In een vroeger leven zou Sergej Sjojgoe (66) moeten uitrukken bij rampen zoals die hij nu veroorzaakt met de militaire operatie in Oekraïne. Begin jaren negentig maakte Sjojgoe, die opgroeide in de deelrepubliek Toeva aan de grens met Mongolië, naam als minister voor Noodtoestanden in het kabinet van president Boris Jeltsin.
Het laatste nieuws leest u in ons liveblog.
Met zijn energieke optreden als opperhoofd van de Russische rampendienst (MTsjS) verwierf hij veel populariteit. In die tijd stond de minister te boek als een van de frisse, hervormingsgezinde figuren die bezig waren het nieuwe Rusland op te bouwen. Hij stond pal achter Jeltsin, toen deze in 1993 het parlement liet bestormen tijdens een machtsstrijd met de conservatieven.
Toen Vladimir Poetin eind 1999 het stokje overnam van Jeltsin, mocht Sjojgoe zijn baan behouden. Poetins adviseurs zagen Sjojgoe zelfs als iemand naar wie de kersverse president zijn publieke imago zou kunnen modelleren: als redder van Rusland.
Sjojgoe fungeerde destijds als een van de kopstukken van de partij van president Poetin, Verenigd Rusland, maar hij hield zich zorgvuldig op de achtergrond. Tegelijkertijd bouwde hij een hechte vriendschap op met de president: de twee gingen geregeld op avontuurlijke tripjes in de wildernis van de tajga, de Russische wouden.
Poetin beloonde hem in 2012 voor zijn trouw door hem tot minister van Defensie te benoemen, hoewel hij nauwelijks ervaring had met militaire zaken. Maar energiek was hij wel: hij begon meteen een campagne om de strijdkrachten te moderniseren. Hij verhoogde de salarissen voor de militairen en trok de touwtjes flink aan in de militaire top.
Gaandeweg schudde hij zijn laatste liberale veertjes van zich af en ontpopte hij zich als een geharnaste nationalist, naar voorbeeld van zijn baas in het Kremlin. Als minister van Defensie coördineerde hij de inname van het schiereiland de Krim in 2014. Zijn ministerie speelde een hoofdrol bij het ondersteunen van de pro-Russische separatisten die in het oosten van Oekraïne in opstand kwamen na de val van de Moskou-gezinde president Janoekovitsj. Daarbij maakte hij ook gebruik van zijn ervaring als minister voor Noodtoestanden: onder het mom van humanitaire hulp leverde Moskou allerlei wapentuig aan de separatisten.
Sjojgoe oogstte ook veel respect bij Poetin met de militaire operatie in Syrië om de belaagde president Assad in het zadel te houden. Dankzij het Russische optreden slaagden Assads troepen erin weer een groot deel van het land onder controle te krijgen.
Poetin vertrouwde Sjojgoe de voorbereidingen voor de invasie in Oekraïne toe, een nog veel ambitieuzer project waarmee de minister van Defensie meteen enthousiast aan de slag ging. In februari 2022 viel Rusland Oekraïne binnen, een militaire actie die volgens experts teleurstellend is verlopen. De acties van Prigozjin in Rostov zijn de jongste tegenslag voor de minister van Defensie.
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel en chef van de buitenlandredactie.
‘Een militair tot in zijn haarvaten’. Met die woorden droeg de kersverse minister van Defensie Sergej Sjojgoe eind 2012 Valeri Gerasimov voor bij de Russische president Vladimir Poetin als de beoogde nieuwe chef van Ruslands Generale Staf. Poetin kende Gerasimov uiteraard al langer, als commandant van het militaire district Moskou en als plaatsvervangend hoofd van de Generale Staf. ‘Een geschikte kandidaat’, besloot de president.
Vanaf dat moment, inmiddels ruim tien jaar, staan de Russische strijdkrachten onder leiding van de tandem Sjojgoe-Gerasimov. Gerasimov is tevens de eerste plaatsvervanger van Sjojgoe en hij vervangt de minister bij ziekte of afwezigheid. Dat iemand van zijn kaliber nu is belast met het rechtstreekse bevel over de Russische troepen in Oekraïne is opmerkelijk. Zoiets gebeurde voor het laatst in 1999, toen generaal Anatoli Kvasjnin persoonlijk het commando voerde over de operatie tegen radicaal-islamitische opstandelingen in de Kaukasus.
Gerasimov is zonder meer een militair in hart en nieren, al is hij afkomstig uit een arbeidersmilieu. Geboren in Kazan in 1955, volgde hij daar vanaf zijn 16de een militaire opleiding, de eerste in een reeks die hij meestal cum laude afsloot. Zijn diensttijd bracht hij door bij een tankbrigade van het Sovjet-leger in Polen. Als beroepsmilitair diende hij in het Russische Verre Oosten, in de noordelijke Kaukasus, in St. Petersburg en Moskou. Hoewel hij doorgaans in de schaduw verkeert van zijn meerderen en maar zelden interviews geeft, trad Gerasimov meermalen voor het voetlicht als commandant van het Moskou-district in de militaire parade op het Rode Plein.
Bredere bekendheid, ook internationaal, verwierf de generaal in 2013 als de auteur – of althans de vertolker – van wat de ‘Gerasimov-doctrine’ ging heten: het idee dat moderne oorlogvoering zich niet beperkt tot de gebeurtenissen op het slagveld, maar talrijke andere uitingsvormen kent. Zoals de ‘Arabische Lente’ en de zogenoemde ‘kleurenrevoluties’, die leidden tot machtswisselingen in bijvoorbeeld Georgië en Oekraïne. Gerasimov presenteerde zijn theses in een toespraak aan de Academie van Militaire Wetenschappen in Moskou. Ze werden later gepubliceerd in een blad van de Russische defensie-industrie.
‘Natuurlijk is het makkelijk om te zeggen dat de gebeurtenissen van de ‘Arabische Lente’ geen oorlog zijn en dus voor ons militairen niet interessant zijn’, betoogde Gerasimov. ‘Maar misschien is het precies andersom en zijn juist die gebeurtenissen typerend voor de oorlog van de 21ste eeuw?’ Volgens hem waren de ‘regels voor oorlogvoering’ grondig veranderd en was het belang van niet-militaire middelen voor het bereiken van politieke en strategische doelen toegenomen. ‘In een aantal gevallen zijn die veel effectiever dan wapens’.
De roerige gebeurtenissen in Moskou in 2011 en 2012 lagen op dat moment nog vers in het geheugen. Vele tienduizenden Russen gingen toen de straat op om te protesteren tegen stembusfraude en een nieuwe ambtstermijn voor Vladimir Poetin. De protesten werden met hard politieoptreden en zware straffen voor demonstranten de kop ingedrukt. Toen eind 2013 de Oekraïense hoofdstad Kyiv het toneel werd van massale demonstraties, werd ook dat vanuit het Kremlin met argusogen gadegeslagen. Het verdere verloop van de gebeurtenissen en de Russische reactie daarop – de annexatie van de Krim en de inzet van Russische troepen in de Donbas – sluiten naadloos aan op Gerasimovs betoog.
In 2019 kwam Gerasimov in een toespraak tot diezelfde Academie van Militaire Wetenschappen met een vervolg, dat door militaire experts werd omgedoopt tot de ‘Gerasimov-doctrine 2.0’. De chef-staf sprak over een nieuwe militaire strategie van de Verenigde Staten, die hij het ‘Paard van Troje’ noemde. Volgens Gerasimov willen de Amerikanen militaire slagkracht combineren met het intern destabiliseren van de tegenstander door middel van binnenlandse protesten, aangewakkerd door de ‘vijfde colonne’ in dat land. Als voorbeelden noemde hij Oekraïne, Irak, Libië en Venezuela. ‘Hun doel is de soevereiniteit van onwelgevallige landen te ondermijnen, de wettig gekozen autoriteiten te vervangen.’ Maar, verzekerde Gerasimov, ‘de Russische Federatie is in staat elk van deze strategieën te pareren’.
De laatste maanden kreeg Gerasimov steeds meer kritiek over zich heen van pro-Kremlinbloggers en ook leden van de huurlingengroep Wagner, die hem in een videoboodschap vanaf het slagveld in Oekraïne de huid vol scholden over een tekort aan munitie: ‘Wij vechten hier onder Bachmoet tegen het hele Oekraïense leger. Waar blijf je? Help ons nou eindelijk eens’.
Dat Gerasimov alsnog het bevel heeft gekregen over de Russische operatie in Oekraïne, is door sommige commentatoren uitgelegd als een signaal uit het Kremlin dat de invloed van dat soort groepen moet worden ingeperkt en dat de militair-strategische lijnen enkel en alleen worden uitgezet door het ministerie van Defensie.
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Het profiel van Sjojgoe werd in maart 2022 in de Volkskrant gepubliceerd. Het profiel van Gerasimov in januari 2023. De stukken zijn waar nodig van een update voorzien.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volk
Source: Volkskrant