Dat blijkt uit twee nieuwe onderzoeken naar de inkoop van beschermingsmiddelen tijdens de coronacrisis die maandag naar de Tweede Kamer zijn gestuurd. Lasaulec van de Ferrari-dealer Kroymans groeide dankzij connecties met het ministerie van Defensie uit tot de grootste leverancier van beschermingsmiddelen. Het leverde voor 149,2 miljoen aan isolatiejassen en verdiende naar schatting zo’n 36,2 miljoen euro bruto.
Lasaulec berekende daarmee een nog hogere marge dan Relief Goods Alliance (RGA), het bedrijf van Van Lienden, Bernd Damme en Camille van Gestel. RGA was met een mondkapjesorder van 100,8 miljoen euro de op twee na grootste leverancier tijdens de coronacrisis en verdiende naar schatting 27,3 miljoen euro bruto.
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 won hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn stuk over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co. Hendrickx was eerder correspondent in VS en Rusland.
De top-drie van leveranciers wordt gecompleteerd door het bedrijf Majestic, een Nederlandse dochteronderneming van de Britse beursgenoteerde groothandelaar Bunzl. Majestic leverde voor 130,7 miljoen aan handschoenen en mondmaskers en verdiende daarmee 23,4 miljoen euro.
In een begeleidende brief noemt minister Conny Helder voor Langdurige Zorg de marge die Lasaulec in rekening bracht ‘onwenselijk hoog'. ‘Het is de vraag of dergelijke marges in crisistijd ethisch verantwoord zijn. De manier waarop sommige leveranciers en hierbij betrokken personen hebben gehandeld, vind ik niet passen bij de omstandigheden van dat moment.’
Helder heeft de Landsadvocaat opdracht gegeven om te onderzoeken of er juridische stappen mogelijk zijn. Eerder deed de bewindsvrouw dat ook al na het verschijnen van het Deloitte-rapport over de mondkapjesdeal met Sywert van Lienden en zijn compagnons.
In totaal kocht de overheid tijdens de coronacrisis voor zo’n 1,4 miljard euro aan beschermingsmiddelen. Uit het onderzoek van Deloitte blijkt dat de drie grootste leveranciers profiteerden van hun goede contacten. Lasaulec behoorde tot het netwerk van Defensie en werd door dat departement naar voren geschoven als leverancier.
Helder verbaast zich in haar brief over de rol van Defensie, dat Lasaulec zelfs adviseerde in een geschil met het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH), de inkooporganisatie die door het ministerie van VWS werd opgezet. LCH wilde onder de order bij Lasaulec uit, omdat de prijs veel hoger bleek te zijn dan bij andere aanbieders, maar Defensie vond dat ‘niet fair’ en nam het voortdurend op voor het bedrijf. Lasaulec zelf dreigde met juridische stappen om de overheid te dwingen de order na te komen.
Helder merkt op dat uit het rapport niet blijkt dat Defensie zich schuldig heeft gemaakt aan ‘onrechtmatig handelen', maar het departement was wel ‘meer dan je zou verwachten’ begaan met de handel van Lasaulec. Zo wist Defensie dat het bedrijf van de autodealer Kroymans een opslag van twee keer 5 procent berekende op de inkoopprijs, maar dat werd in eerste instantie niet gedeeld met inkooporganisatie LCH. Lausalec kreeg daarna een grote korting op de inkoopprijs, maar meldde dat niet bij de overheid. De winst liep daardoor enorm op.
Defensie probeerde in een later stadium Lasaulec ook nog te positioneren als ‘een tweede draaischijf’ naast inkooporganisatie LCH. Het bedrijf wilde daarbij ‘samen optrekken’ met de ‘Hulptroepen Alliantie’ van Sywert van Lienden, blijkt uit mails in het rapport van Deloitte. Hulptroepen Alliantie zou daarbij de medische beschermingsmiddelen inkopen, Lasaulec de niet-medische spullen. Zo moesten er twee nieuwe kanalen naast het LCH ontstaan. In een reactie laat Van Lienden weten niet op de hoogte te zijn geweest van de plannen.
Het initiatief ging uiteindelijk niet door. Van Lienden presenteerde zich in die tijd als de voorman van de non-profitorganisatie Hulptroepen, maar liet de lucratieve deal met de overheid op naam zetten van zijn commerciële bv RGA. Alle winst kwam daardoor bij hem en zijn twee compagnons terecht. De drie mannen worden nu verdacht van oplichting, verduistering en witwassen. Van Lasaulec was altijd duidelijk dat er een winstoogmerk was.
Helder wijst in haar brief op verzachtende omstandigheden bij de fouten die er in het inkoopproces zijn gemaakt door de overheid. Er was een grote publieke en politiek druk om beschermingsmiddelen in te kopen. Daarom moest er snel gehandeld worden en werden niet alle procedures gevolgd. De controle van de prijs en de winstmarges was ondergeschikt aan de wens om snel te ‘kopen, kopen, kopen'.
Ook persoonlijke contacten speelden door de uitzonderlijke omstandigheden een grotere rol dan normaal. Lasaulec leunde op Defensie en Van Lienden wist een order binnen te slepen dankzij bemoeienis van toenmalig VWS-minister Hugo de Jonge, toonde een eerder onderzoek van Deloitte al aan. De op een na grootste leverancier qua omzet, Majestic, profiteerde weer van een connectie binnen het LCH, waar een functionaris van moederbedrijf Bunzl was gestationeerd om de overheid te helpen bij de inkoop van beschermingsmiddelen.
De Volkskrant toonde eerder al aan dat functionarissen van Bunzl ook heimelijk ‘kickbacks’ bedongen bij leveranciers van het LCH. Als tegenprestatie voor de bemiddeling met de overheid inde Bunzl een vergoeding van 2 miljoen euro van een Chinese leverancier. VWS probeert dat geld terug te halen.
Uit de rapporten blijkt dat ook bij kleinere leveranties het nodige is misgegaan. Minister Helder zegt lessen te willen trekken om een in volgende crisissituatie vergelijkbare fouten te voorkomen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden