Met The 1619 Project daagt historicus en journalist Nikole Hannah-Jones Amerika uit om voorbij de mythe van een exceptionele natie te kijken en het verleden onder ogen te zien. ‘Sommige idealen waarop het land is gebouwd zijn geweldig: gelijke rechten, gelijke kansen, waardigheid. Het probleem is dat we die idealen nooit hebben verwezenlijkt, maar wel doen alsof dat zo is.’
Vanaf de veranda, schuilend voor de regen, wijst Nikole Hannah-Jones naar de grijze zee. ‘Dit is Inkwell Beach’, zegt de historicus en journalist. ‘We zijn op een zwart deel van het eiland.’ Hier werd in de jaren zestig een van de eerste hotels geopend waar zwarte Amerikanen welkom waren. Hannah-Jones verontschuldigt zich. ‘Mijn vrienden worden hier dus helemaal gek van.’
Steeds gaat het zo. Waar Hannah-Jones ook komt in de Verenigde Staten, haar hersenen dwingen haar terug in de tijd. Overal om zich heen ziet ze de sporen van de Amerikaanse slavernijgeschiedenis. Ook hier, op het schilderachtige Martha’s Vineyard, een eiland voor de kust van Massachusetts waar steenrijke Amerikanen al eeuwenlang vakantie vieren. Ze is hier voor een paar lezingen.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Nikole Hannah-Jones (47) is een van de bekendste Amerikaanse journalisten van de laatste jaren, door links geroemd en door radicaal-rechts gehaat. De reden: The 1619 Project, een jarenlang onderzoek door in The New York Times naar de gevolgen van de slavernij op de huidige Amerikaanse samenleving, dat online en in het New York Times Magazine werd gepubliceerd (en waarvan inmiddels ook een boek, podcast en tv-serie is gemaakt). Ter gelegenheid van de viering van de afschaffing van de slavernij in Nederland, dit jaar 150 jaar geleden, spreekt ze er deze week over in Nederland.
Het onderzoek van Hannah-Jones heeft veel losgemaakt in de VS. Amerikanen staan massaal in de rij voor The 1619 Project, waar al meer dan 800 duizend exemplaren van zijn verkocht. Rechts is woest op wat het ziet als ‘indoctrinatie’ en verbiedt haar boek op veel plekken. Veel zwarte Amerikanen zijn juist blij dat er erkenning is voor de gevolgen van het pijnlijke verleden van hun voorouders.
‘Laten we toch maar even naar binnen gaan’, zegt ze. Minder regen, minder afleiding. Hannah-Jones sleept met haar slippers over de krakende veranda. Van boven lijkt het eiland op een sprookjesbos vol gele, paarse en blauwe villa’s. In de vorige eeuw groeide Martha’s Vineyard ook uit tot een populair vakantieoord voor de zwarte elite. Oprah Winfrey, regisseur Spike Lee en de Obama’s hebben hier huizen.
‘Dit is niet mijn wereld’, zegt Hannah-Jones. ‘Ik groeide op als nerdy meisje in een arm gezin in de staat Iowa. We reden ergens naartoe met een tent, aten in de buitenlucht. De wereld van hotels en vakantiehuisjes en luxe kenden wij niet.
Nikole Hannah-Jones komt op uitnodiging van The John Adams Institute en Lilith Agency naar Nederland. Op woensdag 28 juni is Nikole Hannah-Jones te zien in de Rode Hoed in Amsterdam. Op donderdag 29 juni in Kantine Walhalla in Rotterdam.
‘Op tv hoorde ik dat zwarte mensen arm waren omdat ze niet hard genoeg werkten. Mijn vader ging op zijn zeventiende het leger in, hij dacht zo de armoede te kunnen ontvluchten. Maar dat is hem nooit gelukt. Mijn familieleden kwamen ’s avonds thuis onder het bloed. Ze hadden de hele dag dieren uitgebeend.
‘Iedere dag reisde ik vanuit mijn zwarte wijk in Waterloo naar een school in een andere buurt. De ouders van mijn klasgenoten hadden kantoorbanen en zaten de hele dag in een net pak achter een bureau. Ik heb mij altijd afgevraagd waarom wij zo veel deden, maar toch arm bleven.’
‘Toch bleef mijn vader een patriot, in onze voortuin wapperde steevast de Amerikaanse vlag. Ik schaamde me ervoor. Waarom zou ik trots zijn op een land dat zwarte mensen zo slecht behandelde? Er waren vele dingen die voor mij niet klopten. Als kind kon ik daar al eindeloos over nadenken. Het land dat zo veel dromen en idealen nastreeft, kon die gek genoeg nooit waarmaken als het op ons, zwarte Amerikanen, aankwam.’
Deze observatie zou Hannah-Jones bevestigd zien tijdens haar carrière. Ze studeert af in de zwarte geschiedenis en journalistiek. Voor onderzoekscollectief ProPublica doet ze jarenlang onderzoek naar discriminatie op de huizenmarkt. In 2015 vraagt Dean Baquet, de eerste zwarte hoofdredacteur van een grote Amerikaanse krant, of Hannah-Jones voor The New York Times wil komen werken.
Daar begint ze, in 2019 – precies 400 jaar nadat het eerste slavenschip, The Lion, aanmeerde in de VS – The 1619 Project. Het onderzoek levert haar een jaar later een Pulitzerprijs op. Het project bestaat uit een serie artikelen, waaronder een essay, over de invloed van de slavernij op de huidige Amerikaanse samenleving.
Hannah-Jones’ eerste zin van het essay: ‘Mijn vader hees altijd een Amerikaanse vlag in onze voortuin.’ Ze schrijft over hoe ze op school nooit leerde hoe veel zwarte mensen hebben betekend voor ‘deze buitengewone natie’. Dat het juist de zwarte bevolking is die voor vrijheid en democratie vecht, waarden waarmee alle Amerikanen nu te koop lopen. Zonder hun inspanning, schrijft ze, ‘zou onze democratie er vandaag hoogstwaarschijnlijk anders uitzien’. Dit is dus waar die trots van haar vader vandaan kwam.
‘Mijn belangrijkste boodschap is dat het slavernijverleden geen marginale gebeurtenis is uit een ver verleden, maar iets dat de samenleving nog altijd vormt – of je dat nu wilt of niet. Als je je niet verdiept in die geschiedenis, kun je de VS niet begrijpen. En als je iets niet begrijpt, kun je het niet verbeteren. Helaas weten Amerikanen weinig over hun eigen geschiedenis, en die van andere landen. Dat is iets typisch Amerikaans.’
‘Toen dit land werd opgericht, is er heel duidelijk gebroken met de Oude Wereld om een nieuwe op te bouwen. Amerikanen zijn hierdoor, denk ik, altijd vooruit aan het kijken. Maar ik vrees dat wij ons zó dwangmatig op de toekomst richten, dat we niet vooruitkomen.
‘We moeten ons verdiepen in het verleden, maar dat is moeilijk omdat de Verenigde Staten gefundeerd zijn op de mythe dat we als land exceptioneel zijn. Een force of good in de wereld. Het is propaganda van onze grondleggers. Hier is vervolgens een identiteit omheen gebouwd, waarin velen zijn gaan geloven. Als je denkt dat je in de basis exceptioneel goed bent, is het moeilijk om je slechte kanten onder ogen te zien.’
‘Dat verhaal hebben we al! Sommige idealen waarop het land is gebouwd zijn geweldig: gelijke rechten, gelijke kansen, waardigheid. Het probleem is alleen dat we die idealen nooit hebben verwezenlijkt, maar wel doen alsof dat zo is. We hebben veel rijkdom en intellectueel kapitaal vergaard. We kunnen ervoor kiezen om mensen in hun primaire basisbehoeften te voorzien, maar doen dat niet. Van alle westerse democratieën is het verschil tussen arm en rijk bij ons het grootst. We hebben het kleinste sociale vangnet van de westerse wereld; de laagste levensverwachting; de hoogste kinderarmoede; het meeste wapengeweld; de meeste gevangenen.
‘Als je maar hard genoeg werkt, kan de Amerikaanse droom uitkomen. Nee. Dat is nooit waar geweest voor Amerikanen. Met mijn project hoop ik deze mythes over Amerika te demystificeren.’
De zwarte gemeenschap is blij dat hun geschiedenis, die begon toen die boot met tot slaafgemaakten in Virginia aankwam, eindelijk wordt verteld. Gesprekken die decennialang plaatsvonden op universiteiten worden nu aan eettafels gevoerd.
‘The 1619 Project beantwoordt de vraag die elke zwarte persoon krijgt’, zegt Oprah Winfrey. Slavernij was toch lang geleden, waarom hebben we het er nog over? ‘We weten nu dat het op alles effect heeft, zelfs de file.’
Het boek bespreekt de gevolgen van racisme op de woningmarkt, in het onderwijs, de economie en het strafrecht. Er volgt een lessenpakket voor middelbare scholen, waarin scholieren leren over belangrijke zwarte vrijheidsstrijders. Het geheel, maar vooral dat laatste, schiet bij conservatief-rechts Amerika in het verkeerde keelgat.
Twee Republikeinse Senatoren dienen in 2020 zelfs een wetsvoorstel in om het project te verbieden. ‘Activisten op scholen willen onze kinderen leren Amerika te haten en elkaar te haten’, schrijven ze. Hannah-Jones zou kinderen ‘indoctrineren’ met haar project.
Landelijk haalt de wet het niet, maar in enkele Republikeinse staten wel. Hannah-Jones’ boek, dat ze samen met journalisten, wetenschappers en dichters samenstelde, wordt uit bibliotheekkasten verbannen. Er wordt een campagne opgezet tegen de zogenoemde ‘Critical Race Theory’, een theorie die onderzoekt welke rol racisme in de samenleving speelt. Precies dat patroon wil Hannah-Jones met The 1619 Project blootleggen.
Vanwege haar werk roept de toenmalige president Donald Trump een commissie in het leven die ‘patriottistisch’ (lees: conservatief) onderwijs wil vastleggen in het curriculum.
‘Als journalist ben je al blij als er een week wordt gesproken over je onderzoek. Bij mij duurt dat al vier jaar. Het project heeft mijn leven volledig overgenomen. Natuurlijk wil je impact hebben, maar nee, ik had nooit verwacht dat ik een politiek doelwit zou worden. Dat Fox News items aan mij zo Source: Volkskrant