We zijn getuige van een ware wedloop wie de meest verstrekkende claims over AI kan doen. De Israëliër Yuval Noah Harari is koploper met de waarschuwing dat de verhalen vertellende computers massavernietigingswapens zijn die de menselijke beschaving kunnen vernietigen. Volgens Harari, een historicus die grossiert in toekomstvoorspellingen, heeft AI het besturingssysteem van de menselijke beschaving gehackt.
Maar ook als je niet gelooft dat mensen hackbare dieren zijn, zoals Harari beweert, is het goed stil te staan bij de gevaren van AI. De grote taalmodellen bieden de mogelijkheid van grootschalige manipulatie en desinformatie. Door ze te trainen op uitgesproken progressieve of conservatieve politieke standpunten, kunnen de taalmodellen de opvattingen van gebruikers op een subtiele manier beïnvloeden.
Meer sciencefictionachtig is het risico dat AI zelfstandig mensen gaat aanvallen. Tijdens een testsimulatie zou een AI-drone zijn operator hebben uitgeschakeld om te voorkomen dat die zich met zijn missie zou bemoeien. De Amerikaanse luchtmacht ontkent dat een dergelijke testsimulatie ooit heeft plaatsgevonden.
Uit onderzoek van Marc Salomon en Arnoud den Boer van de Amsterdam Business School blijkt dat computers kunnen samenspannen om de prijs op te drijven. Hoewel prijsafspraken tussen ondernemingen verboden zijn, is het onduidelijk of dat verbod zich ook uitstrekt tot algoritmes die onafhankelijk van elkaar de optimale prijs vaststellen zodat bedrijven de hoogste winst maken.
Ontwrichtender zijn de gevolgen voor de arbeidsmarkt. De doorbraken op het gebied van AI, vooral die gebaseerd zijn op grootschalige taalmodellen, kunnen de productiviteit en economische output opstuwen. Hoewel een hogere arbeidsproductiviteit tot grotere welvaart leidt, is er geen enkele garantie dat iedereen daarvan zal profiteren.
Integendeel. Recente episodes van ingrijpende veranderingen op de arbeidsmarkt, zoals China’s toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001, hebben juist laten zien dat degenen die hun baan kwijtraakten als gevolg van offshoring en nieuwe technologie niet vanzelf doorstroomden naar productievere banen. Het verlies aan banen in de Amerikaanse maakindustrie in de jaren nul heeft diepe wonden geslagen in de Amerikaanse samenleving. Ook in Europa heeft de globalisering de samenleving verdeeld in winnaars en verliezers en zo het sociale weefsel aangetast.
De potentiële impact van generatieve AI is veel groter dan die van de offshoring en outsourcing van banen naar China en in mindere mate India begin deze eeuw. Destijds becijferde Alan Blinder van Princeton University dat 40 miljoen banen in de Verenigde Staten door globalisering in gevaar kwamen. Volgens een studie van Goldman Sachs wordt door AI tweederde van de beroepen in de Verenigde Staten en de EU geheel of ten dele vatbaar voor automatisering. In totaal zou het gaan om 300 miljoen banen.
Door de introductie van grote taalmodellen worden vooral administratieve en juridische beroepen op korte termijn vatbaar voor automatisering. Voor andere beroepsgroepen, zoals accounting, architectuur en de zachte wetenschappen, zullen de taalmodellen vooral complementair zijn. Dankzij de toepassing van AI zal de wereldeconomie over een periode van tien jaar naar schatting 7 procent extra groeien.
Om een verdere scheuring in de maatschappij te voorkomen, is het cruciaal dat overheden zorgen dat mensen die hun baan kwijtraken door AI, via omscholing, herscholing en bijscholing weer fatsoenlijk betaald werk kunnen vinden. Overheden moeten voorkomen dat AI tot een verdere verschuiving van arbeid naar kapitaal leidt. Generatieve AI wordt gepresenteerd als een technologie die welvaartsverhogend is, maar waarschijnlijker is dat een kleine groep superrijk wordt, terwijl anderen de prijs betalen.
Hier gaat hier niet om dystopische vergezichten zoals bij Harari, maar om concrete gevaren. We mogen niet de fouten herhalen die we bij China hebben gemaakt en moeten ook de verliezers perspectief bieden.
Over de auteur
Heleen Mees is econoom. Ze schrijft om de week een wisselcolumn met Harriet Duurvoort.