Nu Europa een ban heeft uitgesproken over de verkoop van auto’s met een verbrandingsmotor, zal vanaf 2035 het gros van de personenwagens op een accu rijden, is de verwachting. Maar de accumarkt is nu bijna volledig in handen van China, dat 76 procent van de wereldwijde productiecapaciteit heeft. Ook heeft dit land de beste toegang tot de grondstoffen.
Europa blijft steken op een magere 7 procent, waarvan driekwart ook nog eens in handen is van Zuid-Koreaanse bedrijven.
Om de achterstand in te lopen, presenteerde de Europese Commissie in 2018 een ‘strategisch actieplan’ om wereldleider op accugebied te worden. Volgens dit plan moet de productiecapaciteit van accu’s groeien van 44 naar 1.200 gigawattuur in 2030, genoeg voor 12 miljoen grote e-auto’s.
Maar het plan loopt gevaar. Nu, vijf jaar verder, bevindt de EU zich mogelijk in een zwakke positie, constateert lid van de Rekenkamer Annemie Turtelboom, dat het onderzoek leidde. Zo is de toegang tot grondstoffen een uitdaging, lopen de kosten op en dreigen investeerders af te haken. Hoewel er miljarden aan subsidies, garantiestellingen en staatssteun is verleend, heeft de Commissie geen goed overzicht van alle steun. Dit staat een doelgerichte aanpak in de weg, aldus de Rekenkamer.
Een struikelblok vormt toegang tot grondstoffen. ‘De EU is daarvoor sterk afhankelijk van landen waarmee het geen handelsovereenkomst heeft’, zegt Turtelboom. Zoals Australië, waar 87 procent van de geïmporteerde lithium vandaan komt. Van de benodigde kobalt (een ander belangrijke grondstof) komt 68 procent uit Congo en andere landen waarmee Brussel niet per se innig bevriend is. Turtelboom, refererend aan de recente energiecrisis: ‘Europa moet zorgen dat het met accu’s niet in dezelfde afhankelijke positie raakt als met Russisch aardgas.’
Hoewel de EU diverse grondstofreserves heeft, is de weerstand tegen mijnbouw onder lidstaten groot. Bovendien duurt het volgens de Rekenkamer 12 tot 16 jaar voor nieuw ontdekte grondstoffen in productie zijn. Voorraden die nu gevonden worden, komen dus te laat. De Commissie onderkent overigens dit gevaar en heeft onlangs een voorstel ingediend om kritieke grondstoffen sneller te kunnen winnen.
Ook op concurrentiegebied dreigt gevaar: de Verenigde Staten bieden meer financiële ondersteuning voor zowel de productie van accu’s als van e-auto’s, waardoor de kans bestaat dat accufabrikanten Europa links laten liggen en naar de VS trekken.
Op basis van de plannen uit 2018 weet de Commissie niet of de Europese auto-industrie in 2030 aan de vraag naar accu’s kan voldoen. In het ergste geval kan een tekort ertoe leiden dat het verbod op de verkoop van verbrandingsmotoren in 2035 uitgesteld moet worden en worden de klimaatdoelen niet gehaald, waarschuwt de Rekenkamer. Verder bestaat het risico dat Europa grotendeels afhankelijk wordt van accu’s en e-auto’s van buiten de EU, waardoor de auto-industrie en werkgelegenheid zware averij kunnen oplopen.
‘De Commissie heeft veel werk verzet’, zegt Turtelboom. ‘Ze doet haar uiterste best, maar we constateren dat er zaken niet goed gaan. Als je de grondstoffen niet hebt, of je bent niet competitief, dan gaat het niet lukken.’ De Rekenkamer adviseert de plannen uit 2018 te actualiseren en te voorzien van een betere cijfermatige onderbouwing. Turtelboom: ‘We sturen nu blind.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden