Jevgeni Prigozjin had het momentum. Met duizenden zwaarbewapende strijders en tal van gevechtsvoertuigen nam de baas van huurlingenleger Wagner de stad Rostov aan de Don in en trok hij zaterdag op richting Moskou. Zijn ambitie: de omverwerping van de Russische legertop.
Hij leek de Russische autoriteiten totaal te hebben verrast. De veiligheidsdiensten kwamen met geïmproviseerde antiterreurmaatregelen en probeerden Prigozjins colonne tevergeefs tegen te houden met wegblokkades van cementwagens. Sergej Sobjanin, de burgemeester van Moskou, liet alle grote evenementen in de hoofdstad voor een hele week afgelasten. Billboards voor Wagner werden inderhaast neergehaald in grote steden.
Prigozjins opmars, door hem zelf omschreven als ‘een mars voor gerechtigheid’, denderde door. Russen zetten zich schrap voor een gewapende confrontatie in de hoofdstad.
En plots was het voorbij.
In een opgenomen spraakbericht op zijn Telegram-kanaal zei Prigozjin zaterdagavond dat zijn strijders rechtsomkeert maken en zich terugtrekken naar hun trainingsbases. Nog dezelfde avond vertrok hij in een zwarte terreinwagen uit Rostov richting Belarus.
In plaats van de omverwerping van de legertop stemde Prigozjin in met een deal, waarbij Wagner ten dode is opgeschreven en hijzelf wordt verbannen naar Belarus. Hoe is het mogelijk?
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
De precieze inhoud van de deal is onbekend. De enige openbare informatie is naar buiten gekomen via Belarussische staatsmedia en president Poetins woordvoerder Dmitri Peskov. Volgens Peskov beëindigde Prigozjin zijn gewapende opstand in ruil voor veiligheid in Belarus en intrekking van een strafzaak tegen hem. Prigozjins veiligheid in Belarus is volgens Peskov gegarandeerd door Poetin en de Belarussische president Aleksandr Loekasjenko, die een loopjongen is van Poetin.
Prigozjin heeft niets gezegd over de deal, behalve dat zijn strijders zich terugtrekken. Zijn locatie en die van zijn strijders waren zondag onduidelijk. Prigozjin zei eerder te beschikken over 25 duizend strijders, een aantal dat realistisch werd geacht door analisten. Video’s tonen dat zij zich zondag terugtrokken uit ingenomen overheidsgebouwen, maar hun bestemming bleef onbekend.
De terugtrekking lijkt het einde in te luiden van Wagner, dat sinds 2014 een belangrijke rol speelt in Ruslands buitenlandse militaire operaties. Peskov zei zaterdag dat de strijders contracten kunnen tekenen bij het Russische leger. Daarmee zou minister van Defensie Sergej Sjojgoe zijn zin krijgen: Sjojgoe eiste eerder deze maand dat leden van ‘vrijwilligersafdelingen’ voor juli contracten moeten tekenen bij het ministerie van Defensie om het invasieleger slagvaardiger te maken in Oekraïne.
Die eis was onacceptabel voor Prigozjin. ‘Wagner gaat geen enkel contract sluiten met Sjojgoe’, zei Prigozjin. ‘Sjojgoe kan geen militaire formaties leiden.’
Prigozjin lijkt zijn hand te hebben overspeeld in zijn poging om Sjojgoe te verslaan. Mogelijk verwachtte hij dat Poetin zaterdag zijn kant zou kiezen en niet die van de legertop. Het is onduidelijk of de Wagner-baas tijdens de oorlog regelmatig contact had met Poetin. Zijn publieke tirades tegen de legertop doen vermoeden van niet – het zou gemakkelijker zijn geweest voor Prigozjin om zijn eisen direct met Poetin te bespreken.
Het is moeilijk voorstelbaar dat Poetin Wagner nog een rol geeft in zijn veiligheidsapparaat nadat hij Wagner heeft beschuldigd van hoogverraad. Dit weekend sloten de autoriteiten verscheidene filialen van Wagner. Volledige sluiting zou gevolgen hebben voor de Afrikaanse activiteiten van de groep. Enkele duizenden Wagner-strijders zijn in Afrikaanse landen, waaronder Mali en de Centraal-Afrikaanse Republiek, gelegerd om lokale machthebbers te beschermen in ruil voor toegang tot grondstoffen.
Het is zeer de vraag of Wagner-leden bereid zijn een contract te sluiten met het Russische leger. De leden hebben net als hun leider een hekel aan het leger. Waarschijnlijk gaan tal van Wagner-leden, onder wie duizenden veroordeelde misdadigers die zijn vrijgelaten uit gevangenissen in ruil voor loyaliteit aan Wagner, terug de maatschappij in. Peskov zei dat ze niet worden vervolgd voor hun gewapende opstand wegens ‘hun eerdere prestaties aan het front’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden