Weer een domper voor het kabinetsplan van ‘gratis’ kinderopvang. Amper een maand nadat de minister aankondigde de invoering ervan uit te moeten stellen, roepen het Centraal Planbureau en het Sociaal en Cultureel Planbureau op het plan te herzien. De beoogde baten – een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen en meer kansengelijkheid bij kinderen – zijn volgens hun woensdag verschenen rapport nihil. De risico’s des te groter.
Nu is de vergoeding voor de kinderopvang nog inkomensafhankelijk. De hoogste inkomens krijgen 33 procent vergoed, de laagste 96 procent. Als het aan het kabinet ligt, wordt de vergoeding vanaf 2027 voor alle ouders 96 procent. Mits zij werken. Daarmee komt het nieuwe stelsel volgens de onderzoekers vooral ten goede aan de midden- en hoge inkomens. Precies de groepen die al een relatief grote deeltijdbaan hebben en voor wie deeltijdwerk meer het gevolg is van sociale normen dan financiële prikkels.
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieverslaggever voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Zij zullen volgens de planbureaus wel meer kinderopvang gaan afnemen, maar dat is niet om meer te werken maar om de informele opvang (de oppasopa of -oma) te vervangen. De toename in arbeidsparticipatie zou daardoor beperkt blijven tot 15 duizend extra ‘arbeidskrachten’. Dat staat in schril contrast met het aantal banen dat volgens eerder onderzoek door die gratis kinderopvang wordt gecreëerd: per 2031 zouden 38 duizend extra pedagogisch medewerkers nodig zijn.
Dat brengt een risico met zich mee in een sector die al kampt met een nijpend tekort aan personeel, stelt onderzoeker Egbert Jongen van het CPB. ‘Als mensen met hoge- en middeninkomens meer opvang vragen terwijl er al grote personeelstekorten zijn, zal dat leiden tot nog langere wachtlijsten en kan de kwaliteit verder onder druk komen te staan. Ook de prijs van kinderopvang zal toenemen.’
Nu al vraagt 70 procent van de kinderopvangorganisaties een hoger uurtarief dan het kabinet vergoedt. Volgens de onderzoekers zou de schaarste dat tarief verder kunnen opdrijven. Sinds de sector in 2005 werd overgelaten aan de grillen van de markt is het aantal commerciële opvangorganisaties fors toegenomen. Die instellingen zullen de toegenomen vraag mogelijk benutten om de winsten wat extra op te krikken, al dan niet in ruil voor een kortere wachtlijst, uurtje peuteryoga of biodynamische lunch.
Daardoor kan de opvang voor kinderen van ouders met een laag inkomen onbetaalbaar en onbereikbaar worden. Terwijl juist zij er volgens de onderzoekers de meeste baat bij hebben. Deze kinderen kampen relatief vaker met taal- en ontwikkelingsachterstanden. Dit geldt overigens ook voor de kinderen van ouders die niet werken, zij hebben door de zogenoemde ‘arbeidseis’ ook in het nieuwe stelsel geen recht op een vergoeding.
Het is niet voor het eerst dat onderzoekers kritische noten kraken bij het kabinetsvoornemen voor bijna gratis kinderopvang. Eerder waarschuwden onderzoekers in economenblad ESB al dat publiek geld in de zakken van aandeelhouders dreigt te verdwijnen. Ook de planbureaus schreven, afzonderlijk van elkaar, twee kritische rapporten. Dat zij nu ‘de krachten bundelen’ mag worden gezien als een duidelijke oproep, stelt Freek Bucx van het SCP. ‘Heroverweeg het plan.’
Wat dat betreft komt het niet verkeerd uit dat het kabinet wegens uitvoeringsproblemen twee jaar extra de tijd heeft gekregen om het nieuwe stelsel in te voeren. Wat de onderzoekers betreft gebruikt het die tijd om terug te gaan naar de tekentafel.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden