‘’s Middags was de sfeer op het landgoed, waar het overleg eigenlijk zou plaatsvinden, eigenlijk vrij ontspannen. Journalisten druppelden daar binnen, het avondeten was al besteld, maar toen werd het overleg ineens opgeschort en moesten we verplaatsen naar het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Daar werden de gesprekken ’s avonds hervat. Vanaf dat moment werd het wel wat onrustig.’
‘LTO zei opeens: we stappen eruit. Dat was eigenlijk voor alle onderhandelaars en kabinetsleden een complete verrassing. Er lag al een conceptakkoord, waarin alleen de puntjes nog op de i hoefden gezet, zo was het verhaal. LTO heeft niet publiekelijk onderbouwd waarom ze een schorsing wilden. Na het mislukte overleg dat vlak voor Hemelvaart plaatsvond had LTO meerdere keren aangegeven waar ze problemen mee hadden. De kans is groot dat diezelfde problemen nu meespeelden.’
‘Het onderdeel waar de boerenorganisaties de meeste moeite mee hebben, is de graslandnorm. Die moet het aantal koeien per hectare beperken. Kortom: met zo’n norm zou de veestapel krimpen. Het kabinet, de provincies en de natuurorganisaties zijn allemaal voor die norm, alleen de boeren niet. Het lastige daarbij is dat de bestuurders van LTO allemaal afgevaardigden zijn van hun eigen regio, en niet iedere regio heeft dezelfde belangen. Dus ook binnen LTO bestaat er onenigheid. In regio’s waar weinig landbouwgrond is en veel dieren zijn, is die norm problematischer dan in andere provincies.
Sowieso moet LTO schipperen om de boerenachterban bij zich te houden. Enerzijds worden ze door Den Haag geacht een redelijke gesprekspartner te zijn, anderzijds bestaat de kans dat ze hun achterban verliezen aan radicalere groepen als Farmers Defence Force of Agractie als ze zich niet stevig genoeg opstellen.’
‘Heel veel. Minister Adema heeft gezegd: zonder LTO komt dit akkoord er niet. En dat is ook zo. Bovendien ligt er voor het kabinet veel druk op het tot stand komen van een akkoord, want het is dé manier om het vertrouwen tussen Den Haag en de boeren te herstellen. Voor het CDA is het extra belangrijk dat de onderhandelingen slagen, omdat zij hebben bedongen dat het stikstofbeleid opnieuw kan worden opengebroken na het sluiten van een landbouwakkoord. Daarmee wil het CDA weer wat stemmers proberen terug te winnen.
‘LTO weet natuurlijk ook dat er voor het kabinet veel op het spel staat en dat ze dus flink kunnen pushen. Daarnaast is dit een organisatie die al jaren veel invloed heeft in Den Haag, het is een van de voornaamste lobbyorganisaties van het land. Voorzitter Sjaak van der Tak is een doorgewinterde onderhandelaar. Hij weet: als ik bij Buitenhof ga zitten en mijn eisen daar op tafel leg, zet dat druk op het kabinet.
‘Dus was er woensdagnacht een superzware kabinetsdelegatie aanwezig: onder anderen premier Rutte, minister De Jonge en minister Jetten waren erbij. Afgezien van dat al deze ministers te maken hebben met de ruimtelijke indeling van ons land en daarmee te maken krijgen met dit akkoord, is het ook een poging om te laten zien hoe belangrijk het kabinet dit akkoord vindt. Zo wordt dat ook door de boeren ervaren.’
‘Volgens LTO heeft het kabinet vergaande toezeggingen gedaan op onderwerpen waar eerst geen progressie in zat, maar ze willen inderdaad niet specificeren. Ik denk dat het gaat om die graslandnorm en de voorwaarden voor boeren die aan natuurbeheer gaan doen. LTO wil daar duidelijke afspraken over maken: hoeveel en hoe lang krijgen boeren betaald voor natuurbeheer, en welke garanties krijgen ze daarvoor. Maar ik kan me niet voorstellen dat er geen progressie is gemaakt als LTO dit zo nadrukkelijk zegt. Ik ben heel benieuwd wat die toezeggingen precies inhouden.’
‘Als het kabinet de plannen op papier heeft gezet, gaan de bestuurders van LTO kijken of ze het conceptakkoord goed genoeg vinden om aan hun achterban voor te leggen. Vanaf dat moment zijn er twee scenario’s mogelijk: of ze leggen het niet voor, omdat ze het niet goed genoeg vinden. Dan klapt het akkoord sowieso. Of ze laten hun achterban over de plannen stemmen. Het laatste scenario lijkt mij het meest waarschijnlijk.
‘Maar ook dan kan het nog steeds stranden. Als de leden van LTO niet akkoord gaan met de plannen, verwacht ik dat de stekker uit dit plan wordt getrokken. Ze zullen na het zomerreces niet nog eens gaan onderhandelen, alle betrokken partijen lopen nu al op hun tandvlees. Dus dan hebben we simpelweg geen landbouwakkoord. LTO kan dan zeggen: wij gaan rechtstreeks afspraken maken met de provincies over hoe we de landbouw gaan invullen. Dat is voor hen helemaal niet zo’n slecht scenario, zeker omdat in veel provincies BBB gaat besturen. LTO heeft dus minder te verliezen dan het kabinet.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden