Diep in de Surinaamse bossen hangen tientallen donkere silhouetten in verschillende martelposities aan bomen. De kunststof platen, beeltenissen van tot slaaf gemaakte mensen, laten zien welke gruwelijke straffen er stonden op het ontvluchten van een slavenplantage. De beelden maken deel uit van de Boni-trail, een wandeltocht die leidt over een voormalige plantage waar de slavernijgeschiedenis op verschillende manieren tot leven is gewekt.
Toeschouwer Evita Mac-nack (28), gezicht van het NOS Jeugdjournaal, rilt van afschuw terwijl reisleider en kunstenaar Sirano Zalman in detail vertelt wat we zien. Een slaafgemaakte is aan zijn polsen opgehangen. Een ander, die een staaf door zijn ribben geduwd heeft gekregen, sterft een langzame en pijnlijke dood. ‘Verschrikkelijk’, verzucht Mac-nack. ‘Onvoorstelbaar hoe die mensen hebben geleden.’
Keti Koti, de viering waarbij wordt stilgestaan bij de afschaffing van de slavernij, is in aantocht. Dit jaar (1 juli) staat Keti Koti, Surinaams voor ‘verbroken ketenen’, in het teken van 150 jaar vrijheid van slavernij. Het belooft een gedenkwaardig moment te worden. Eerder al bood de Nederlandse regering excuses aan voor deze zwarte bladzijde uit de vaderlandse geschiedenis. De hoop onder de nazaten van tot slaaf gemaakten is dat op Keti Koti ook koning Willem-Alexander excuses zal aanbieden namens het Nederlandse volk.
Ook de publieke omroep besteedt ruime aandacht aan dit bijzondere herdenkingsjaar. Zo brengen NTR en NOS komende week de driedelige serie Slavernij en wij, met verhalen van tot slaaf gemaakten van achtereenvolgens Suriname, Sint Eustatius en Sint Maarten, Curaçao, Aruba en Bonaire.
Presentator Evita Mac-nack, zangeres Kizzy en theatermaker Ira Kip bezoeken afzonderlijk Suriname en de Boven- en Benedenwindse eilanden om uit te zoeken wat er is overgeleverd in de voormalige Nederlandse koloniën en hoeveel trots de huidige bewoners ontlenen aan hun voorouders. De uitzendingen staan in het teken van ‘de kracht van het verleden’ en beogen nadrukkelijk het verzet en de veerkracht van mensen in slavernij in beeld te brengen.
Mac-nack, die een Surinaamse moeder heeft, verzorgt de uitzending over Suriname. Daarin leert ze alles over de banja-dans, een dansstijl die de vlucht van een plantage moet uitbeelden. Vervolgens bezoekt Mac-nack met journalist Edwien Bodjie het marrondorp Pikin Slee, waar marrons, nazaten van slaven die van de plantages wisten te vluchten, diep in de Surinaamse bossen een leven in vrijheid wisten op te bouwen. Om in leven te kunnen blijven, bedachten ze ingenieuze manieren om op beschutte en veilige plekken landbouwgrond te ontwikkelen.
Mac-nack: ‘Wat mij erg trof tijdens het maken van deze aflevering waren de verhalen over het verzet onder tot slaaf gemaakten. Als je aan slavernij denkt, denk je vooral aan mensen die lijden. Over het verzet tegen slavernij wist ik niet veel. Op school leer je vooral over overheersingen. Verzet blijft een onderbelicht punt.’
‘Boni bijvoorbeeld, uit de 18de eeuw. Zijn moeder vluchtte van een plantage en sloot zich aan bij de marrons, waardoor hij in vrijheid werd geboren. Toen hij ouder werd, heeft hij tientallen jaren verzet gevoerd tegen de Nederlandse kolonisten. ’
‘Uiteraard heb ik van haar de nodige verhalen gehoord, maar die gingen voornamelijk over het leed en de uitbuiting tijdens de slavernij. Het ging nooit over de strijd, het verzet, de kracht. Nu heb ik Suriname op een nieuwe manier leren kennen. Ik had het land nooit op deze manier gezien.’
De levensgeschiedenis van Boni komt aan bod tijdens de Boni-trail, die Mac-nack loopt met reisleider en kunstenaar Sirano Zalman. Over Boni gaat de heldhaftige mythe, aldus Zalman, dat hij pas in zijn slaap overmeesterd werd door zijn vijanden. Taai bleek Boni ook in letterlijke zin. Zijn hoofd, dat als trofee naar de Nederlandse kolonisten verstuurd moest worden, kon slechts met moeite van zijn lichaam worden afgesneden. Op de boot richting Paramaribo pleegde Boni nog een laatste daad van verzet: zijn hoofd wist uit de boot te ontsnappen en verdween in de rivier.
Mac-nack: ‘Los van grote namen als Boni hebben we ook aandacht voor kleine daden van verzet, bijvoorbeeld hoe tot slaaf gemaakten het voedsel van slavenhouders expres zouter maakten dan nodig was.’
‘Ik ben ontzettend geïnspireerd en verrijkt teruggekeerd uit Suriname. Ik ben nu nog trotser op waar ik vandaan kom. Het zou goed zijn als het Nederlandse onderwijs ook meer oog zou krijgen voor het verzet tijdens de slavernij.’
Slavernij en wij is van 28-30/6 te zien op NPO 2 (19.40 uur), de herhaling is te zien op NPO 1 (23.40 uur). De serie staat ook op NPO Start.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden