Ze hadden een vooruitziende blik, de Amerikaanse schaakvrienden Erik Allebest en Jarom Severson, toen ze in 2005 Chess.com oprichtten. Hun idee: een platform maken dat meer biedt dan alleen het spel. Het moet blogs, nieuws, wedstrijdverslagen en puzzels bevatten. De beginnende enthousiasteling kan er kosteloos spelen tegen mensen van over de hele wereld, wie beter wil worden betaalt (het duurste abonnement kost 17,99 euro per maand).
Inmiddels is Chess.com het grootste schaakkanaal ter wereld, geholpen door een opleving van de aandacht voor schaken. Die werd onder meer aangejaagd door de populaire Netflixserie The Queen’s Gambit. Wat ook hielp: het thuiszitten tijdens de coronapandemie, waarbij het schaakbord uit de spelletjeskasten tevoorschijn kwam.
Chess.com wist deze schaakopmars naar zich toe te trekken. De site signaleerde schaakhypes al vroeg – of creëerde die soms zelf. Tussen januari en maart van dit jaar groeide het aantal maandelijks actieve gebruikers van de site (bezoekers die minstens één keer per maand de site bezoeken) met ruim 75 procent naar 65 miljoen.
Schaken transformeerde de afgelopen drie jaar online tot een coole game, met name populair onder jongeren. En Chess.com stond klaar om daar de vruchten van te plukken, onder meer door online schakers - schaakstreamers worden ze genoemd - wier YouTube-filmpjes viraal gingen al vroeg aan zich te binden.
Sinds 2005 breidde het bedrijf langzaam uit en nam het andere schaaksites over. De Amsterdammer Peter Doggers, chef nieuws bij Chess.com, weet er alles van. Als schaakliefhebber runde hij de nieuwssite Chessvibes, die in 2013 werd opgekocht. Vorig jaar nam Chess.com ook concurrent Play Magnus Group over. De belangrijkste online concurrent is nu non-profitorganisatie Lichess, tien keer kleiner dan de schaakgigant.
Doggers vertelt telefonisch hoe het succes van eerder dit jaar niet uit de lucht kwam vallen. De zaadjes ervoor plantte Chess.com al in 2018. Nog voor de pandemie of The Queen’s Gambit rinkelden dat jaar de telefoons van een aantal jonge schaakstreamers. Aan de andere kant van de lijn: Daniel Rensch, ‘chief chess officer’ van Chess.com.
Schaakmeester Levy Rozman, online bekend als Gotham Chess, herinnert zich het belletje. Vanuit zijn woonplaats New York vertelt hij via Zoom, door de microfoon waarmee hij miljoenen fans bereikt, hoe Rensch hem in 2018 benaderde. ‘Toen keek er nog niemand naar schaken. Maar volgens Rensch moest ik serieus overwegen te stoppen met mijn baan en me volledig focussen op streamen. Hij had toen al contact met andere beginnende streamers als de Botez Sisters en Hikaru Nakamura. Rensch bood opnamemateriaal en streamingtrainingen aan tegen één voorwaarde: we moesten altijd met Chess.com spelen en hun logo, een groene pion, ergens in beeld hebben.’
Vóór zijn onlinecarrière streamde de 27-jarige Rozman af en toe een schaakwedstrijd op Twitch, een site waarop bezoekers kunnen meekijken met gamers. Zijn brood verdiende hij als schaakleraar. Elke dag tussen drie en acht leerde hij kinderen het spel. Iets waarvan je ‘prima kunt rondkomen in New York’.
Rozman pakte het online pas groter aan toen hij tijdens corona grotendeels zonder werk kwam te zitten. Hij begon zich te focussen op YouTube-tutorials. Nadat The Queen’s Gambit was uitgekomen, maakte hij een half jaar lang twee video’s per dag. Rozman ontdekte een gat waar hij met zijn bevlogen verteltechniek en heldere uitleg in kon springen. ‘Ik gebruik humor en ben goed in uitleggen.’
Op zijn filmpjes zie je het groen-witte schaakbord van Chess.com en een webcam gericht op zijn gezicht. Rozman demonstreert bekende manoeuvres met namen als Het Londen Systeem, de Franse verdediging of het Schots Gambiet. Tijdens deze tutorials praat hij zo enthousiast als Freek Vonk over dieren.
‘Doordat ik schaakleraar was, weet ik hoe het is om de aandacht van 5- en 6-jarigen te vangen. Bij een schaakpartij met verslag van grootmeesters zet zelfs ik het geluid soms uit, want ze weten mijn aandacht niet vast te houden. Als ik iets specifieks moet aanwijzen dat tot de groeiende populariteit van schaken bij de jeugd heeft geleid, dan zijn het de enthousiaste, jonge schaakmeesters die online filmpjes maken.’
De piek van afgelopen januari kwam door flitsende filmpjes op platforms als YouTube, Instagram en TikTok. Rozman werd eind 2022 weer gebeld door Rensch, die vertelde dat zijn kinderen alleen nog maar korte filmpjes keken, shorts of reels. ‘Met mijn vertelstijl zou ik volgens hem heel groot kunnen worden met zulke shorts.’
In snelle fragmenten laat Rozman zien hoe je in een aantal zetten je vrienden schaakmat zet. Ook andere streamers focussen zich op deze shorts. Rozman: ‘Chess.com weet heel goed hoe het schaken moet verkopen. Die shorts hebben tot weer een nieuwe schaakexplosie geleid.’
De eerste opleving, vertelt chef nieuws Peter Doggers, was aan het begin van de coronacrisis in maart 2020, toen het spel online in een stroomversnelling kwam. Bij Play Magnus Group, toen nog zelfstandig, steeg de omzet met 120 procent. Chess.com zag toen het aantal actieve gebruikers stijgen van 6,9 miljoen naar 11 miljoen wereldwijd.
Een half jaar later verscheen The Queen’s Gambit. In deze Netflixserie speelt Anya Taylor-Joy het schaakwonder Beth Harmon, die als meisje in een weeshuis leert schaken en in een mannenwereld uitgroeit tot de beste Amerikaanse schaker. Terwijl haar avontuur zich ontvouwt, zit haar verslaving aan kalmeringsmiddelen haar steeds meer in de weg.
Met 62 miljoen kijkende huishoudens in de eerste 28 dagen werd het de best bekeken miniserie uit de geschiedenis van Netflix. Het regende Amerikaanse filmprijzen, waaronder elf Emmy’s. In de serietoptien van de Volkskrant dat jaar stak The Queen’s Gambit er met kroon, kop en schouders bovenuit.
Chess.com speelde in op de hype en gaf de optie om tegen een artificiële Beth Harmon te spelen, een ‘bot’. Het bedrijf maakt vaker bots van bekende schakers die precies de speelstijl nabootsen – in het geval van Beth Harmon ging het om schaakpartijen die vaak zijn gebaseerd op echte wedstrijden. Maar op last van Netflix wordt ‘Beth’ na een paar maanden verwijderd, waarmee het de enige bot is die Chess.com ooit offline heeft moeten halen. Doggers: ‘De meeste schakers vinden het best als we een bot van ze maken.’
Na de release van de serie steeg het aantal actieve gebruikers van de site van 11 miljoen in oktober 2020 naar 25 miljoen in januari 2021. En dan is er in september vorig jaar een merkwaardige rel die de schaaksport ineens frequent in het nieuws brengt – de laatste keer dat dat gebeurde was bij de wereldtitel van 1972, die werd uitgevochten tussen de Amerikaan Bobby Fischer en de Rus Boris Spasski (Fischer zou triomferen).
De controverse van afgelopen jaar begint wanneer Magnus Carlsen, sinds 2013 regerend wereldkampioen, verliest (met wit!) van nieuwkomer Hans Niemann. De Noor trekt zich terug uit het toernooi en laat niets van zich horen, om na een week radiostilte een verwarrende tweet te sturen: ‘Als ik spreek, kom ik in grote problemen.’
Dit ‘David en Goliath-moment’ met Carlsen als een ogenschijnlijk slechte verliezer haalt de internationale pers, maar het echt bizarre moet dan nog gebeuren. Als de twee elkaar diezelfde maand weer treffen tijdens een online toernooi, geeft Carlsen na zijn eerste zet op en verbreekt direct de verbinding. Zonder tastbaar bewijs beschuldigt hij Niemann later van valsspelen.
Online gaan de wildste geruchten rond hoe Niemann vals kan hebben gespeeld. Een absurde, maar populaire theorie is dat hij via een rectaal ingebracht seksspeeltje instructies zou hebben ontvangen. Niemann, die in het verleden vaker valsspeelde, ziet zijn Chess.com-account gesloten worden. Na onderzoek concludeert Chess.com dat Niemann waarschijnlijk in meer dan honderd online wedstrijden ‘illegale assistentie’ heeft ontvangen.
Al deze ontwikkelingen werden maandenlang door de pers gevolgd, wat terug te zien was in de bezoekersaantallen van Chess.com. Na een kleine terugval in gebruikers naar 21 miljoen in augustus 2022 stijgt het aantal naar 37 miljoen in december, met de laatste groei naar 65 miljoen gebruikers in maart.
Over een ding zijn de kenners het eens: deze groei is meer dan een hype. Doggers: ‘Bij Chess.com noemen sommigen het al niet meer een hype, maar een nieuwe fase van schaken voor de lange termijn.’ Ook Rozman ziet de toekomst rooskleurig: ‘De hype is alweer een beetje bekoeld, maar de groei die schaken heeft doorgemaakt is enorm. It’s chess time.’
Honderd miljoen dollar eist schaker Hans Niemann van vijfvoudig wereldkampioen Magnus Carlsen en schaaksite Chess.com wegens laster. Beiden beschuldigen de 20-jarige schaker namelijk van vals spel. Opmerkelijk: Carlsen heeft geen concreet bewijs, hij stelt simpelweg dat Niemann niet goed genoeg is om hem te verslaan. De internationale schaakbond doet in oktober een uitspraak of Niemann valsspeelde.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust Source: Volkskrant