De vredesmissie brengt ‘een Afrikaans perspectief op de aanpak van het conflict in Oekraïne en Rusland’, zei de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa voorafgaand aan het bezoek. Volgens de politicus moet je juist ‘de zoektocht naar vrede versnellen als een conflict escaleert’.
De groep met politici uit Zuid-Afrika, Congo-Brazzaville, Senegal, Zambia, Oeganda, Egypte en de Comoren kwam vrijdagochtend vanuit Polen per trein aan in Kyiv. Ze bezochten de voorstad Boetsja, waar tijdens de Russische bezetting honderden burgers op gruwelijke wijze werden vermoord, en spraken met de Oekraïense president over de obstakels voor vrede en de wankele graandeal tussen Oekraïne en Rusland.
Over de auteur
Fleur de Weerd schrijft voor de Volkskrant over Afrika. Ook volgt ze de ontwikkelingen in Oekraïne, waar ze eerder correspondent was.
De verwachtingen voor de vredesinspanning waren vooraf laaggespannen. De Oekraïners zijn net begonnen aan een groot tegenoffensief en herhalen keer op keer enkel te willen praten als hun ‘volledige territoriale integriteit wordt gerespecteerd’. Ook Rusland weigert te onderhandelen. Sterker nog, het vuurde twaalf kruisraketten af op de Oekraïense hoofdstad toen de Afrikaanse delegatie nog maar net was aangekomen.
De vredesvoorstellen klinken op dit moment onhaalbaar. Zo suggereren de Afrikaanse leiders volgens persbureau Reuters dat Rusland zijn troepen terugtrekt en dat het Westen het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof in Den Haag tegen de Russische president intrekt.
Met hun bezoek zouden ze ook ‘een onvoorwaardelijke graan- en kunstmestdeal’ willen veiligstellen. Woensdag temperde Kremlin-woordvoerder Dmitry Peskov de verwachtingen door te benadrukken dat Rusland het graanakkoord, dat op 17 juli afloopt, waarschijnlijk niet zal verlengen – een dreigement dat het afgelopen jaar vaker is geuit, maar nooit is opgevolgd.
De positie van de Afrikaanse leiders in de oorlog is ambivalent. Bij een VN-stemming eerder dit jaar weigerden Zuid-Afrika, Oeganda en Congo zich aan te sluiten bij een resolutie die de Russische invasie van Oekraïne veroordeelde. Zambia en Egypte stemden wel in, Senegal onthield zich. Sindsdien stapten verschillende Oekraïense en Russische hoogwaardigheidsbekleders in het vliegtuig om in Afrika politieke steun te winnen.
Afrikaanse landen hebben relatief veel last van de gevolgen van de oorlog in Europa, door graantekorten en sterk stijgende voedsel- en olieprijzen. Uit onderzoek van de universiteit van Oxford blijkt dat in niet-westerse landen een meerderheid van de mensen wil dat de oorlog snel beëindigt, ‘zelfs als dat betekent dat Oekraïne grondgebied moet opgeven’. Onder met name Noord-Amerikanen en Europeanen is de steun voor Oekraïne juist stevig.
In Kyiv probeert mede-initiatiefnemer van de reis Ramaphosa zich te positioneren als neutrale vredestichter. Dat wordt met argusogen gadegeslagen. De Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC onderhoudt sinds de Koude Oorlog warme banden met Moskou.
Vorige maand nog werd Zuid-Afrika door de Amerikanen beschuldigd van geheime wapenleveranties aan Rusland. En in februari mocht Rusland voor de kust van Kaapstad militaire oefeningen uitvoeren. De Zuid-Afrikaanse oppositiepoliticus Kobus Marais spreekt van een ‘irrationele Russische liefdesaffaire’.
Daar komt bij dat Zuid-Afrika in augustus een BRICS-top organiseert voor staatshoofden van snelgroeiende economieën. Ook Rusland, de ‘R’ in BRICS, is uitgenodigd. Maar omdat er een arrestatiebevel tegen Poetin ligt van het door Zuid-Afrika erkende Internationaal Strafhof, is het land verplicht de president te arresteren en uit te leveren zodra hij landt in Johannesburg. Hoe Ramaphosa dit dilemma wil oplossen, is nog niet bekend.
De Oekraïners zullen vrijdag dus met wantrouwen hebben geluisterd naar de Zuid-Afrikaanse president. Want zoals minister van Buitenlandse Zaken Koeleba onlangs zei in een interview: ‘Uiteindelijk is het aan elk land om te kiezen tussen het internationaal recht of hun persoonlijke relaties met leiders die het internationaal recht schenden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden