Waar Groningers al een decennium naar uitkijken, gaat op 1 oktober daadwerkelijk gebeuren. Vanaf die dag, zo besloot het kabinet vrijdag, zal er geen druppel aardgas meer uit de bodem worden gehaald. Voorlopig in elk geval. Zeker: een historisch moment. De bodemschat bracht Nederland sinds het begin van de winning in 1963 warmte en ongekende economische voorspoed.
Het afgelopen decennium werd de keerzijde duidelijk; honderdduizenden schademeldingen, onveiligheid en een ontwrichtende versterkingsoperatie die nog dagelijks gezinnen tot wanhoop drijft. De parlementaire enquêtecommissie die de gaswinning afgelopen jaar onderzocht, stelde het pijnlijk nauwkeurig vast: de belangen van de Groningers waren ondergeschikt aan gas en geld. En de overheid die problemen beloofde op te lossen, maakte die vaak erger.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
Regionale overheden en actiegroepen zoals de Groninger Bodem Beweging (GBB) hamerden er steeds op dat er maar één manier is om te voorkomen dat er wordt gedweild met de kraan open: de gaswinning verminderen – en er uiteindelijk mee stoppen. Ze voerden er bezwaarprocedures en rechtszaken voor. Toen het kabinet als reactie op de parlementaire enquête vijftig verbeterplannen presenteerde, zei de GBB één maatregel te missen. ‘Maatregel 0': de kraan dicht.
Nu is het zover. En toch zegt Merel Jonkheid van de Groninger Bodem Beweging: ‘De vlag gaat bij ons nog niet uit.’ De provincie Groningen kwam met een soortgelijke reactie.
Nadat het kabinet in 2018 bij monde van toenmalig minister Eric Wiebes aankondigde de gaskraan versneld helemaal dicht te draaien, werd dat zeker als kantelpunt beschouwd. Toen nog werd er circa 20 miljard kuub opgepompt. Uiterlijk in 2023 zou er een einde aan komen, was het vooruitzicht toen.
De afbouw verliep voortvarend. De export werd teruggeschroefd en grootverbruikers schakelden over op hoogcalorisch gas uit het buitenland. Cruciaal voor het definitief dichtdraaien van de gaskraan is het in gebruik nemen van de stikstoffabriek bij Zuidbroek. Die maakt geïmporteerd gas geschikt voor Nederlandse cv-ketels en fornuizen, die afgestemd zijn op laagcalorisch gas uit Groningen. De bouw van de fabriek liep meerdere keren vertraging op vanwege gedoe met de aannemers, maar Vijlbrief meldt dat de installatie dit najaar zijn werk gaat doen.
Het afgelopen jaar stond nog op de zogenoemde ‘waakvlam’, waarmee nog zo’n 3 miljard kuub gas bovengronds kwam. Het kabinet was al voornemens de winning dit jaar te beëindigen, maar hield een slag om de arm vanwege de oorlog in Oekraïne en de onrust op de energiemarkt. Er werd openlijk gelonkt naar het Gronings gas, tot ergernis van de Groningers. Maar het kabinet hield voet bij stuk.
Met het actuele besluit slaat het kabinet een advies van Gasunie in de wind om een paar putten toch open te houden. Dat de Bodembeweging toch reserves heeft, is vooral omdat de deur nog op een kier staat. De kraan gaat helemaal dicht, maar pas volgend jaar definitief. Vanwege deze ‘onzekere internationale situatie’ laat Vijlbrief voor dit jaar de mogelijkheid open om de gaswinning in beperkte mate weer op te starten. Bij strenge kou, of het uitvallen van een gasopslag. ‘Daardoor blijft er onzekerheid', zegt Jonkheid.
Opmerkelijk bovendien: vorig jaar was de ‘waakvlam’ nodig om de installaties in bedrijf te houden voor geval van nood, luidde de uitleg toen. Nu blijkt dat niet nodig. ‘Een nieuwe manier van werken’, zegt een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Het uitgangspunt is niettemin duidelijk: nul kuub. Voor velen is het niet zozeer te weinig, maar wel te laat. Te lang, zo concludeerde de enquêtecommissie, werden Groningers voor de gek gehouden met claims over leveringszekerheid. De moeizame versterkingsoperatie gaat bovendien nog jaren duren. En zelfs als de gaskraan dicht is, kunnen er nog tientallen jaren aardbevingen plaatsvinden in Groningen volgens het Staatstoezicht op de Mijnen.
Daar dacht ook staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw) aan toen hij vrijdag zei: ‘De problemen van Groningers zijn nog niet opgelost en helaas zullen de bevingen nog jaren doorgaan, maar de bron van alle ellende is vanaf oktober dicht.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden