De socioloog Johan Goudsblom omschreef zijn vak eens als ‘mythen jagen’, dat wil zeggen het onderuithalen van opinies die zich voordoen als feiten. Als er één gediplomeerd mythenjager is, dan wel Ruud Koopmans, hoogleraar sociologie en migratie in Berlijn. Hij publiceerde onlangs het boek De asielloterij, over een kwarteeuw Europees asielbeleid ‘en hoe het beter kan’. Het blootleggen van mythen is niet heel populair, en zijn boek werd in geen van de zogeheten kwaliteitskranten besproken. Dat is jammer, vooral nu weinigen de bestuurlijke spaghetti nog kunnen ontwarren van gemeentelijke opvangdwang, Brusselse asielpacten en deals met Tunesië. Een gids met een helder kompas is onontbeerlijk. Ik las het boek, sprak telefonisch met de auteur en stelde op eigen gezag een lijstje van migratie- annex asielmythen samen.
Mythe één: deze week speelde zich weer een scheepsramp af in de Middellandse Zee; het is allemaal te wijten aan ‘fort Europa’ dat vluchtelingen zulke risico’s moeten nemen.
Zeker, de hekken zijn hoog en het aantal slachtoffers van de overtocht is een schandaal. Maar de andere helft van die waarheid is dat wie eenmaal Europa heeft bereikt, feitelijk niet meer teruggaat. Vluchteling of migrant, uiteindelijk zal het overgrote deel een status bemachtigen. Nederland staat bovenaan, waar 9 op de 10 asielzoekers wordt erkend (‘voordeel van de twijfel’). De progressieve denkfout die Koopmans bestrijdt, is dat het recht op asiel in Europa zelf moet worden uitgeoefend. Dat is ogenschijnlijk barmhartig en hoogstaand, maar komt neer op de bestendiging van de huidige, perverse gang van zaken. De boten zullen blijven komen zolang één voet op Europese grond inderdaad betekent: blijven.
Mythe twee: maatregelen om de boten tegen te houden werken niet, de enige remedie is open grenzen.
Als de Turkijedeal van 2016 één ding heeft geleerd, is dat het goed mogelijk is om ongewenste migratie tegen te gaan. Nadat duidelijk werd dat migranten niet zouden worden toegelaten, was het van de ene dag op de andere afgelopen met de bootjes naar Lesbos. Het huidige plan om aan de randen van Europa Ter Apel-achtige centra in te richten, lijkt inderdaad op het idee van de ‘hotspots’ van jaren geleden, dat niets opleverde. Dat kwam doordat Italië asielzoekers meteen doorstuurde.
Beslissend voor succes is of het lukt om kansloze asielzoekers linea recta terug te sturen, in dit geval naar Tunesië. Als migranten weten dat ze meteen teruggaan, verdwijnt de lust om op de rubberboot naar Lampedusa te stappen. Australië geeft het voorbeeld. Wie zich daar aan de kust meldt, wordt onverbiddelijk naar een afgelegen eiland gestuurd. Die regeling, oorspronkelijk van rechts, is overgenomen door de linkse Labor-regering, juist om verdrinkingsdoden tegen te gaan. Sindsdien is er niemand meer verdronken.
Mythe drie: maar dat is toch onmenselijk en in strijd met de verdragen?
Nee. Nergens staat dat vluchtelingen in Europa moeten worden opgevangen. Evenmin staat in een verdrag dat de opvangende landen keurige democratieën moeten zijn. Vluchtelingen moeten veilig zijn, adequate zorg, huisvesting en onderwijs krijgen. Dat staat in de verdragen en kan in Tunesië of Rwanda.
Niettemin meent Koopmans dat Europa wel degelijk moreel verplicht is een fors contingent vluchtelingen te ontvangen, ongeveer evenveel als er nu jaarlijks worden opgenomen. Met dit verschil dat wijzelf uitmaken wie er komen, en niet de mensensmokkelaars. Koopmans wil de huidige vicieuze cirkel doorbreken, waarin links extra toegang wil zonder effectieve maatregelen en rechts illegaliteit wil bestrijden zonder legale mogelijkheden voor humanitaire en economische migratie te bieden.
Mythe vier: we hebben migranten nodig als arbeidskrachten; tegenhouden is niet alleen slecht maar ook dom.
Zeker zijn er arbeidskrachten nodig, en het afgeven van werkvergunningen moet deel uitmaken van de afspraken met Afrikaanse landen. Zij krijgen werkvergunningen voor Europa, maar moeten in ruil daarvoor hun landgenoten terugnemen die illegaal deze kant op zijn gekomen. Dat erkende vluchtelingen de premies voor de pensioenen gaan betalen is een sprookje. Van hen werkt een laag tot zeer laag percentage, om de simpele reden dat zij niet zijn uitgezocht op hun bekwaamheid. Daar komt bij dat de meesten afkomstig zijn uit patriarchale samenlevingen, met als gevolg dat de overgrote meerderheid van de vrouwen helemaal niet aan werken toekomt.
Ruud Koopmans is voorzichtig optimistisch over de mogelijkheid om een eind te maken aan ‘de asielloterij’. Wat helpt, is dat in Nederland inmiddels bijna alle politieke partijen ervan overtuigd zijn dat het zo niet langer kan. Alleen hier en daar een verdwaalde opinieleider en GroenLinks verdedigen nog de status quo. Herman Tjeenk Willink heeft al bij de formatie in 2017 laten uitzoeken dat opvang in Turkije niet in strijd was met de Geneefse Conventie en het Europese mensenrechtenverdrag. GroenLinks meende dat Nederland met de Turkijedeal door de humanitaire ondergrens zakte. Dat kostte de partij regeringsdeelname. Zes jaar later is het boek van Koopmans vooral voor GroenLinksers een aanrader. En voor alle anderen ook natuurlijk. 23 euro bij de erkende boekhandel.
Source: Volkskrant