Als Arjan van Herk op maandagochtend 1 mei een broodje haalt bij de supermarkt, voelt hij zich plotseling zweverig worden. Hij belt vrienden om hulp, maar hij komt niet meer uit z’n woorden. Een ambulance pikt hem op, binnen een half uur is hij in het ziekenhuis.
Daar blijkt hij de ziekte van Guillain-Barré te hebben, een ernstige aandoening waarbij patiënten vrij snel in een volledige staat van verlamming terechtkomen. Ademen, spreken, de oogleden optillen, het lukt allemaal niet meer. Donkere weken volgen voor Van Herk, hij scheert langs het randje van de dood.
Over de auteur
Michiel van der Geest is de zorgverslaggever van de Volkskrant en verdiept zich in alle vormen van zorg: van ziekenhuizen tot huisartsen, van gehandicaptenzorg tot Big Pharma, van gezondheidsverschillen tot valgevaar.
Maar hij kan het navertellen en dat doet hij op het dak van het ziekenhuis Rijnstate in Arnhem, met uitzicht op groen beboste heuvels in de verte. Zonder deze plek, zegt hij, had hij niet de kracht gehad om te blijven geloven in zijn kansen.
Deze donderdag gaat deze plek, het dakterras van de intensivecareafdeling, officieel open. ‘Misschien wel het eerste ic-dakterras van de westerse wereld’, zegt intensivist Michiel Blans, een van de bedenkers van het terras.
Stap de lift uit op de vierde verdieping, loop over de mediumcareafdeling en ga door de schuifdeuren het dak op. Daar is een soort paviljoen gebouwd: links een volledig open ruimte onder een overkapping, rechts een ruime kamer met daklichten en een glazen pui die helemaal open kan. Maar, de crux: met alle aansluitingen die je op een gewone ic-kamer ook nodig hebt: perslucht, vaccuümpompen, een alarmsysteem, medisch gekwalificeerde apparatuur. ‘Alles wat we binnen kunnen, kunnen we hier buiten ook’, verzekert Blans.
Medewerkers, onder wie Blans, bedachten het plan toen de reguliere ic ook aan verbouwing toe was. ‘Toen ik hier begon met werken, lagen patiënten nog bij elkaar op een zaaltje, met hoogstens een gordijntje ertussen. Als we dan iemand moesten reanimeren, kregen de andere patiënten dat mee. Nu hebben we alleen maar eenpersoonskamers, tilliften, voldoende ruimte om de bedden heen, rustgevende afbeeldingen van natuur uit de omgeving op de muren. Het is een van de mooiste ic’s van Nederland, maar toch bekroop me tijdens het proces het gevoel: het is pas af als we ook met de patiënten naar buiten kunnen.’
Het leven en werken op een ic hangt van techniek en pragmatisme aan elkaar: een ziekenhuisafdeling waar patiënten zo efficiënt mogelijk in leven worden gehouden. De medische vooruitgang is onmiskenbaar, zegt Blans, ‘maar ergens onderweg zijn we de menselijke maat kwijtgeraakt’.
Al de eerste keer dat Van Herk het dakterras op ging, zag je het effect, zegt zijn vader Arie. ‘Hij kon nog niet praten, zijn ogen openen, of zijn handen bewegen. Maar aan zijn mimiek zag je: dit is fijn voor hem.’ Dat was een ankerpunt, zegt vader Van Herk, ‘een kleine vooruitgang die ons als gezin weer kracht gaf. En dat heb je nodig, want het waren heel zware weken.’
Wetenschappelijk bewijs dat ic-patiënten baat hebben bij af en toe buitenlucht is er niet, geeft Blans toe. Toen hij de literatuur indook om te kijken of er ook wetenschappelijke ondersteuning was voor zijn plan, kwam hij niet verder dan één foto van een patiënt in Londen die het helikopterplatform was opgereden.
En ja, ic-patiënten gaan heus wel eens naar buiten, ook in Arnhem gebeurde dat eerder. Maar, zegt verpleegkundige Rozemarijn Lourens, dat was een heel gedoe. Flessen zuurstof mee, vier personeelsleden, het duurde ongeveer een half uur voordat je beneden bij de hoofdingang was, en dan sloeg je onder groot bekijks linksaf het hoekje om en hing een gordijntje voor het bed. ‘Dit kon alleen met patiënten die al grotendeels hersteld waren. Want als er iets misging, was je niet zo maar terug op de afdeling.’
Blans trekt graag de met-een-parachute-uit-een-vliegtuig-springen-vergelijking. ‘Daar is ook nooit wetenschappelijk onderzoek naar gedaan of dat nou veiliger is dan zonder parachute. Ic-patiënten liggen soms wekenlang 24 uur per dag naar het plafond te staren, met lucht uit een luchtbeheersingssysteem, waardoor er geen raam open kan. Waarom zou je voor hen moeten bewijzen dat buitenlucht belangrijk is als we weten dat het voor iedereen belangrijk is? Dat is voor mij geen luxe, maar een primaire levensbehoefte.’
Toch kon de raad van bestuur het dakterras niet betalen uit de reguliere ziekenhuisbegroting. Medewerkers van de ic moesten het geld zelf bij elkaar zien te krijgen. Dus hielden de verpleegkundigen een sponsor-spinningmarathon, vroegen collega’s die hoogleraar werden geen cadeau maar een dakterras-bijdrage, en doneerden oud-patiënten en hun familieleden geld. ‘En opeens was er genoeg’, zegt Blans.
Tot grote vreugde van patiënt Van Herk. Sinds anderhalve week kan hij weer praten, en dat doet hij nu graag, alsof hij zijn verloren spraak wil inhalen. ‘Ik heb de tunnel met het zwarte gat gezien, voor mij hoefde het leven niet meer. Tot ik op het dakterras de vogels weer hoorde, de bomen weer zag, de stukken blauwe lucht, de wind weer door mijn haren voelde gaan. Nu geniet ik weer van het leven. Ik kan niet bedenken hoe ik was geweest als ik niet die positieve kracht had kunnen ervaren.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden