Haar joggingbroek zit onder het bloed. Is het maandag? Dinsdag? Als Jaci Statton met gierende buikpijn door de gangen van het ziekenhuis van Oklahoma City wordt gereden, weet ze niet meer welke dag het is. ‘Ik leefde in een roes’, zegt ze achteraf. ‘Ik kon gewoon niet meer nadenken.’
Het is halverwege februari. Statton is dan negen weken zwanger. Maar alles voelt anders dan de vorige twee keer. Ze kan al tijden geen eten binnenhouden. Autorijden lukt niet, lopen doet pijn. Tweemaal belandde ze op de EHBO. Ze heeft nieuwe babykleertjes gekocht, maar is bang dat ze die niet zal kunnen gebruiken.
Ze blijft maar bloeden. Statton hoort de wieltjes van haar rolstoel piepen over de vloer. Vanuit haar ooghoek ziet ze Dustin, haar echtgenoot, meerennen. Uit haar mond komt geen geluid. ‘Alsof ik buiten mijn lichaam zweefde.’
De artsen maken foto’s. Even later krijgt ze het slechte nieuws. De foetus is niet levensvatbaar, en dat niet alleen: er groeien verdachte cellen omheen die mogelijk op kanker duiden. Haar bezorgdheid over deze vreemde zwangerschap blijkt terecht. ‘Ik barstte uit in een hysterische huilbui.’
Maar dan komt meteen de volgende klap. Ook al loopt Stattons gezondheid gevaar, het ziekenhuis wil haar zwangerschap niet afbreken.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Negen maanden eerder heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof het landelijk recht op abortus afgeschaft. Nu is abortus in de staat Oklahoma alleen nog toegestaan als een vrouw in levensgevaar verkeert, anders kan de arts die de ingreep uitvoert tot 10 jaar celstraf krijgen.
‘Een van de artsen zei: als je niets doet, heb je niet langer dan twee weken te leven. Maar ik mocht niet in het ziekenhuis blijven’, zegt Statton. ‘Pas als mijn bloedingen erger zouden worden, konden ze iets voor me doen.’
Statton aarzelt. ‘Ze zeiden…’ Ze valt even stil, maar herpakt zich. ‘Ze zeiden dat ik op de parkeerplaats kon wachten of het misschien erger werd, en dan konden ze me alsnog opnemen.’
Jaci Statton is een van de duizenden Amerikaanse vrouwen in conservatieve staten die de gevolgen ondervinden van de beslissing van het Hooggerechtshof, deze zaterdag precies een jaar geleden. Sinds het terugdraaien van de gerechtelijke uitspraak Roe v. Wade, het historische arrest uit 1973 waarin het landelijk recht op abortus in de Verenigde Staten was vastgelegd, mag elke Amerikaanse staat zelf beslissen in hoeverre abortus er is toegestaan.
Voor vrouwen in progressieve staten als New York en Californië veranderde er afgelopen jaar weinig, maar in religieuze staten als Texas, Tennessee en Oklahoma des temeer.
Inmiddels is in veertien Amerikaanse staten abortus verboden. In een aantal staten zelfs vanaf zes weken, als de meeste vrouwen nog niet eens weten dat ze zwanger zijn. Meer dan 25 duizend vrouwen die een abortus hadden gewild konden die niet krijgen, blijkt uit onderzoek van de Society of Family Planning, die de gevolgen van het verbod in kaart brengt. Zo’n 80 duizend vrouwen lukte dat wel, maar moesten daar veel moeite voor doen, bijvoorbeeld naar een abortuskliniek in een andere staat reizen.
Achter gesloten deuren van talloze ziekenhuizen wordt op fluistertoon over het onderwerp gesproken. Artsen zijn huiverig geworden om vrouwen te helpen. Ze vrezen dat behandeling van bijvoorbeeld een miskraam als abortus wordt aangemerkt. Dit blijkt niet alleen gevolgen te hebben voor vrouwen die geen kind willen, maar ook voor vrouwen die dat juist wél willen.
‘Ik zou nooit, nooit, nooit voor een abortus kiezen’, zegt Jaci Statton (26). Ze zit met opgetrokken knieën op een stoel in haar woonkamer, aan een stoffige zandweg op het platteland even buiten Oklahoma City. Het huis is gevuld met tientallen skeletten van elanden, herten en vogels. Ze jaagt op de dieren met pijl en boog.
Op haar 17de werd ze voor het eerst zwanger. Een ongelukje. Noodgedwongen trouwde ze met de vader van het kind. Twee jaar later kwam de tweede. Maar het huwelijk hield geen stand. Toen ontmoette ze Dustin, die als monteur voor een gasbedrijf werkte en ook al een kind had. Ze trouwden en kochten dit huis, waar ze nu wonen als samengesteld gezin.
Ze vertelt over de twee werelden die er in Oklahoma bestaan: die van de stad en die van het platteland. ‘Mijn buren wonen anderhalve kilometer verderop’, zegt ze. Haar wereld is zorgeloos en religieus. 80 procent van de vier miljoen inwoners van Oklahoma is gelovig. Toen Statton in de zomer van 2022 op het nieuws zag dat het landelijk recht op abortus afgeschaft zou worden, deed dat haar weinig. De hoofdstad Washington voelt als een andere planeet. ‘Al die politieke dingen, al die abortustoestanden, horen bij het stadsleven’, zegt ze. ‘Ik had nooit gedacht dat ik er zelf mee te maken zou krijgen, als gelovig mens.’
‘Het leven heeft overwonnen’, jubelde voormalig vicepresident Mike Pence op 24 juni 2022. Sinds 1973 hadden gelovige Amerikanen gebeden dat deze dag ooit zou komen. In hun ogen staat elke abortus gelijk aan moord. In het hele land vierden kerken feest.
‘Dit is nog niet voorbij’, reageerde president Joe Biden in een emotionele toespraak op het verbod. Het land werd volgens hem 150 jaar terug in de tijd geworpen. Maar de Democraten kunnen het tij niet keren, hoewel 70 procent van de Amerikanen voorstander is van het recht op abortus. Om het landelijke recht in de wet te verankeren, hebben ze een tweederdemeerderheid nodig in de Senaat. Onhaalbaar.
Overal komen horrorverhalen naar buiten. Een verkrachte vrouw in Mississippi kan geen arts vinden die haar zwangerschap durft af te breken, ook al is dat in die staat in die situatie toegestaan. In Tennessee stellen artsen een abortus uit tot de vrouw er zo slecht aan toe is dat haar foetus én baarmoeder moeten worden verwijderd. In Texas sterft een vrouw bijna omdat artsen haar niet willen behandelen als bij achttien weken de vliezen breken. Artsen voelen zich machteloos.
‘Volgens de wet mag ik een abortus uitvoeren als het leven van de vrouw in gevaar is’, zegt Damla Karsan, een gynaecoloog uit Houston, Texas. ‘Maar ik heb sinds het verbod geen enkele abortus meer uitgevoerd.’
Texas heeft een van de strengste abortuswetten in de VS. Artsen die toch een zwangerschap afbreken, kunnen 99 jaar gevangenisstraf krijgen, plus een geldboete van 10.000 dollar. Ook kunnen ze de bevoegdheid verliezen om hun beroep uit te oefenen. Leken die hulp bieden hangt eveneens vervolging boven het hoofd. Dertien vrouwen die geen abortus kregen terwijl ze daar volgens hun medisch dossier wel recht op hadden, hebben een proces aangespannen tegen de staat Texas. ‘De wetgeving is te vaag, het grijze gebied te groot’, aldus Karsan. Artsen spelen maar liever op zeker.
Zelf stuurt Karsan patiënten naar Californië of Mexico. Ze heeft gehoord dat er illegale klinieken bestaan waar abortussen worden uitgevoerd door mensen die daar niet voor zijn opgeleid.
‘Ik voel me verlamd’, zegt Karsan. Zij is een van de weinige artsen die überhaupt over de nieuwe werkelijkheid durft te praten. De meesten houden zich stil. ‘We hebben geleerd om de belangen van de patiënt centraal te stellen. Maar dat kan niet meer.’
Nadat Statton is weggestuurd door de kliniek, rijdt ze met haar man alle ziekenhuizen in de omgeving af. Ze passeren honderden kerken in de weidse graanvelden van het conservatieve Oklahoma. Ze hopen dat iemand haar zwangerschap kan beëindigen, maar overal krijgt ze te horen dat ze het ergens anders moet proberen. De artsen bedoelden het niet kwaad, zegt Statton. ‘Sommigen moesten er zelf ook om huilen. Toch kon niemand me helpen.’
In Oklahoma geldt nu weer een oude abortuswet uit 1910. Zelfs na verkrachting of incest is abortus verboden.
‘Sinds de afschaffing van Roe v. Wade leven Amerikaanse vrouwen nog sterker in twee werelden’, zegt ook Rabia Muqaddam, van het Center for Reproductive Rights, dat ijvert voor het recht op abortus. Waar conservatieve staten de wetgeving hebben aangescherpt, is die in progressieve staten juist verruimd. Maar lang niet alle vrouwen uit strenge staten hebben het geld om te reizen. ‘Hun zorgen leven niet echt in een groot deel van het land, omdat de regels zo verschillen.’
Uiteindelijk maakt ‘iemand’ een afspraak voor Statton bij een abortuskliniek in buurstaat Kansas. Een dag later wordt ze ernaartoe gereden. De toestroom naar die kliniek is het afgelopen jaar verviervoudigd: van zo’n 125 naar 500 patiënten per maand. Wie haar afspraak heeft gemaakt, mag ze niet zeggen. ‘Dan komt die persoon in de problemen.’
Nog altijd denkt de gelovige Statton met schaamte terug aan de ingreep. Maar toch is ze genuanceerder over de kwestie gaan denken. ‘Ik was altijd tegen abortus’, zegt ze, ‘tot ik begreep hoe extreem het anti-abortusbeleid is.’
Op een kinderverjaardag vorige week vlogen de waterballonnen door de tuin. Normaal gesproken blijven de volwassenen binnen. Dit keer deden ook Statton en haar man Dustin ook mee. ‘We zijn verdrietig omdat we een kind hebben verloren’, zegt ze. ‘Maar we zijn tegelijk blij dat ik nog leef.’
Haar man heeft zich inmiddels laten steriliseren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een Source: Volkskrant