N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Italië na berlusconi Dertig jaar lang voerde Berlusconi met Forza Italia een onemanshow. Na zijn dood zit Meloni nóg steviger in het zadel.
Verscholen tussen het groen van Arcore, een plattelandsgemeente net buiten Milaan, in de rijke Noord-Italiaanse landstreek Lombardije, ligt het statige, okergele landhuis Villa San Martino. De achttiende-eeuwse villa, ooit een benedictijnerklooster, was van 1974 tot begin deze week de thuisbasis van een van de bekendste en ook meest controversiële politici in Europa: Silvio Berlusconi.
De in neoklassieke stijl gerestaureerde villa heeft een bibliotheek met tienduizend boeken, een unieke collectie schilderijen en een groot park. Daarin liet Berlusconi een eigen mausoleum bouwen uit travertijn en Carrara-marmer, met behalve een plek voor zichzelf ook een laatste rustplaats voor naaste familieleden en zijn trouwste vrienden.
Bewonderaars en rouwenden hebben aan het begin van de lange oprijlaan naar de villa een bloemetje, een sjaal van Berlusconi’s oud-voetbalclub AC Milan of een dankwoordje achtergelaten. Walter Valagussa (64), een gepensioneerde vrachtwagenchauffeur, erkent dat hij uit pure nieuwsgierigheid een kijkje kwam nemen. Vooral de beruchte seksfeestjes in deze villa spreken tot zijn verbeelding. „In zijn privéleven doet iedereen wat hij wil”, zegt Valagussa, „maar hij was wél premier, en zijn strapatsen maakten hem chantabel.”
Maar deze villa was decennialang ook de plek waar Berlusconi het Italiaanse regeringsbeleid of de oppositiekoers heeft uitgezet. Na het overlijden van haar stichter blijft de partij Forza Italia verweesd achter. „Dertig jaar lang was Forza Italia de onemanshow van Silvio Berlusconi”, zegt Franco Pavoncello, rector van de Amerikaanse John Cabot University in de Romeinse wijk Trastevere. „Hij stelde bij leven geen enkele opvolger aan, omdat hij de politieke macht nodig had om de financiële belangen van zijn familie-imperium veilig te stellen.”
Forza Italia, een coalitiepartner van premier Giorgia Meloni’s Broeders van Italië, is dus sinds deze week een onthoofde partij. Vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani wordt zeer waarschijnlijk gekozen als interim-voorzitter, tot een nieuw partijcongres. Maar Tajani reikt wat betreft charisma of politiek vernuft nog niet tot aan Berlusconi’s hielen.
De partij die in september vorig jaar slechts 8 procent van de kiezers overtuigde, kan proberen verder te gaan op eigen kracht, maar het risico bestaat ook dat de rechts-liberale partij nu implodeert. Meloni, die erop toezag dat Berlusconi woensdag werd begraven met de allerhoogste eer, stak met dat ultieme eerbetoon de hand uit naar de kiezers en de verkozenen van Forza Italia. De boodschap: bij ons vinden jullie een veilige nieuwe thuishaven. Mogelijk stuurt Meloni aan op een fusie. Dan komt de Europese Volkspartij (EVP), waar Forza Italia als enige grote Italiaanse partij toe behoort, voor Meloni binnen handbereik. Het zou mooie winst zijn, in de aanloop naar de Europese verkiezingen van 2024.
Het schaakspel, met twee vrouwelijke tegenspelers, is echter nog maar net begonnen. Een fusie zou tegen de zin zijn van Berlusconi’s partner Marta Fascina. Bovendien wordt het uitkijken naar wat Giorgia Meloni en Berlusconi’s oudste dochter Marina voor elkaar gaan betekenen. De premier omhelsde en kuste Marina Berlusconi op de uitvaart van haar vader zeer ostentatief, behalve menselijke steun ook duidelijk een politiek signaal.
Niet alleen Forza Italia blijft verweesd achter, zonder Berlusconi’s politieke bescherming is ook zijn mediabedrijf Mediaset kwetsbaarder geworden. Meloni bevindt zich in de positie om een vijandige overname te voorkomen. Daartoe kan ze de ‘golden power’ inzetten waarmee de Italiaanse regering strategisch belangrijke bedrijven beschermt.
In ruil kan ze Marina Berlusconi vragen de stabiliteit te garanderen van Forza Italia, en zo ook van het centrumrechtse blok dat nu het land bestuurt. Ook na Berlusconi’s dood zijn politiek, mediamacht en het lot van de regering in Italië nog steeds nauw met elkaar verknoopt. Meloni heeft heel wat troeven in de hand. Ze heeft de politieke erfenis van Berlusconi allang verzilverd, en het leiderschap van de centrumrechtse coalitie op zich genomen. „De Italiaanse premier staat zeer sterk”, zegt ook Bill Emmott, Italië-kenner en oud-hoofdredacteur van het Britse tijdschrift The Economist.
De radicaal-rechtse Meloni hoeft niet eens op te schuiven naar het politieke centrum, om daar het vacuüm te vullen dat de rechts-liberale Berlusconi achterlaat. „Zijn dood zal geen enkele invloed hebben op haar beleid”, voorspelt Emmott. „Van haar standpunt inzake migratie, de lhbti-gemeenschap, tot haar weerstand tegen abortus en draagmoederschap: haar beleid is dat van Berlusconi toen hij regeerde. Ze is ook pro-Europa en pro-NAVO, zoals Berlusconi dat was als premier.”
Het enige verschil is dat Berlusconi zijn politieke vriend Vladimir Poetin ook tijdens deze verschroeiende oorlog bleef steunen. Berlusconi’s pro-Poetinuitspraken brachten Meloni in Europa meer dan eens in verlegenheid. Die stoorzender valt weg. Zo kan haar macht, ook buiten Italië, ongehinderd verder groeien. Ze is een stemmenkanon, en dat maakt haar zeer aantrekkelijk voor de Europese Volkspartij. Niet alleen woonde EVP-voorzitter Manfred Weber de uitvaart van Berlusconi bij, er speelt ook al geruime tijd een politieke flirt tussen hem en Meloni, met het oog op eventuele samenwerking richting de Europese verkiezingen van 2024.
Eerst moet het imago mogelijk wat worden opgepoetst. Broeders van Italië koestert met trots zijn wortels in het fascisme van dictator Benito Mussolini. In het partijlogo prijkt nog steeds de vlam in de nationale driekleur, een bekend symbool van het neofascisme en extreemrechts in Europa. Hoogstwaarschijnlijk zou Meloni vandaag niet meer herhalen dat de „goede politicus” Mussolini „al wat hij deed, voor Italië heeft gedaan”. Maar de nostalgici in Italië zal ze niet al te zeer bruuskeren.
Of, en in welke vorm haar partij met de EVP zou samenwerken, staat nog niet vast. Maar Meloni is voluit pro-Europees, ze steunt Oekraïne, gelooft in de rechtsstaat, en voldoet zo aan het wensenlijstje van de Europese christendemocraten. Dat Meloni’s rechtse regering een keihard migratiebeleid verdedigt dat neerkomt op gesloten grenzen en afspraken met derde landen om migranten te repatriëren, wekt in Europa al lang geen ophef meer. Sterker, een belangrijk deel van de EU beschouwt dit als de te volgen koers. Voor Meloni, in het spoor van Berlusconi, zit de tijdgeest helemaal mee.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC