Terwijl vrijdag honderd kilometer naar het zuiden op het gouvernement in Maastricht het eerste nieuwe provinciebestuur van Nederland feestelijk zal worden geïnstalleerd, komen de Provinciale Staten van Noord-Brabant diezelfde dag in mineur bijeen om de ravage te overzien van een mislukte formatie. De grote vraag op het provinciehuis in Den Bosch: wat heeft nieuwkomer BBB bezield om op het allerlaatste moment de stekker uit de onderhandelingen te trekken?
Want BBB, VVD, GroenLinks en PvdA hadden maandag 12 juni al een ‘onderhandelingsakkoord’ bereikt, aldus formateur Pieter Verhoeve in een notitie over het formatieproces. Ook ingewikkelde onderwerpen waren volgens hem goed bespreekbaar, waarbij alle partijen het spreekwoordelijke water bij de wijn hebben gedaan.
Verhoeve, burgemeester van Gouda, kondigde zelfs de presentatie van het bestuursakkoord al aan. Die zou in de week van 19 juni – deze week dus – plaatsvinden.
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever in Zuid-Nederland en verslaat ontwikkelingen in Noord-Brabant, Limburg en Zeeland. Eerder was hij EU-correspondent in Brussel en economieverslaggever.
‘De ingewikkelde passages zijn eerder afgestemd en akkoord bevonden door de fracties’, schrijft de formateur aan Provinciale Staten. Hij noemt geen onderwerpen, maar ongetwijfeld gaat het daarbij ook om de zogenoemde stikstofmaatregelen. De BBB Brabant wil – net als in andere provincies – geen gedwongen uitkoop van boeren, en tevens vasthouden aan 2035 als doeljaar voor halvering van de stikstofuitstoot. Daarbij komt nog een typisch Brabantse stikstofmaatregel: het huidige provinciebestuur wil dat veehouders voor 1 juli 2024 hun verouderde stallen moderniseren als bijdrage aan stikstofreductie.
Die omstreden stallendeadline, waarover in 2019 al eens het hele provinciebestuur ten val kwam, is ook een belangrijk breekpunt voor de BBB. Tijdens de formatie-onderhandelingen werd er lang over gesproken. Maar uiteindelijk kwam een compromis, met naar verluidt een beperkt uitstel en meer maatwerk per veehouderijsector. Uit de notitie van formateur Verhoeve blijkt dat alle fracties, ook die van de BBB, daarmee al eerder akkoord waren.
Donderdagavond 16 juni gingen de onderhandelaars voor de laatste keer om de tafel voor de laatste puntjes op de i. De stemming bij de vertegenwoordigers van VVD, GroenLinks en PvdA én bij formateur Verhoeve was opperbest. Maar ze kwamen van een koude kermis thuis. ‘De VVD, GroenLinks en PvdA en ondergetekende waren verrast te horen dat de fractie van BBB niet akkoord is gegaan met het onderhandelingsakkoord’, aldus de formateur.
De volgende morgen gaf de grootste partij van Brabant (11 zetels) een persverklaring uit met als kop ‘BBB op zoek naar nieuwe coalitie in Brabant’. Daarin wordt de stallendeadline als belangrijkste reden aangevoerd. ‘BBB, VVD, GroenLinks en PvdA waren in Noord-Brabant bijna tot een coalitieakkoord gekomen, maar over een breekpunt van BBB, de stallendeadline, zijn de partijen in de beoogde coalitie helaas niet tot overeenstemming gekomen’, aldus fractievoorzitter John Frenken. Hij wijst op de onzekerheden rond de effectiviteit van emissiearme stalvloeren. Vergunningen voor zulke ‘innovatieve stalaanpassingen’ worden voorlopig niet afgegeven, aldus Frenken, en het kabinet komt pas in de tweede helft van 2023 met een mogelijke oplossing.
Het ‘njet’ van de BBB op de valreep kwam ook voor GroenLinks als ‘een volledige verrassing’, zegt fractievoorzitter Jade van der Linden. De partij, die nauw optrekt met de PvdA, had zelfs al een ledenraadpleging over het onderhandelingsakkoord gepland. ‘Heel zuur dat het niet is gelukt.’
Ook VVD-gedeputeerde Martijn van Gruijthuijsen vindt het jammer dat de onderhandelingen zijn geklapt. ‘We hebben stevige discussies gevoerd, maar de sfeer was goed en er werd ook gelachen’, zegt hij. ‘Er lag een goed compromis, een onderhandelingsakkoord waarmee iedereen terugging naar de fractie.’
Wat er in die laatste dagen binnen de BBB-gelederen is gebeurd, daar kunnen de VVD- en GroenLinks-onderhandelaars slechts naar gissen. BBB-fractievoorzitter Frenken, oud-wethouder van Son en Breugel, was ondanks herhaalde pogingen niet bereikbaar voor een reactie.
SP-fractievoorzitter Nico Heijmans, die al 28 jaar in de Provinciale Staten van Brabant zit en zich daarmee het langstzittende statenlid van Nederland mag noemen, is ‘flabbergasted’. Hij heeft al veel formaties langs zien komen. ‘Maar ik heb nog nooit een formatie meegemaakt die zo besloten was’, zegt hij. ‘Niets kwam in de openbaarheid. En dan zitten we drie maanden na de verkiezingen met dit resultaat. Treurig. Ik vind het niet zo vreemd dat het op die stallendeadline knalt. Maar ik vind het wel gek dat dit pas na 2,5 maand van intensieve onderhandelingen gebeurt.’
Hij sluit niet uit dat de Brabantse BBB-onderhandelaar van hogerhand is gecorrigeerd. ‘Zou hij door Caroline zelf zijn teruggefloten?’, suggereert de nestor van de Brabantse Staten. ‘Interessant om eens uit te zoeken’, is het enige dat GroenLinks-fractievoorzitter Van der Linden daarover kwijt wil.
Formateur Verhoeve omschrijft een coalitieakkoord als ‘een totaalpakket van compromissen’. Hij is ervan overtuigd dat de vier partijen een goede coalitie hadden kunnen vormen. ‘De inhoudelijke verschillen tussen de partijen waren soms groot, maar steeds als overbrugbaar aangemerkt’, beweert hij. ‘Het is daarmee verdrietig te constateren dat de onderhandelende partijen in het zicht van de haven alsnog zijn gestrand.’
Provinciale Staten moeten vrijdag in het ‘duidingsdebat’ besluiten wat er nu moet gebeuren. In de persverklaring stelt de BBB nadrukkelijk niet de handdoek in de ring te gooien. De partij nodigt andere fracties uit om ‘samen tot dat stabiele en breedgedragen college te komen’.
Volgens SP-fractievoorzitter Heijmans ligt het meer voor de hand dat de VVD als tweede partij (met 9 zetels) nu de lead krijgt. Hij wijst er fijntjes op dat vorige week een motie van het CDA om de stallendeadline te ‘bevriezen’ met 28 tegen 26 stemmen werd verworpen. VVD (waarvan 1 statenlid afwezig was), GroenLinks, PvdA, SP, D66, Partij voor de Dieren en Volt stemden tegen – samen goed voor een meerderheid.
‘Het zijn bijzondere tijden, waarin zelfs de VVD tegen het boerenbelang stemt’, merkt hij op. ‘Maar Brabant moet van het slot. De VVD heeft meer met economie en woningbouw dan met boeren.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden