Alsof hij een reis rond de planeet heeft gemaakt, zo uitgeput loopt Miguel Sega (22) de tentoonstelling uit. ‘Ik ben geschokt’, zegt de natuurkundestudent. ‘Waarom heeft niemand mij dit eerder verteld?’
Zonder grote verwachtingen was hij de vleugel binnengewandeld van de controversiële nieuwe Picasso-expositie It’s Pablo-matic, in het Brooklyn Museum van New York. Met zijn handen in zijn zij probeert Sega te verwerken wat hij net over de schilder heeft geleerd. ‘Ik wist niet dat Picasso zo misogyn was.’
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Sinds de opening begin deze maand dwalen er meer verwarde bezoekers door het statige museumgebouw. Amerikanen die heus wel wisten dat Pablo Picasso (1881-1973) een wereldberoemde schilder was. Dat hij het kubisme heeft uitgevonden. Dat hij duizenden werken op zijn naam heeft staan. Maar dat Picasso vrouwen misbruikte? Dat hij egoïstisch, veeleisend en sadistisch was en genoot van vrouwelijke pijn? ‘Nee’, zegt Sega. ‘Ik had geen idee.’
Dit jaar is Pablo Picasso een halve eeuw dood. Ter ere van zijn werk pakken vijftig musea over heel de wereld uit met speciale tentoonstellingen. Lofzangen, vooral. Maar het rebelse Brooklyn Museum wilde het anders aanpakken. Dus vroegen zij Hannah Gadsby (45), zelfverklaard Picasso-hater, om te helpen een tentoonstelling samen te stellen, die de hele zomer te zien is.
De non-binaire Australische comedian brak wereldwijd door met de veelgeprezen en gelauwerde Netflix-show Nanette. Gadsby, die in 2021 ook optrad in Carré, studeerde kunstgeschiedenis en ontwikkelde toen al een hekel aan Pablo Picasso – die te veel zou worden herinnerd als iconische schilder en te weinig als vrouwenhatend monster. ‘Ik haat hem fucking erg’, zei Gadsby in 2018.
Daarom vroeg het Brooklyn Museum Gadsby om juist die duistere kant in de schijnwerpers te plaatsen. Maar het is nogal wat om een icoon als Picasso zo hard van zijn sokkel te willen trekken. De tentoonstelling was nog niet geopend, of de hel brak los in de New Yorkse kunstwereld.
De tentoonstelling werd genadeloos de grond in geschreven. ‘Instagram-bijschriften’, noemde recensent Jason Farago van The New York Times Gadsby’s begeleidende teksten. ‘Een beetje als toiletgraffiti.’ Farago zou de ‘puberale’ expositie verdrietig en beschaamd hebben verlaten. ‘De ambities hier zijn op het niveau van gif-bestanden, hoewel dat misschien ook de bedoeling was.’
De kritiek van veel recensenten: er zouden niet genoeg bekende werken van Picasso worden getoond, de humoristische teksten zouden oppervlakkig zijn en geen nieuwe inzichten opleveren.
‘Een ramp’, kopte ARTnews. De expositie zou zijn ‘doorspekt met Twitter-taal’. ‘Ga er niet heen’, waarschuwde een recensent van de New Yorkse nieuwssite Hell Gate. Sommige recensenten wijten hun ongenoegen zelfs aan het feit dat Gadsby Australiër is. ‘Alsof je Amerikaanse oprechtheid mengt met Australische onoprechtheid’, schrijft Patrick Marlborough in Slate over de expositie. Gadsby zou de neus optrekken voor Picasso, omdat Australiërs alles wat ze ‘een beetje onaangenaam vinden afschieten’.
De voorstelling zou te kitsch zijn, te bloot en te simplistisch. Bovendien is de boodschap oud. Picasso was een fantastische kunstenaar, maar een niet-zo-fantastisch mens. Wisten we toch al?
Toch denken de bezoekers in het Brooklyn Museum daar vandaag heel anders over.
‘Ik sta echt versteld’, zegt Lisa Morrison (57), die nota bene kunstgeschiedenis heeft gestudeerd. Met een vriendin is ze vanuit Connecticut naar het Brooklyn Museum gekomen voor een expositie over het oude Egypte – maar daar heeft ze niets van gezien. Al twee uur loopt ze ademloos door It’s Pablo-matic. ‘In de jaren tachtig werd ik onderwezen door feministische historici’, zegt ze, ‘en toch heb ik nog nooit goed geleerd hoe Picasso vrouwen zag.’
De expositie bestaat uit vijftig schilderijen, tekeningen en beelden van Picasso. Daartegenover heeft Gadsby werken uitgekozen van feministische kunstenaars als Cecily Brown, Renée Cox, Käthe Kollwitz en Dindga McCannon. Je leest echte citaten van Picasso die dingen heeft gezegd als: ‘Elke keer dat ik een vrouw verlaat, zou ik haar moeten verbranden. Vernietig de vrouw, dan vernietig je het verleden waar ze voor staat.’
Er hangen ingelijste posters vol activistische teksten, zoals een poster van actiegroep Guerrilla Girls: ‘Moeten vrouwen naakt zijn om in het Metropolitan Museum te belanden?’ Er is informatie over de opkomst van feministische kunst in de vorige eeuw. Hoe moeilijk het was om door te breken. Dat vrouwelijke kunstenaars nog altijd worden onderbetaald. Dat de vrouwelijke blik in de kunstwereld nog te vaak is onderbelicht.
In een tussenruimte worden delen getoond van Gadsby’s comedyshow Nanette, die op Netflix kwam tijdens het hoogtepunt van de #MeToo-beweging. Ook komt Gadsby zelf aan het woord op de audiotour. ‘Het is oké als je het niet leuk vindt’, zegt Gadsby, ‘hoe dan ook zal jij nog een dag leven. Picasso niet. Want hij is dood… Dood, dood, dood.’
‘We willen mensen met een complex gevoel achterlaten’, zegt Lisa Small, senior curator van het museum. Trots kijkt ze om zich heen naar een museumzaal vol werken die heden en verleden samenbrengen. ‘Stel dat Picasso nu nog in leven was. Hoe zouden we dan naar hem kijken?’
Anne Pasternak, directeur van het Brooklyn Museum, reageerde laconiek op de stortvloed aan vernietigende recensies. ‘Als je een show wilt met vijftig werken van Picasso, moet je naar Parijs’, zei ze in The Art Newspaper. ‘Als je een interessant gesprek wilt, moet je naar Brooklyn komen.’ Het museum wil nadrukkelijk dat de expositie stof doet opwaaien. Juist in tijden van boekverboden en historische censuur moeten Amerikanen met elkaar in gesprek over de betekenis van kunst, zei de directeur. ‘We verwelkomen het debat.’
De kleurrijke tentoonstelling prikkelt de ogen, de oren, maar ook van binnen voel je iets vlammen. Veel kritiek van recensenten was gericht op Hannah Gadsby. Maar de bezoekers zijn helemaal niet zo met de komiek bezig – in het museum hoor je af en toe iemand giechelen, je ziet vooral veel studieuze blikken. Ze zitten met de schilder in het hoofd: waarom zag Picasso vrouwen als ‘godin of voetveeg’? Waarom schilderde hij ze niet van de voorkant? Waarom waren hun lichamen vaak vervormd en was hun gemoedstoestand zo fragiel? Waarom stierven meerdere van zijn exen door suïcide?
‘Alle portretten van mij zijn leugens’, is een citaat van fotograaf Dora Maar, een minnares van Picasso, op wie hij het schilderij Femme en gris, baseerde. ‘Het zijn Picasso’s. Niet één is een Dora Maar.’ Op de expositie wordt aandacht geschonken aan Picasso’s relatie met de 17-jarige Marie Thérèse-Walter, die op dat moment 28 jaar jonger was dan hij. Ook zij stierf door zelfdoding. Welke rol speelde Picasso’s omgang met vrouwen in zijn werk?
Tientallen levende kunstenaars wier werken in deze tentoonstellingen worden geëxposeerd, werden gevraagd naar hun mening over de Spaanse schilder. ‘Hun antwoorden hebben we meegenomen in de voorstelling’, zegt curator Lisa Small. De meningen van de vrouwelijke kunstenaars lees je terug op allerlei borden. ‘Zo zwart-wit is het niet. Ook veel hedendaagse feministische kunstenaars lieten ons weten dat ze zich nog altijd door hem laten inspireren.’
Toch kreeg het museum, dat een speciale afdeling heeft voor feministische kunst, bij de aankondiging van de plannen al de vraag of ze Pablo Picasso aan het ‘cancellen’ waren. Small grinnikt bij het idee. ‘Natuurlijk is onze intentie niet om Picasso te cancellen, daar is hij sowieso te groot voor’, zegt ze. ‘Maar we willen wel een gesprek openen over de man voorbij het genie.’
De bezoekers die It’s Pablo-matic vandaag doorliepen, zijn met zichzelf in gesprek geraakt, vertellen ze. ‘Niet alleen beroemdheden hebben een duistere kant, ook mijn vrienden, familie en ikzelf’, zegt Miguel Sega. Hij wil daar vaker met zijn omgeving over praten.
Karina Rao, een 22-jarige zelfverklaarde Picasso-fan, verlaat het museum verrijkt. ‘Ik dacht dat ik alles over hem wist’, zegt ze, ‘maar hij was veel minder vooruitstrevend.’ Terwijl ze door de zalen liep, dacht ze steeds aan haar oma, die vroeger klaagde dat haar opa nooit iets deed in het huishouden. ‘Zo veel artiesten verdienden geld aan vrouwen die ze niet respecteerden’, zegt Rao. ‘Ik ben blij dat ik Pablo Picasso nu beter ken.’
It’s Pablo-matic: Picasso According to Hannah Gadsby is t/m 24/9 te zien in het Brooklyn Museum in New York. Het museum is na het Metropolitan Museum of Art het grootste kunstmuseum van New York. De permanente collectie bevat meer dan anderhalf miljoen voorwerpen: van Egyptische meesterwerken tot moderne kunst. Binnenkort is in het museum ook een expositie te zien over de wereldwijde invloed van Afrikaanse mode.
Als gastcurator iemand uitnodigen die een kunstenaar haat (zoals Hannah Gadsby over Picasso zegt) is een unicum in museumland. Wel zijn de afgelopen jaren meer ‘problematiserende’ tentoonstellingen geweest.
Zo had de National Gallery in Londen in 2019 een Gauguin-tentoonstelling die explicieter dan voorheen aandacht besteedde aan de tijd die de schilder eind 19de eeuw doorbracht Source: Volkskrant