Hier dreigt de Nederlandse rechtspraak vast te lopen. Je verwacht het misschien niet, maar het is wel zo. Plaats van handeling: een zaaltje in de rechtbank van Arnhem. Drie non-descripte schilderijen aan de muur. Tegen de achterwand een enkele rij stoelen, normaal is publiek niet welkom.
Links zit de juridisch medewerker die meerdere Gelderse gemeenten vertegenwoordigt. Ze draagt een zwarte bloemetjesjurk en is in gezelschap van haar taxateur. Als het heftig wordt, dan gaat ze harder praten.
Rechts zitten twee mannen van een vastgoedbureau. Degene die pleit draagt een ruitjesblouse. Zijn directeur naast hem draagt een blauw pak. Ze lijken onderling aan een half woord genoeg te hebben.
De mannen van het vastgoedbureau vertegenwoordigen particulieren en ondernemers die klagen over hun WOZ-aanslag, van de Waardering onroerende zaken. Jaarlijks worden in Nederland 9,5 miljoen WOZ-beschikkingen afgegeven. De klagers vinden dat hun huis of winkelpand te hoog is getaxeerd voor de belasting.
De rechter heet Liesbeth Gramsbergen. Als de spanning tussen de mevrouw van de gemeenten en de mannen van het vastgoedbureau oploopt, dan zegt ze dingen als: ‘Het is ook emotioneel.’
Onlangs luidde de Raad voor de rechtspraak de noodklok over de hoeveelheid WOZ-zaken. ‘De kosten voor de samenleving lopen in de miljoenen’, stelt de Raad in zijn jaarverslag. ‘De belastingrechtspraak loopt door de duizenden extra rechtszaken vast.’
Klagers in WOZ-zaken laten zich vaak vertegenwoordigen door een zogenoemde no-cure-no-paybureau. Als je wint, ook al is dat op een juridische fout waar de klager weinig profijt van heeft, dan krijgt zo’n bureau van de overheid een proceskostenvergoeding die kan oplopen tot meer dan duizend euro.
Volgens de Raad voor de rechtspraak procederen de bureaus soms óm het procederen. Dat kost de samenleving niet alleen veel geld. Het betekent ook dat rechters geen tijd overhouden voor andere zaken.
Waarom vechten zo veel Nederlandse burgers en bedrijven hun WOZ-aanslag aan dat de rechtspraak in z’n voegen kraakt? Heeft dit echt te maken met inhalige no-cure-no-paybureaus of is hier meer aan de hand? Het leek me goed om te gaan kijken. Zo gezegd, zo gedaan, zou je zeggen. Normaliter zijn rechtszaken openbaar. Verrassing: dat geldt niet voor WOZ-zaken.
Belastingzaken vinden in Nederland achter gesloten deuren plaats. Plannen om daarin verandering te brengen, werden zo’n tien jaar geleden afgeschoten, onder meer na verzet door de no-cure-no-paybureaus die nu in opspraak zijn.
Maar er is een achterdeur. Ook als een zaak niet openbaar is, kan een rechter ‘bijzondere toegang’ verlenen aan een toehoorder. Zo beland ik in Arnhem, bij rechter Liesbeth Gramsbergen. Ik mag een ochtend WOZ-zaken bijwonen. De afspraak is dat ik klagers en de betrokken gemeenten niet bij naam noem.
De mannen van het vastgoedbureau en de mevrouw van de gemeente hebben geen bezwaar tegen het gezelschap van een journalist. Integendeel. Ze geven graag een kijkje achter de schermen. Want dat de WOZ-zaken gaan zoals ze gaan, bevalt hen niet.
‘Wat goed dat je komt kijken’, zegt de directeur van het vastgoedbureau. Zijn bedrijf was in 2007 de eerste in Nederland die zich specialiseerde in WOZ-zaken. Hij vindt de kritiek van de Raad voor de rechtspraak ‘heel lastig’.
Ja, het klopt dat zijn bedrijf – circa vijftig medewerkers – bestaat dankzij de proceskostenvergoeding. Maar, zegt hij, ze gaan alleen naar de rechtbank als het niet anders kan. Dat dit vaak gebeurt, is omdat er veel misgaat met de WOZ-taxaties. ‘Het is de dokter verwijten dat er veel zieken zijn.’
De mevrouw die de gemeenten vertegenwoordigt, verzuipt in de WOZ-procedures. Ze bolwerkt het bijna niet meer.
De werkelijkheid achter de WOZ-zaken blijkt ingewikkeld. Aanvankelijk komt de rechter namelijk niet toe aan de taxaties waarover het gaat. Dat komt omdat de mevrouw van de gemeenten in vier van de vijf zaken de stukken laat aanleverde, tot bijna een jaar later dan gevraagd. ‘U gaat op het randje of eroverheen’, zegt de rechter.
‘Wij hebben heel weinig mensen’, zegt de mevrouw van de gemeenten. ‘Ik kan er niets mooiers van maken. De vijver is leeg.’
Wordt vrijdag vervolgd.
Wilt u reageren: a.vanes@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden