Het kabinet zou vorige week ‘cruciale stappen’ hebben gezet om Land-en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO) tegemoet te komen in de onderhandelingen over een Landbouwakkoord. In dat akkoord moest een toekomst voor de Nederlandse landbouw worden geschetst. Toch stapte de boerenorganisatie - de belangrijkste van Nederland - dinsdagavond eenzijdig uit de onderhandelingen.
Volgens LTO-voorman Sjaak van der Tak bieden de afspraken die het afgelopen half jaar met pijn en moeite tot stand zijn gekomen geen ‘toekomstperspectief’ voor Nederlandse boeren. Het conceptakkoord, dat deze week afgerond moest worden, ademt ‘een sfeer waarin doelen en verplichtingen voor de agrarische sector in beton gegoten zijn’, verklaarde LTO dinsdagavond.
In ruil daarvoor zouden boeren te weinig zekerheid krijgen over hun verdienmodel, vindt LTO. Ook ontbreekt nog altijd een oplossing voor de PAS-melders - boeren die buiten hun schuld zonder geldige vergunning zitten. Zonder een oplossing voor die groep is een akkoord lastig te verkopen aan de LTO-achterban, die zich de afgelopen weken steeds kritischer opstelden over een Landbouwakkoord.
Ondanks de kritiek binnen LTO kwam het opstappen van de organisatie dinsdagavond als een verrassing. Afgelopen week nog zei Van der Tak dat het kabinet de boeren tegemoet was gekomen. Wat die stappen dan inhielden, wilde Van der Tak dinsdagavond niet zeggen.
Minister Piet Adema (Landbouw, ChristenUnie) vindt het opstappen van LTO ‘een gemiste kans’. Volgens de minister lagen er mooie afspraken om een duurzamere Nederlandse landbouwsector op poten te zetten waarin de Nederlandse boer de komende decennia een goede boterham kan verdienen.
Het sluiten van een Landbouwakkoord was een idee van stikstofbemiddelaar Johan Remkes. Het was een van de kernpunten van zijn advies, dat afgelopen jaar verscheen na een hete zomer vol boerenprotesten. In het akkoord moesten ministerie, boeren, provincies, supermarkten en natuurorganisaties bindende afspraken maken over de toekomst van de Nederlandse landbouwsector.
Die sector moet veranderen, is het idee in Den Haag: de landbouw heeft een groot aandeel in de stikstofproblematiek waar het kabinet al jaren mee worstelt. Ook moet de landbouw vergroenen, wil het kabinet de klimaatdoelen halen. De gesprekken moesten een duidelijk toekomstplan opleveren en het vertrouwen tussen boeren en Den Haag herstellen, hoopte Remkes. Maar dat is niet gelukt.
Woensdagochtend komen de onderhandelaars voor het laatst bij elkaar. Dat wordt geen gezellig samenzijn: LTO moet de andere onderhandelaars uitleggen waarom ze uit de gesprekken zijn gestapt. LandschappenNL, een samenwerkingsverband van 19 natuurorganisaties, noemt het stuklopen van de onderhandelingen ‘onverteerbaar’.
Naast LandschappenNL, provincies, en een vertegenwoordiger van supermarkten zaten de afgelopen maanden nog twee boerenorganisaties aan tafel: Biohuis, dat biologische boeren vertegenwoordigt, en NAJK (Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt), de club van jongere boeren. Ook zij onderhandelden de afgelopen weken direct met het kabinet en bleven wél aan tafel. Maar een akkoord met alleen die partijen is uitgesloten. NAJK liet al weten dat het opstappen van LTO ook voor hen het einde van het proces betekent.
Over wat er dan gebeurt met het landbouwbeleid, is het kabinet duidelijk: dan legt het zélf regels op aan boeren. Maar totdat dat die regels duidelijk zijn, weten boeren niet waar ze aan toe zijn.
Het klappen van het Landbouwakkoord is een nachtmerriescenario voor het kabinet. Dat wil juist niet eenzijdig regels opleggen aan boeren, uit angst voor wederom verhitte boerenprotesten. Voor minister Adema betekent het dat vragen rijzen over zijn geschiktheid. Adema is de tweede ChristenUnie-minister op rij die het niet lukt een toekomstperspectief voor de boeren te formuleren en de gebutste vertrouwensrelatie met de agrarische sector te herstellen. Zijn voorganger Staghouwer trad daarop af. Vlak na het klappen van de onderhandelingen dinsdagavond stelde Adema niet te twijfelen aan zijn positie.
Ook voor coalitiepartner CDA is het stuklopen van de onderhandelingen een bittere pil. Voor het CDA was het Landbouwakkoord een voorwaarde om het regeerakkoord open te breken en opnieuw te kunnen onderhandelen over stikstofmaatregelen. Die maatregelen zorgen voor veel weerstand bij boeren. Zij stemden massaal op de BoerBurgerBeweging (BBB) tijdens de Provinciale Statenverkiezingen afgelopen voorjaar, net als veel sympathisanten. Met het openbreken van de afspraken hoopte het CDA die kiezers terug te winnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden