De dinsdagavond stukgelopen gesprekken met LTO en twee andere boerenorganisaties moesten het vertrouwen tussen kabinet en agrarische sector herstellen. Het tegenovergestelde gebeurde. Het kabinet gaat nu zelf maatregelen nemen.
De vertegenwoordiger van jonge boeren, de voorman van de levensmiddelenindustrie: één voor één schudt minister Adema (Landbouw, ChristenUnie) woensdagochtend de onderhandelaars bij de gesprekken over het Landbouwakkoord de hand. Ietwat verloren staan ze opgesteld in een cirkel voor villa Ockenburgh in Den Haag, waar na meer dan een half jaar onderhandelen het Landbouwakkoord definitief sneuvelde.
De laatste ontvanger van Adema’s handdruk is de man die de afgelopen maanden vooraan stond: Sjaak van der Tak, voorman van de grootste boerenorganisatie van Nederland, de Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO). Met zijn armen over elkaar wacht hij tot de minister bij hem aanbelandt. Heel kort wisselen de twee een blik uit.
Over de auteur
Fleur Damen is economieverslaggever van de Volkskrant en schrijft over landbouw en het stikstofdossier.
Een paar uur eerder, op dinsdagavond, blies Van der Tak onverwachts de gesprekken op. Het is het luidruchtige sluitstuk van een maandenlang traject van politieke relatietherapie, waarin LTO – de grootste boerenvertegenwoordiger van Nederland en een van de belangrijkste organisaties in de polder – en het kabinet hun ooit zo innige band probeerden te herstellen.
Zouden de gesprekken mislukken, dan is de polder definitief stuk, klonk het de afgelopen maanden in Den Haag. ‘Een polder die goed werkt, is ons veel waard’, zei minister De Jonge (Wonen, CDA) dinsdagavond nog, drie uur voor het klappen van de onderhandelingen.
Dat het kabinet zo hechtte aan een akkoord, wist Van der Tak als geen ander. Meermaals dreigde de CDA’er en voormalig burgemeester van het Westland met opstappen.
In die harde opstelling voelde Van der Tak, een doorgewinterd polderaar, zich gesteund door de klinkende overwinning van de BoerBurgerBeweging (BBB) bij de Provinciale Statenverkiezingen afgelopen maart.
Maar LTO moest schipperen tussen twee – naar nu blijkt onverenigbare – uitersten. Enerzijds wilde de organisatie een redelijke gesprekspartner zijn voor het kabinet, in een steeds verdeelder boerenlandschap. Anderzijds moest Van der Tak oppassen dat hij niet nog meer steun zou verliezen van boeren die de afgelopen jaren overliepen naar radicalere organisaties zoals Agractie en Farmers Defence Force (FDF). Onlangs nog riepen zes oud-bestuurders Van der Tak op het akkoord niet te tekenen: het zou een ‘landbouwuitverkoop’ zijn.
En dus was Van der Tak er alles aan gelegen om een akkoord voor de poorten van de hel weg te slepen. Drie keer spraken de boeren apart met een zware kabinetsdelegatie, één keer werd premier Rutte ’s nachts naar paviljoen Ockenburgh geroepen, waar de onderhandelingen tot in de vroege uren doorging. Deze week moest het besluit dan echt vallen, vond LTO.
Maar dat de marathonsessies de verhoudingen tussen kabinet en LTO allerminst verbeterden, viel de afgelopen dagen af te lezen aan het gezicht van minister Adema. Meermaals verzuchtte hij dat de boerenwereld toch echt groter is dan LTO, en dat er méér boerenorganisaties aan de onderhandelingstafel zaten. Ook de jonge boeren, verenigd in het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontact (NAJK), en de bioboeren van Biohuis onderhandelden met het kabinet, benadrukte de minister.
Maar dat een akkoord zónder LTO onmogelijk was, wisten alle onderhandelaars. Urenlang staarden het kabinet en het LTO-bestuur elkaar de afgelopen weken aan, om te kijken wie er bewoog. Nadat Van der Tak vorige week had gedreigd de onderhandelingen op te blazen, leek die beweging gaande. Na wéér een nachtelijk overleg met een zware kabinetsdelegatie zou het kabinet ‘cruciale stappen’ hebben gezet, beweerde LTO. Het zou aan de slag gaan met de punten waar LTO zich niet in kon vinden, zoals het instellen van een koeienplafond.
Het zijn punten die al vanaf het begin vastzaten, zeggen andere onderhandelaars. ‘Je zag dat het niet bij elkaar kwam’, zegt Marc Jansen, directeur van het Centraal Bureau voor Levensmiddelen (CBL), dat de supermarkten vertegenwoordigt. ‘Er stonden nog tig punten open, tot het laatste moment’.
Het kabinet had zijn huiswerk niet goed gedaan, vindt LTO nu. De voorstellen waarmee het terugkwam, waren ‘hoog-over, abstract, en onvolledig’. Niet genoeg zekerheid over een verdienmodel, geen oplossing voor boeren die zonder hun schuld zonder vergunning zitten: LTO kon er niet mee leven.
De andere gesprekspartners, en dan vooral de jonge boeren, zijn de slachtoffers van die beslissing, vindt minister Adema. ‘Want het gaat hier om hun toekomst’.
Dat LTO opstapt is teleurstellend, vindt Roy Meijer, voorman van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NJAK), maar ‘volledig begrijpelijk’. Dat vinden ook andere boerenpartijen, die al in een eerder stadium de onderhandelingen verlieten.
Bart Kemp, voorman van de activistische boerenorganisatie Agractie, vertrok afgelopen maart met slaande deuren. De gesprekken bleven steken op dezelfde onderwerpen, zijn geduld was op. Schapenhouder Kemp vindt het ‘heel erg jammer’ dat er geen akkoord komt, maar kan zich vinden in de kritiek van LTO.
Henk Bleker, voorman van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NVM), sluit zich daarbij aan. Ook zijn organisatie verliet de gesprekken, waarin zij een bijrol speelde, voortijdig. ‘Het was schaatsen op stroop, omdat het kabinet de natuur- en klimaatdoelstellingen niet ter discussie wilde stellen. Die waren onbespreekbaar.’
Toenadering op die punten was onmogelijk, zeggen meerdere onderhandelaars. De boeren willen dat de landbouwsector omvangrijk blijft en ze willen het stuur zélf in handen houden. Zo min mogelijk krimp, zo min mogelijk extra regels. Maar het verkleinen van de veestapel is noodzakelijk om de klimaat- en stikstofdoelen te halen, klinkt het in Den Haag. En het controleren of gemaakte afspraken nageleefd worden, ook.
Nu een akkoord uitblijft, wil het kabinet zélf zulke maatregelen opleggen. Vrijdag gaat het daarover in gesprek. Veel zorgen maken boeren zich daar voorlopig niet om, zegt Kemp. ‘Ik verwacht niet dat het kabinet zich gaat branden aan pijnlijke maatregelen. Het CDA is als de dood voor weerstand.’
Ook Bleker, voormalig staatssecretaris van Landbouw namens het CDA, maakt zich weinig zorgen. ‘Dit kabinet wordt de grootste misoogst ooit. Het gaat niets realiseren op het punt van landbouw en natuur. Het heeft nog anderhalf jaar te gaan. In die tijd zaken afdwingen is onmogelijk, want dat vereist wetgeving.’
Ondertussen houdt Van der Tak de mogelijkheid open dat er na de zomer nieuwe gesprekken volgen. Adema voelt daar weinig voor. ‘Dít is het moment, niet het einde van het jaar’, zei de minister woensdagochtend fel. ‘Als je een keuze maakt, moet je daarvoor staan.’ Het onbegrip is af te lezen van zijn gezicht. Opnieuw om tafel gaan met LTO is een schoffering van de andere boerenpartijen, die wél bleven zitten, vindt hij. ‘Wat voor verhaal vertel je hen dan?’
De verhoudingen tussen LTO en het kabinet hebben een vriespunt bereikt. Op de vraag of LTO nog een betrouwbare gesprekspartner is voor het kabinet, wilde Adema woensdag niet ingaan. ‘Maar de hele agrarische sector is slechter af omdat LTO van tafel is’, vertelde Adema de verzamelde pers voor de Haagse villa. LTO-topman Van der Tak was toen al lang en breed vertrokken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden