Vorige week riep de Oostenrijkse politieke partij SPÖ per ongeluk de verkeerde kandidaat uit tot voorzitter, doordat er bij het verzamelen van de stemmen een fout was gemaakt in een Excel-bestand. Heel pijnlijk voor de gekozen voorzitter, voor de kandidaat die een weekend lang dacht dat hij de nieuwe voorzitter was, voor die hele partij en voor iedereen die houdt van goed tellen.
Stemmen tellen lijkt geen hogere wiskunde: je begint bij één en telt door tot je klaar bent. Je hebt geen complexe getallen of differentiaalvergelijkingen nodig. Maar er kan heel, heel veel fout gaan. Toevallig stond ik laatst op een feestje naast een ambtenaar die vanuit de afdeling Burgerzaken de verkiezingen in haar gemeente organiseerde. Ze vertelde over de toegankelijkheid van stembureaus, verschillende onjuiste interpretaties van de kieswet en hoe er dag en nacht gewerkt wordt rond verkiezingen. Ze zei ook dat er bij de laatste verkiezingen een nieuwe telmethode was geïntroduceerd en hoe lastig het was om mensen in de stembureaus ervan te overtuigen dat ze die moesten gebruiken.
Toen mompelde ze dat ik dit vast niet heel interessant vond. Daar vergiste ze zich in, want ik wilde álles weten over die nieuwe telmethode. Ik besefte namelijk ineens dat ik totaal naïef was op dit gebied en dat ik dolgraag wilde weten hoe ze dat eigenlijk deden met die bak vol enorme stemformulieren aan het eind van een verkiezingsdag.
Zouden ze de formulieren op stapels sorteren per partij en daarna per partij tellen welke kandidaat er hoeveel stemmen had? En loop je dan niet enorm onhandig heen en weer met die grote, uitgevouwen stembiljetten? Of zou iemand steeds per biljet de gekozen kandidaat voorlezen en dat iemand anders dan turft? En tellen ze alles twee keer voor de zekerheid om foutjes te voorkomen?
De nieuwe methode blijkt te zijn om de biljetten stapsgewijs te sorteren. Eerst gaan ze op twee stapels: één voor de even partijen en één voor oneven partijen. Daarna worden die stapels op partij gesorteerd. Vervolgens worden per partij de stemmen geteld. Ten slotte worden de kandidaten per partij geteld. En ertussen zitten allerlei controlestappen waarbij dingen twee keer geteld worden. Tenminste, dat is hoe ik het begrijp, maar ik kan het niet nazoeken.
De nieuwe stemmethode is bedacht door Craft Lean Management, een Nederlands bedrijf. In reportages lees je dat de methode voorkomt dat mensen tijdens het tellen steeds door elkaar heen lopen en dat er zelfs wordt voorgeschreven hoe je biljetten het handigste vastpakt. Gemeenten zeggen dat ze met de nieuwe methode 25 procent minder tijd nodig hebben voor het tellen. Anderen klagen juist dat de nieuwe methode te ingewikkeld is en meer tijd kost.
Maar je kunt de precieze details nergens openbaar vinden en ik kon ook geen degelijke onderbouwing vinden waarom deze methode nu beter is dan andere. Zoiets moet toch makkelijk aan te tonen zijn met wiskundige simulaties?
Gemeenten moeten betalen voor workshops, trainingen en instructievideo’s om deze methode te gebruiken. Is dat wel een goed idee voor iets dat zo belangrijk is als stemmen tellen? Zou de procedure niet openbaar moeten zijn?
U begrijpt wie zich bij de eerstvolgende verkiezingen aanmeldt als vrijwilliger om te helpen bij het stemmen tellen, al was het maar om die geheimzinnige Craft-methode te leren.
Over de auteur
Ionica Smeets is hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Leiden. Ze is wiskundige en schrijft sinds 2009 columns voor de Volkskrant.