Woensdagnacht was er opnieuw een nachtelijke lijmpoging tussen een zware kabinetsdelegatie en vertegenwoordigers van boeren. Met succes: donderdagochtend bleek dat de gesprekken doorgaan. Waarom verlopen de onderhandelingen zo moeizaam?
Doel van het akkoord is toekomstperspectief te bieden voor de boeren en het vertrouwen tussen Den Haag en het platteland te herstellen. Door een serie gesprekken proberen het ministerie, boeren, provincies, supermarkten en natuurorganisaties bindende afspraken te maken over de toekomst van de landbouwsector. Kortetermijnafspraken over stikstof liggen hier niet op tafel. Het sluiten van een Landbouwakkoord was een idee van stikstofbemiddelaar Johan Remkes. Het was een van de kernpunten van zijn advies, dat afgelopen jaar verscheen na een hete zomer vol boerenprotesten.
Remkes hoopte dat het akkoord in februari van dit jaar – vóór de Provinciale Statenverkiezingen van half maart – af zou zijn. Al snel bleek dat ijdele hoop. Vanaf het begin verlopen de onderhandelingen stroperig. De eerste weken gingen de gesprekken vooral over wie er aan welke tafels (in totaal zeven) mocht plaatsnemen. De echt harde noten worden gekraakt aan de hoofdtafel, waar de Land-en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO) de belangrijkste stem heeft, maar daar zit nauwelijks vooruitgang in. Nadat de BoerBurgerBeweging (BBB) de Provinciale Statenverkiezingen overtuigend won, stapte de activistische boerenorganisatie Agractie van schapenhouder Bart Kemp uit het overleg, net als de Nederlandse Melkveehoudersvakbond onder leiding van voormalig staatssecretaris Henk Bleker.
Het belangrijkste twistpunt is het koeienplafond per hectare. Dat is een voorstel van het kabinet, dat wordt gesteund door de provincies en de vertegenwoordigers van natuurorganisaties. Zo’n plafond zou een inkrimping van de veestapel betekenen, met name in regio’s waar veel koeien op relatief weinig land worden gehouden.
Welke boeren worden het meeste geraakt door het koeienplafond?
Boeren zijn er dan ook uitgesproken op tegen. Daarnaast liggen ze overhoop met het kabinet over de vergoeding die zij krijgen voor het leveren van natuurdiensten. Met zulke diensten kunnen zij bijdragen aan natuurherstel en een deel van hun inkomensverlies opvangen, is het idee. Boeren willen bovendien garanties dat dergelijke vergoedingen niet na een paar jaar ineens ophouden zodat ze zijn verzekerd van inkomsten op de lange termijn. Tot slot willen de boeren dat het toekomstperspectief van de niet-stoppers wordt gewaarborgd. Zo willen jonge boeren bijvoorbeeld afspraken over het vergemakkelijken van bedrijfsovernames.
Tot verrassing van alle onderhandelaars aan de hoofdtafel werden de gesprekken over het definitieve concept van het akkoord woensdagmiddag geschorst. LTO had dat verzocht, nadat zijn voorman Sjaak van der Tak eerder had gedreigd met opstappen. Daarop nodigde minister Adema (Landbouw, ChristenUnie) de boerenvertegenwoordigers woensdagavond uit op het ministerie voor een laatste reddingspoging. Daar verscheen een ongebruikelijk zware kabinetsdelegatie: naast Adema schoven ook minister-president Rutte, Hugo de Jonge (Volkshuisvesting, CDA), Rob Jetten (Klimaat, D66), Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD) en Mark Harbers (Infrastructuur, VVD) aan.
Ja, want het stuklopen van de onderhandelingen zou de coalitie zo maar eens in een crisisstand kunnen brengen. Vooral coalitiepartij CDA, verliezer van de provinciale verkiezingen, hecht veel belang aan het slagen van de gesprekken. Als er een Landbouwakkoord ligt, wil de partij de stikstofaanpak van het kabinet heronderhandelen. Het CDA hoopt zo naar BBB overgelopen kiezers terug te winnen. De andere drie coalitiepartijen – ook D66 – staan open voor een nieuw gesprek over de stikstofaanpak.
Ook voor minister Adema staat er veel op het spel. Hij is de tweede minister op rij die met grote weerstand te kampen heeft bij zijn poging een toekomst voor Nederlandse boeren te formuleren. Zijn voorganger Henk Staghouwer (ook ChristenUnie) lukte dat niet. Hij trad daarop af.
LTO zegt van wel. Na de gesprekken woensdagavond meldde die organisatie dat het kabinet ‘vergaande toezeggingen’ heeft gedaan op ‘cruciale thema’s’. Wat die toezeggingen zijn, willen de betrokkenen niet zeggen. Dat wordt volgende week duidelijk, bij de – zo is de bedoeling – allerlaatste onderhandelingsronde.
Dat zou kunnen. Dan besluiten de onderhandelaars of zij het conceptakkoord voorleggen aan hun achterban. Vinden ze het onderhandelingsresultaat te mager, dan klapt het akkoord. Vinden ze het veelbelovend, dan leggen ze het voor aan hun leden. Die hebben de laatste stem en kunnen het dus alsnog afwijzen. Minister Adema hoopt dat de onderhandelaars hun handtekeningen zetten voor het zomerreces. Dat gaat begin juli van start.
Over de auteur
Fleur Damen is economieverslaggever van de Volkskrant en schrijft over landbouw en het stikstofdossier.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden