Sandy (21) vertrekt geen spier als er een naald in haar rechterbovenarm verdwijnt. ‘Heb je m’n hoofd gezien’, wijst ze ter verklaring naar de vele piercings in haar oren en neus. Dát ze zich überhaupt heeft laten inenten tegen hpv, het seksueel overdraagbare virus dat kanker kan veroorzaken, mag meer verbazing wekken. Haar ouders, zo vertelt ze deze zaterdag op een klapstoeltje voor de GGD-prikbus in het winkelcentrum van Berkel en Rodenrijs, zijn antivaxxers.
Toch hoefde ze niet lang na te denken toen ze begin dit jaar, net als 1,3 miljoen andere jongeren tussen de 18 en 27 jaar, een uitnodiging ontving voor het hpv-vaccin. Onder het mom van ‘beter voorkomen dan genezen’ heeft ze zich, zonder medeweten van haar ouders, laten vaccineren.
Daarmee behoort Sandy tot de 18,7 procent die tot nu toe is afgekomen op de inhaalcampagne die de overheid momenteel voert om jongvolwassen te laten vaccineren tegen hpv. Dit jaar kunnen er nog twee gratis prikken worden gezet, daarna moet hier 350 euro voor worden neergeteld.
Omdat er minimaal vijf maanden moeten verstrijken tussen prik 1 en prik 2, haalt de GGD alles uit de kast om jongeren te motiveren nog voor de zomer hun eerste gratis prik te zetten. Zo zijn er onder meer tijdelijke vaccinatielocaties (‘Haltes hpv’) ingericht op treinstations en parkeren prikbussen van de GGD bij diverse onderwijsinstellingen en winkelcentra.
Alle inspanningen ten spijt verloopt de vaccinatiecampagne ‘moeizaam’, zegt Debby Russel, projectmanager Preventie van de GGD Rotterdam-Rijnmond. ‘Dit komt mede doordat er nog veel onbekendheid is over hpv binnen de doelgroep.’ In Rotterdam blijft de vaccinatiegraad met 17,1 procent (wat gelijkstaat aan zo’n 20 duizend jongeren) zelfs iets onder het landelijke gemiddelde steken.
Volgens Harald Wychgel, woordvoerder van het RIVM, is het nog te vroeg om conclusies te trekken uit de voorlopige cijfers. ‘De campagne is nog in volle gang’, zegt hij. Wel blijkt uit onderzoek dat een flink deel van de jongeren voornemens is het hpv-vaccin nog dit jaar te gaan halen. ‘Ze geven aan dat ze wel willen, maar dat ze er niet aan toe zijn gekomen.’
Vaccineren is van groot belang, vervolgt Wychgel, omdat het ‘heel goed en langdurig beschermt tegen zes verschillende (hpv-gerelateerde) kankers’. Met 800 diagnoses en 200 sterfgevallen per jaar is baarmoederhalskanker de meest voorkomende soort. Vandaar dat meisjes al sinds 2009 de oproep krijgen om zich te laten vaccineren.
Op advies van de Gezondheidsraad breidde het RIVM de doelgroep vorig jaar uit met jongens, die in zeldzame gevallen penis-, anus- of keelkanker kunnen krijgen na een hpv-besmetting. Ook werd de leeftijd verlaagd van 13 naar 10 jaar, omdat de bescherming groter is als gevaccineerden hun seksuele debuut nog niet hebben gemaakt. Onder de jongvolwassenen is het gros van de uitnodigingen (900 duizend) verstuurd aan mannen, omdat zij voor het eerst de kans krijgen om zich te laten inenten tegen hpv.
‘Goed toch’, luidt het korte antwoord van Rik (22) op de vraag waarom hij zaterdag naar de prikbus in Berkel en Rodenrijs is afgereisd. Nu hij op het punt staat een prik te krijgen (‘pff, heb echt zweethandjes’), is hij niet zo spraakzaam. Zijn vriendin Charlotte (25), uitbundig gekleed in een roze jurk met bijpassende slippers, levert intussen de nodige context. ‘Ik heb best wat mensen in m’n omgeving die onrustige cellen in de baarmoeder hebben’, zegt ze. ‘Dus als we dat kunnen tackelen met een prik, dan is dat mooi. Het is sowieso heel chill dat het nu nog gratis is.’
Kwok Chong, locatiemanager van de prikbus in Berkel en Rodenrijs, noemt de jongvolwassenen ‘een uitdagende doelgroep’. Anders dan bij minderjarigen zijn het niet de ouders die een keuze voor het vaccin maken, maar de jongeren zelf. En die verkiezen uitslapen, hun studie of een terras soms boven het halen van een hpv-vaccin. ‘Het is niet mijn rol om ze te overtuigen’, aldus Chong. ‘Maar ik probeer ze wel te wijzen op de eventuele gevolgen voor de toekomst.’ Mocht dit niet helpen, dan heeft hij nog een troef achter de hand: opa en oma. ‘Als die hun kleinkind vragen een prik te laten zetten, dan komen ze vaak wel. Uit respect, denk ik.’
De dienstdoende arts die zaterdag de ene prik na de andere zet (en wegens privacyredenen anoniem wil blijven), vindt het vooral ‘een hele leuke doelgroep’, zegt hij tijdens een korte pauze. ‘Ze hebben vaak wisselende seksuele partners en durven daar open vragen over te stellen.’ Dat is overigens niet op alle locaties het geval. Als de GGD bij mbo-scholen, moskeeën en kerkelijke instellingen - ‘altijd na toestemming’ - voorlichting geeft over hpv, is het een ander verhaal. ‘Die jongeren bereik je niet snel.’
Soms is er weerstand uit onverwachte hoek. Ouderen, bijvoorbeeld, die toevallig de bus passeren en ook graag een beroep doen op ‘1 vaccin tegen 6 soorten kanker’, zoals de promotietekst op de bus luidt. ‘Dan leg ik ze uit dat het geen magische prik is die ze van alle type kankers verlost', aldus de arts.
De bejaarde vrouw die in Berkel en Rodenrijs met haar boodschappentas langs de bus stiefelt, heeft een vraag van geheel andere orde. ‘Zeg, bestaat er ook een vaccin tegen ordentelijke Nederlandse muggen?’, klinkt het op een toon die de nodige zelfspot verraadt. Als er een onverbiddelijk ‘nee’ klinkt, mompelt ze dat dit toch wel jammer is. ‘Anders had ik er meteen twee laten zetten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden