Het sms’je dat Wim van der Leegte in 2012 in het holst van de nacht stuurde naar de directeur van het noodlijdende Nedcar is legendarisch. De topman van het industriële conglomeraat VDL kon niet slapen. In een tv-uitzending had hij gezien dat Nederland zijn enige autofabriek dreigde kwijt te raken. Doodzonde vond hij dat, weer een deel van de maakindustrie dat op het punt stond van verdwijnen. Kon VDL misschien wat betekenen? ‘We moeten eens praten over een overname’, sms’te hij.
Uiteindelijk redde het Eindhovense familiebedrijf, Nedcar van de ondergang. VDL nam de onderneming in Limburg, ooit ontstaan als compensatie voor de mijnsluiting, voor 1 euro over van Mitsubishi.
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland en verslaat ontwikkelingen in Noord-Brabant, Limburg en Zeeland. Eerder was hij EU-correspondent in Brussel en economieverslaggever.
Twee jaar later opende koning Willem-Alexander de vernieuwde autofabriek vol geavanceerde productierobots. De koning gaf de VDL-topman, die ‘verheugd, opgelucht en trots’ was, een joviale klap op de schouder. Hij maakte naast Van der Leegte een ritje door de fabriek in een net geproduceerde Mini.
Van nachtmerrie tot droomscenario, jubelden ook de vakbonden. ‘Hij is oprecht begaan met het lot van de Nederlandse maakindustrie’, zei toenmalig FNV-bestuurder Henk van Rees. Werknemers begroetten de VDL-topman tijdens een rondgang door de fabriek steevast met de duimen omhoog.
Hoe anders was de stemming de afgelopen maanden in Born. De liefde van het personeel voor de familie Van der Leegte is aanzienlijk bekoeld. Waar vader Wim nog op het schild werd gehesen, is zijn opvolger en jongste zoon Willem de laatste weken met pek en veren besmeurd.
Hoe heeft het zover kunnen komen? Heeft de zoon werkelijk zo veel minder oog voor het personeel dan zijn vader?
De vakbonden sloten dinsdag, na harde stakingsacties, eindelijk een akkoord met VDL over een nieuw sociaal plan. Dat is nodig omdat per 1 november 1.800 werknemers op straat komen te staan. Voor de overige 2.100 werknemers is de toekomst nog ongewis. Telde VDL Nedcar in 2018 nog 7.200 werknemers, daarna kwam de klad erin, onder meer door verslechterde marktomstandigheden en coronacrisis. Per 1 maart 2024 vertrekt opdrachtgever BMW, een opvolger is er niet.
De bonden gingen tijdens de stakingsdagen vol op het orgel om ‘een waardig sociaal plan’ af te dwingen in de aanloop naar het vertrek van BMW. Het personeel voelde zich ‘bij het grof vuil gezet’, brieste FNV-bestuurder Ron Peters in mei. ‘In Eindhoven ligt een grote zak geld, waar ze als Dagobert Duck bovenop zitten. Maar medewerkers die hier veertig jaar werken, worden afgescheept met wat geld en een training.’
‘Het kan niet zo zijn dat een familiebedrijf als VDL, met honderd bedrijven, geen verantwoordelijkheid neemt voor het personeel’, zei CNV-voorzitter Piet Fortuin vorige week tijdens de achtste stakingsdag. ‘De familie is groter dan dat kleine kringetje, ook jullie werknemers horen bij die familie. De directie moet zich schamen dat jullie afscheid niet op een goede manier gebeurt.’
VDL Groep is een industrieel familiebedrijf met meer dan honderd werkmaatschappijen en ruim 16 duizend werknemers in 19 landen. Het conglomeraat (totale jaaromzet in 2022: 5,75 miljard euro) maakt naast auto’s onder meer bussen, zonnebanken, veersystemen, brievenbussen, veevoedermachines en warmtewisselaars.
De basis voor Van der Leegte Groep werd in 1953 gelegd door Pieter van der Leegte met de oprichting van de Metaalindustrie en Constructiewerkplaats P. van der Leegte. De eerste klanten waren Philips, de voormalige werkgever van Pieter, en DAF trucks. Zoon Wim kwam als 19-jarige hts-student in 1966 in dienst. Al snel moest hij de leiding overnemen, nadat zijn vader overspannen was geraakt. Wim bouwde VDL via vele tientallen overnames uit tot een internationaal bedrijvenconglomeraat.
Hoe hij besluit een fabriek over te nemen? ‘Je loopt ergens doorheen, hè. Je ruikt. Je loopt rond. Je kijkt naar de mensen, naar de producten. Gevoel, het is gevoel. En dan pas komen de cijfers’, zei Wim van der Leegte in 2016 in een interview met de Volkskrant. ‘Ik loop door de fabriek, ik kijk naar de mensen, hoe ze bewegen, ik kijk of ze een beetje vriendelijk zijn, want ik ben iemand die altijd groet, dat is belangrijk, hè, mensen groeten. Er zijn er die dat niet gewend zijn, dat is niet goed.’
Sinds 2017 staat de derde generatie aan het roer: naast president-directeur Willem van der Leegte zitten zijn broer Pieter en zus Jennifer in de hoofddirectie (en neef Bas in de adjunct-directie), terwijl vader Wim lid is van de raad van commissarissen. De familie heeft de onderlinge afspraak gemaakt nooit naar de beurs te gaan.
‘Ik heb aan Philips en DAF gezien wat er gebeurt als je van familiebedrijf overstapt naar de beurs. Daar wordt het niet beter van’, zei vader Wim in het interview. ‘Aandeelhouders willen allemaal grote dividenden, ook op momenten waarop het voor de onderneming niet uitkomt. Familiebedrijven onderscheiden zich in het positieve. Die zijn bezig met de lange termijn en met de medewerkers. Medewerkers voelen zich in een familiebedrijf beter tot hun recht komen, denk ik.’
Maar na de spectaculaire redding van Nedcar door VDL – met overigens behoorlijk wat overheidssteun – hebben de vakbonden het nu helemaal gehad met de familie Van der Leegte. ‘Die omslag is al een paar jaar geleden ingezet’, zegt vabondsbestuurder Ron Peters (FNV Metaal) desgevraagd. ‘Elke vierkante millimeter moet je bevechten. Ze interpreteren de regels zoals het hun het beste uitkomt. Het personeel is altijd het sluitstuk van de begroting.’
Elke stakingsdag heeft Nedcar naar verluidt 9 miljoen euro gekost. Als dat klopt, dan heeft het bedrijf met acht ‘officiële’ stakingsdagen en twee ‘wilde stakingen’ behoorlijk wat geld ‘weggegooid’, rekent hij voor. Dat bedrag hadden ze beter meteen op de onderhandelingstafel kunnen leggen voor een mooi sociaal akkoord, aldus Peters. ‘Het is misplaatste trots en patriarchaal gedrag. VDL is een type werkgever dat niet meer past bij deze tijd.’
Daar is Maarten Steinbuch het volstrekt niet mee eens. ‘Het is ontzettend flauw van de vakbonden dat ze nu zo tekeergaan tegen de Van der Leegtes’, vindt de hoogleraar autotechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven. Steinbuch kent het bedrijf en de familie, hij zit in de adviesraad van VDL Nedcar, een soort klankbordgroep die het bedrijf adviseert bij het zoeken naar nieuwe klanten.
‘Ze hebben hun retebest gedaan die fabriek te vullen’, aldus Steinbuch. ‘Willem en zijn familie zijn super betrokken om de werkgelegenheid in Born te behouden. Maar de marktomstandigheden zijn ingewikkeld. De auto-industrie is in rep en roer door de opmars van het elektrisch rijden. Iedereen is zijn organisatie aan het aanpassen en daarnaast houden ook de autoverkopen niet bepaald over.’
Volgens hem is VDL nog steeds een familiebedrijf dat oog heeft voor zijn werknemers. ‘Het heeft geen zin en er is ook geen enkele reden om de familie de zwartepiet toe te schuiven’, aldus Steinbuch. ‘De jonge Willem heeft net zo veel compassie met zijn personeel als de oude. Hij is goed opgevoed door senior. Hij is net zo betrokken bij het bedrijf als zijn vader. Dit banenverlies doet ook hem veel pijn, maar het kan niet anders.’
Willem is wel een ander type topman dan zijn vader. ‘Meer van deze tijd’, zegt Steinbuch. ‘Senior zat heel erg op de maakindustrie, junior kijkt ook naar data en AI. Hij geeft meer ruimte aan kennistechnologie.’
De hoogleraar vindt dat de vakbonden hun hand hebben overspeeld met al die 24-uursstakingen. ‘Het stakingsrecht is heel belangrijk’, zegt hij. ‘Maar het is ook gewoon zonde van het geld. En in deze fase zijn stakingen ook geen goed signaal naar buitenlandse partijen die wellicht geïnteresseerd zijn. Weet je waarom Amerikaanse fabrieken er niet over piekeren om zich in Frankrijk te vestigen? Omdat de Franse vakbonden zo machtig zijn en om de haverklap stakingen uitroepen. Daarmee houden ze feitelijk de ontwikkeling van hun eigen industrie en werkgelegenheid tegen.’
Met het zwaar bevochten akkoord over een verbeterd sociaal plan komt waarschijnlijk een einde aan het slepende conflict tussen het Nedcar-personeel en VDL. Maar het wantrouwen tussen beide partijen is daarmee niet zomaar weggenomen. Het ‘mirakel van Born’ werd de redding van Nedcar tien jaar geleden genoemd. Vakbondsbestuurder Peters heeft er geen vertrouwen meer in dat de autofabriek nog een nieuwe opdrachtgever vindt. Hij gelooft niet meer in een herhaling van het wonder: ‘Als dat nog gebeurt, gaan we hier een bedevaartsoord inrichten.’
Hoogleraar Steinbuch noemt het ontzettend jammer dat zonneautoproducent Lightyear, waarin hij zelf ook heeft geïnvesteerd, begin dit jaar failliet is gegaan. Ook VDL had zijn oog laten vallen op de Eindhovense start-up. ‘Lightyear was een prima kandidaat geweest als klant voor Nedcar’, zegt Steinbuch. ‘Dat zou het ideale plaatje zijn geweest voor de Nederlandse auto-industrie. Lightyear heeft na het faillissement net weer een doorstart gemaakt. Maar het zal nog wel tot 2026 of 2027 duren voordat er geproduceerd kan worden. Dat is helaas te laat voor de Nedcar-medewerkers die hun ontslag per 1 november aangezegd hebben gekregen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. < Source: Volkskrant