Het onvermijdelijke is gebeurd: Dennis Wiersma (VVD) heeft donderdag ‘met pijn in het hart’ laten weten te stoppen als onderwijsminister. Hij kwam in opspraak door intimiderend gedrag. Daarmee komt een voorlopig einde aan de loopbaan van een ambitieus politicus.
Met het vertrek van Dennis Wiersma (37) verliest de VVD opnieuw een politiek talent, aan wie in toekomstige post-Ruttejaren een grote politieke toekomst werd toegedicht. Eerder zag de partij – om andere redenen – onder anderen potentiële opvolgers als Klaas Dijkhoff, Halbe Zijlstra en Edith Schippers vertrekken, al maakt de laatste sinds dit voorjaar een comeback in de luwte als fractieleider in de Eerste Kamer.
Wiersma stapte op na een nieuwe melding over ‘onplezierig’ gedrag, dit keer tijdens de viering van 25 jaar praktijkonderwijs, maandag 12 juni in het Spant in Bussum. De organisatie van die feestelijke bijeenkomst, de Sectorraad Praktijkonderwijs, deed twee dagen na het congres een melding bij het ministerie. Wiersma ondernam meteen actie en toonde zich bereid met de organisatie in gesprek te gaan.
Vorige week vrijdagochtend echter meldde hij zich ziek. Hij was niet aanwezig bij de ministerraad. De aard van de ziekte werd niet bekendgemaakt. De woordvoerder van de minister ontkende een verband tussen het incident en de ziekmelding.
Niettemin moet de nieuwe klacht hard zijn aangekomen bij Wiersma, die na eerdere berichtgeving over onaangenaam gedrag had beloofd zijn leven te beteren. Wellicht is zijn vertrek heilzaam voor degenen die zich door hem gedupeerd voelen, voor Wiersma zelf is het een tragische knak in wat een veelbelovende politieke loopbaan leek te zijn.
In het kabinet-Rutte IV, dat op 10 januari 2022 aantrad, werd Wiersma minister van Primair en Voortgezet Onderwijs. Dat de VVD plannen met dit politieke talent had, was al eerder duidelijk. Wiersma was in maart 2017 Kamerlid geworden en kreeg in augustus 2021, na de val van Rutte III, in het demissionaire kabinet een post toebedeeld als staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Tijdens zijn periode in de Kamer was hij opgevallen als behendig politicus, die gemakkelijk met plannen de media wist te halen. Zijn achtergrond sprak tot de verbeelding. Als ‘stapelaar’ van opleidingen zat hij op de mavo, havo en de lerarenopleiding geschiedenis, waarna hij nog twee universitaire studies volgde.
NRC Handelsblad typeerde hem bij zijn aantreden als ‘iemand die kan laten zien dat je niet per se uit het bedrijfsleven hoeft te komen of politiek assistent van belangrijke VVD’ers moet zijn geweest om zélf een prominente VVD’er te kunnen worden’. Zijn vader was kok in een verzorgingshuis, daarna snackbarhouder. Zijn moeder werkte als ziekenverzorgster voordat zij arbeidsongeschikt werd. Zijn ouders scheidden toen Wiersma 12 was. Hij groeide voornamelijk op bij zijn moeder in zijn geboorteplaats Franeker.
Al op jeugdige leeftijd toonde Wiersma een grote sociale betrokkenheid. Hij was vicevoorzitter van studentenvakbond LSVb en voorzitter van FNV Jong. Op het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werkte hij als projectmanager aanpak jeugdwerkloosheid. Tegen NRC: ‘Je bent als samenleving zo sterk als de mensen die het het moeilijkst hebben, en hoe je daarmee omgaat.’
Wiersma zette zijn ministerschap ambitieus in, waarbij hij zich openlijk keerde tegen de machtige onderwijskoepels die in zijn ogen te veel afstand scheppen tussen het ministerie en de scholen. Dat zou het zicht belemmeren op wat er daadwerkelijk in de klas gebeurt. Wiersma voerde naar eigen zeggen ‘een grote strijd’ om leerlingen beter te laten lezen, schrijven en rekenen. Hij wilde terug naar ‘een betrokken rol’ van de overheid.
‘Het is nu te vaag’, zei hij in april tegen de Volkskrant. In een eerder interview met deze krant, vorig jaar zomer: ‘Het is mijn taak leraren te helpen. Als schoolbesturen daar niet aan meehelpen, zal ik ingrijpen.’ En: ‘Dat leraren zich vaak slechts uitvoerder voelen van wat bestuurders voor hen bedenken, leidt tot scheve gezichten.’
Het waren stevige teksten voor een beginnend bewindsman. In zijn afscheidsbrief refereert hij nadrukkelijk aan het feit dat hij ‘door muren heen’ wilde breken en ‘stevig op de deur van heilige huisjes’ wilde kloppen. Dat hij daarbij ook intern harde noten kraakte, bleek twee maanden geleden uit een artikel in De Telegraaf.
Wiersma zou op zijn ministerie hebben geschreeuwd, met deuren hebben geslagen en met name jonge ambtenaren onder druk hebben gezet. Een flink aantal van hen zocht een andere baan. Zelf omschreef hij zijn gedrag als ‘soms te fel en te scherp’. Hij verklaarde dat hij inmiddels aan verbetering van zijn omgangsvormen was gaan werken.
Niet veel later bleek hij ook in de VVD-fractie en als staatssecretaris onheus gedrag te hebben vertoond. Wiersma beaamde soms ‘een hork’ te zijn geweest. Oud-fractievoorzitter Dijkhoff verklaarde in talkshow Op1 dat Wiersma in de fractie soms ‘stress op een verkeerde manier uitte’.
Desalniettemin vonden zijn partijgenoten, na excuses van Wiersma ten overstaan van de VVD-fractie, dat hij kon aanblijven. Fractieleider Sophie Hermans sprak de verwachting uit dat ‘Dennis alles in het werk zal stellen om ervoor te zorgen dat dit soort gedrag tot het verleden behoort’.
Ook premier Mark Rutte schaarde zich achter Wiersma. Rutte noemde diens gedrag ‘ongelooflijk pijnlijk’, maar vond dat hij ‘de juiste acties’ had ondernomen. Tijdens het VVD-congres op 3 juni in Apeldoorn ging Wiersma nog eens, nu voor de leden, door het stof. ‘Ik ben heel actief aan de slag om het anders te doen. Ik heb fouten gemaakt en besef dat. Ik heb mijn les geleerd en hoop dat ik van jullie het vertrouwen krijg dat ik dat niet nog een keer ga laten gebeuren.’
Dat vertrouwen kreeg hij ook woensdag nog, in afwachting van meer duidelijkheid over wat zich precies had voorgedaan in Bussum. Wiersma liet weten met iedereen die zijn gedrag als intimiderend heeft ervaren in gesprek te willen gaan. In plaats daarvan kwam het tot een ontslagbrief aan de koning.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden