‘We kunnen onze ogen er niet voor sluiten dat de wereld harder en geopolitieker is geworden’, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen dinsdag bij de presentatie van de eerste Europese strategie voor economische veiligheid. De Europese Unie houdt vrijhandel hoog in het vaandel, maar niet als dat leidt tot afhankelijkheid en kwetsbaarheid. De lessen uit de pandemie (te lange aanvoerlijnen), de Russische inval van Oekraïne (afhankelijkheid van Russische energie) en het toenemende machtsvertoon van China (afhankelijkheid van grondstoffen) dwingen de EU tot strategische autonomie.
‘Als we samen optrekken, zijn we een speler. Doen we dat niet, dan zijn we het speelveld’, waarschuwde commissaris Margrethe Vestager (Concurrentie).
In haar strategie wijst de Commissie op vier economische risico’s voor Europa. Het eerste is dat van de lange en breekbare aanvoerlijnen van goederen en grondstoffen. Bij het uitbreken van de covidpandemie bleek dat er in Europa nauwelijks mondmaskers en beschermende kleding werden geproduceerd. Ook voor iets simpels als paracetamol is de EU op de rest van de wereld (vooral India) aangewezen. Evenmin rooskleurig is de situatie bij de productie van energie, accu’s en de broodnodige grondstoffen en onderdelen (halfgeleiders) voor de groene en digitale omwenteling.
Het tweede risico is de kwetsbaarheid van de cyber- en fysieke infrastructuur: de kabels, datacentra, telecomnetwerken, nutsbedrijven en overheidsnetwerken. Nummer drie is het gemak waarmee nu hoogwaardige technologie en kennis uit Europa weglekt, door investeringen in het buitenland, overnames, wetenschappelijke samenwerking en spionage. Tot slot is Europa kwetsbaar tegenover China als dat zijn marktmacht inzet om landen, bedrijven of producten te boycotten.
Om die risico’s te verminderen, bepleit de Commissie geen protectionisme. De bulk van de handel – de basis van de welvaart in de EU – verloopt immers zonder problemen. Maar op een aantal terreinen is wel meer actie geboden, vooral waar veelbelovende technologieën (AI, quantumcomputers) en superchips een rol spelen. Diefstal of het weglekken daarvan ondergraaft niet alleen de concurrentiekracht van de EU, die technologie kan ook worden gebruikt voor wapens en het onderdrukken van bevolkingsgroepen.
Afgelopen jaren heeft de EU al een aantal maatregelen genomen om de risico’s te verminderen. Buitenlandse investeringen in Europa worden tegen het licht gehouden, overnames door buitenlandse staatsbedrijven bemoeilijkt, er zijn exportcontroles en zelfs exportverboden. De bevoegdheid hiervoor ligt bij de lidstaten en die zijn niet allemaal even actief. Vandaar dat de Commissie pleit voor een Europese strategie die als kader kan opereren voor de EU-landen.
Naast een verbod op de export van sommige goederen zou ook de export van gevoelige technologie aan banden moeten worden gelegd. De Commissie overweegt eind dit jaar met een voorstel te komen.
Nog niet eens halverwege de geplande periode is alle rek uit de Europese meerjarenbegroting (2021-2027). De gevolgen van de pandemie, de oorlog en de hard gestegen rente en inflatie – destijds niet voorzien – vergen volgens de Europese Commissie extra geld: 99 miljard euro. De bulk is nodig voor Oekraïne (50 miljard), maar ook de uitgaven voor migratie (opvang vluchtelingen elders: 15 miljard), extra investeringen (10 miljard) en rentelasten, inflatie en meer taken (ruim 20 miljard) stijgen. Door te schuiven binnen de bestaande begroting kan een deel worden opgevangen. Wat resteert is 66 miljard euro, te betalen door de lidstaten. Een verzoek dat op hard verzet in veel hoofdsteden zal stuiten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden