Mintgroen interieur, houten kasten vol flessen op hun kant en hebberig makend artistieke etiketten. Voilà, zo’n typische hippe wijnkelder waarvan Parijs er talloze kent. Tenminste, zo lijkt het bij binnenkomst in Le Paon Qui Boit (De Drinkende Pauw) in het negentiende arrondissement van de hoofdstad. Maar deze plek is net even anders: Le Paon Qui Boit is Frankrijks eerste alcoholvrije wijnkelder.
Zie het als een klein symptoom van een langzaam maar zekere verandering in de Franse levensstijl. Ook in wijnland Frankrijk zijn alcoholvrije alternatieven aan een opmars bezig. En dat is best opmerkelijk in een land waar de wijncultuur zo sterk is verankerd dat het onderdeel uitmaakt van de nationale identiteit.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Voor wie dat laatste als een overdreven cliché klinkt: zo zien de Fransen het zelf. Peilingsbureau IFOP deed er in 2019 onderzoek naar, en 96 procent van de ondervraagden onderschreef het belang van wijn voor de Franse culturele identiteit. Nog eens 86 procent beschouwt wijn zelfs als een dierbaar element van de Franse levenskunst. Ook president Emmanuel Macron etaleert graag zijn liefde voor wijn als typisch Frans. Hij drinkt naar eigen zeggen elke dag twee glazen, één bij de lunch en één bij het avondeten. Want, zo zei Macron in de aanloop naar zijn eerste presidentstermijn: ‘Een maaltijd zonder wijn is een beetje triest.’
Maar de beoefening van die levenskunst staat onder druk. De verschuiving van fysiek- naar kantoorwerk en voortschrijdend inzicht over de (on)gezonde effecten doen de Franse gewoontes veranderen, vooral bij de jongere generatie tot 35 jaar. Dronk men in 1960 nog ruim 120 liter wijn per persoon per jaar, in 2020 was daar nog geen 40 liter van over – een historisch dieptepunt. Wijnboeren zaten mede daarom met enorme wijnoverschotten, en de Franse regering spendeerde afgelopen jaar miljoenen om de alcohol om te zetten voor gebruik in geneesmiddelen en cosmetica.
Voor Augustin Laborde (34), eigenaar van Le Paon Qui Boit, kwam het persoonlijke omslagpunt in de coronacrisis. Als jurist met een internationale carrière in mensenrechten werkte hij eerder in Afghanistan, waar regelmatig lockdowns waren in verband met veiligheid. ‘Uit ervaring wist ik hoe groot de verleiding is om juist dan veel te drinken, zeker in het expat-milieu. Toen hier de eerste corona-lockdown inging, besloot ik om helemaal geen alcohol meer te drinken.’
Alcoholvrije alternatieven genoeg, ontdekte Laborde online. Maar hij miste een fysieke winkel. ‘Terwijl ruiken, proeven en het etiket bekijken zo belangrijk is voor de beleving', zegt hij, onderwijl een reeks flessen op de toonbank uitstallend voor een proeverij. ‘Daarom besloot ik zelf een alcoholvrije wijnkelder te openen.’
Naast rode en witte wijn, rosé en alternatieven voor champagne biedt Le Paon Qui Boit alcoholvrije varianten op rum, gin, bier en Franse klassiekers als Suze – een aperitief op basis van gentiaan – en Pastis. ‘De geur van die laatste lijkt zo sterk op het origineel dat ik het ex-verslaafden altijd afraadt', zegt Laborde. ‘Het kan riskant zijn en oude reflexen oproepen.’ Hij reikt een bekertje aan om te proberen, en inderdaad: de typische anijsgeur is voor een leek niet van ‘echt’ te onderscheiden, al is de afdronk vluchtiger.
Niet alleen moslims, zwangere vrouwen en geheelonthouders weten hun weg naar de wijnkelder te vinden, zegt Laborde. ‘Ik schat dat zo’n 80 procent van onze klanten ‘flexi-drinker’ is. Ze drinken wel alcohol, maar zoeken alternatieven om af te wisselen en te minderen.’
Zoals Roxane (27), een jonge vrouw met oranje muts die vanavond de regen trotseert voor een paar alcoholvrije biertjes (om privacyredenen deelt ze alleen haar voornaam). ‘Bij de generaties voor ons stond de fles wijn altijd op tafel als vanzelfsprekend onderdeel van de maaltijd’, zegt ze. ‘Die gewoonte zijn wij verloren. Maar we hebben wel zoiets als sociaal drinken, zeker in Parijs. Als je niet bewust anders kiest, zit je zo vier keer per week de hele avond met vrienden te drinken. Om gezondheidsredenen zoek ik hier af en toe een alternatief.’
De ‘Franse paradox’ is langzamerhand naar het rijk der mythen verdwenen; het geloof dat rode wijn het geheim was van relatief weinig hartkwalen ondanks de rijk verzadigde keuken. Tot 1956 mocht zelfs aan kinderen onder de 14 jaar wijn geserveerd worden bij schoolmaaltijden. Een verre echo daarvan was in 2019 te horen bij landbouwminister Didier Guillaume, die oordeelde dat wijn ‘anders dan andere alcohol’ was als het gaat om verslaving en binge-drinken bij jongeren. De uitspraak werd snel weersproken door experts, maar tekent de nog altijd speciale status van wijn in Frankrijk.
In de wijnkelder van Laborde is de klandizie jong; veelal twintigers en dertigers die aan het einde van de dag even binnenwippen om een goede fles te vinden voor apéro. ‘Ik zoek iets wat champagne nadert, fris en droog', zegt vaste klant Marwan Berreni (34). Laborde wijst hem op de ‘Noughty’, een vegan Chardonnay met bubbels, 0.0 procent, voor iets meer dan 20 euro. ‘Niet zoet, het dichtst bij champagne dat ik heb, met echt een champagne-uitstraling.’
Berreni woont in de Bourgogne, maar komt altijd even langs als hij in Parijs is. ‘Sinds Oudjaarsavond houd ik een jaar lang alcoholpauze. De verleiding altijd maar alcohol te drinken is groot, daar wilde ik vanaf. Dat houd je niet vol op enkel gingerbeer. Een avond aan tafel met vrienden moet een plezier blijven, je wilt blijven ontdekken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden