminaliteit hopeloos tekort. Want ik besefte wel: het ligt niet aan die vrouwen, het ligt aan mij. Ik was destijds zo’n macho politieman met een sixpack, een grote bek en zo’n dominante houding van: ik kom je redden. En daarmee sloeg ik de plank finaal mis. Tot die tijd hoefde ik me nooit in te leven in andere culturen.
‘Ik ging maatschappelijk werk en dienstverlening studeren aan de faculteit Sociale Wetenschappen, en studeerde af op de vraag hoe ik met getraumatiseerde mensen in contact kon komen en hun verklaring kunt gebruiken in een strafproces.
‘Daar leerde ik dat je een gesprek heel anders moet voeren: luisteren zonder doel. Dus als een verslaafde prostituee methadon nodig heeft omdat ze anders van haar stoel valt, regelde ik methadon. Als een meisje zei dat ze bang was dat ze zwanger was geraakt, plande ik eerst een bezoek aan een arts. In plaats van te zeggen: ‘Ik regel straks een arts, maar eerst ga ik je verhoren.’ Je moet de getuige laten bepalen wat de vervolgstappen zijn, dat moet je niet zelf doen.
‘Wat ik bij Samantha verkeerd deed, is dat ik mijn doel wilde halen, namelijk verdachten oppakken. Daar had zij niets aan. Bovendien had ze als Russische een enorm wantrouwen jegens alles in een uniform.
‘Na die studie praatten slachtoffers van mensenhandel wél met mij. En zijn er in al die jaren zeker tweeduizend geweest. Met die studie heb ik aan de basis gestaan voor de ontwikkeling van de aanpak van mensenhandel bij de politie.
‘Ik heb er nog steeds profijt van. Nadat ik zo’n twintig jaar mensenhandelrechercheur was geweest, werd ik liaison voor de politie in Azië, en nu in het Caribisch gebied. Als je je in een andere cultuur begeeft, werkt het niet als je met je vingertje komt aanzetten: dit en dat doen jullie verkeerd. Als iets niet goed gaat, zeg ik: ‘Iets loopt hier niet lekker, kun je me vertellen wat ik daarin verkeerd doe?’ Dat werkt. Dat wekt vertrouwen. Dat heb ik aan Samantha te danken.
‘Nog steeds weten benadeelde vrouwen me te vinden. Vorig jaar werd ik gebeld door een vrouw uit een onderzoek van lang geleden. Ze moest twintig klanten per dag ontvangen zonder daar financieel iets mee op te schieten. Op haar rug staat getatoeëerd: ‘Eigendom van …’ plus de naam van haar pooier. Ze zei: ‘Henk, ik heb kanker, ik heb nog een jaar. Zou jij voor de GGD een proces-verbaal willen maken zodat ik die tattoo kan laten weghalen?’
‘Dat heb ik gedaan. Ze zei: ‘Ik wil niet met mijn pooier worden begraven.’’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden