Toen FC Den Bosch in 1999 naar de eredivisie promoveerde, schreef deze krant: ‘Of FC Den Bosch een aanwinst is, moet nog blijken, de voorzitter is dat vrijwel zeker.’ En dat klopte, al was het maar omdat Jan Schouten, ondernemer in psychologie en op dat moment al lang en breed miljonair, geregeld zijn opwachting maakte in een slobbertrui of in een veel te kort overhemd waarbij zijn navel was te zien.
‘Een non-conformist, in het diepste van zijn ziel’, noemt biograaf Frans van Gaal hem. En zijn zoon Jan-Hein zegt: ‘Mijn vader kon mensen in totale ontreddering achterlaten.’ Hij begint te lachen. ‘En dat was precies zijn bedoeling.’
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
In beweging blijven, de zaak opschudden: Schouten deed het zijn leven lang. Eind jaren zeventig – assertiviteit was toen een volstrekt nieuw begrip in de psychologie – leerde hij via tv-lessen bij de Avro mensen om voor zichzelf op te komen bij hun baas. Het was de aanzet tot het oprichten van trainingsinstituut Schouten & Nelissen, dat baanbrekend was omdat het de groei van de werknemer centraal stelde, niet die van het bedrijf.
Tegelijk kon de man die Nederland nee leerde zeggen zelfs soms scherp uit de hoek komen. Of zoals een manager van FC Den Bosch ooit stelde: ‘Jan is op en top democraat, als je het met hem eens bent.’
Schouten werd geboren in Voorburg en groeide op in Venlo, waar zijn vader, een boomlange, dominante beroepsmilitair, was gestationeerd. Volgens biograaf Van Gaal zou Schouten zijn leven lang vechten om uit diens schaduw te stappen. ‘Je mag raden wie Jan als eerste belde toen hij voor het eerst een omzet van boven de miljoen gulden haalde. Het is toch een beetje zoals een kind zegt: kijk papa, het lukt al zonder zijwieltjes.’
Hoewel hij pionier was in Nederland op het gebied van gedragstraining, werd Schouten pas echt bekend toen hij in 1995 voorzitter van FC Den Bosch werd – als verandermanager een kolfje naar zijn hand. De club verkeerde troosteloos in de onderste regionen van de eerste divisie en beschikte dankzij een sintelbaan tussen fans en publiek over het ongezelligste stadion van het betaalde voetbal.
Hij sprak – uiteraard slecht gekleed – het publiek toe vanaf de middenstip, haalde clubicoon Jan van Grinsven terug en verwelkomde de jonge Bossche talenten Anthony Lurling en Ruud van Nistelrooy, die doorbraken onder de vleugels van de kleurrijke routinier Hans Kraay jr. – ook een idee van Schouten. Het werkte. ‘FC Den Bosch heeft weer verkering met de Bossche samenleving’, schreef VI.
Minder populair was Schouten bij businessclubleden, onder meer doordat hij een sponsordeal tegenhield omdat zijn eigen bedrijf Schouten & Nelissen dan als shirtsponsor zou moeten wijken. ‘Hij vond: ik heb de club nieuw leven ingeblazen toen niemand er een stuiver om gaf. Nu gaan anderen aan de haal met de eer’, aldus zijn zoon en opvolger Jan-Hein. ‘Daar sprak zijn kinderziel. Hij vond het niet eerlijk.’
Nadat hij op zijn 31ste zijn eerste vrouw had verloren aan kanker trouwde Schouten nog twee keer. Zijn laatste huwelijk was met de Chinese secretaresse van Jan-Hein, die inmiddels ook in China een onderneming runde. Zij was erbij toen Schouten op 82-jarige leeftijd overleed in zijn vakantiehuis nabij Marbella. Hij sukkelde in slaap en kreeg daarna te maken met acuut hartfalen, ergens in de eerste helft van bekerfinale die hij aan het kijken was.
Familie en vrienden reisden daags erna af naar Spanje, waar afscheid werd genomen van ‘de geniale gek die je niet in een doosje kunt stoppen’, aldus Jan Hein. Op de vraag wat de belangrijkste levensles van zijn vader is geweest, heeft hij aan twee woorden genoeg: ‘Durf maar’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden