Was het verdrag tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten dat in 1987 de kernwapenwedloop afremde er ook gekomen als president Ronald Reagan de televisiefilm The Day After niet had gezien? Was hij blijven geloven dat Amerika een nucleaire oorlog met de Russen kon winnen? De vragen komen op bij het bekijken van de woensdag door de VPRO uitgezonden 2Doc-documentaire Television Event. Die reconstrueert de totstandkoming van de The Day After en de invloed van de film op het maatschappelijk debat over kernwapens – tot in het Witte Huis aan toe.
Honderd miljoen Amerikanen zagen het televisiedrama in 1983 waarin, voor het eerst op een enigszins realistische wijze, de gevolgen werden getoond van een kernexplosie boven Kansas. Door de hitte verdampende burgers, het vel dat mensen van het lijf valt, zombies in de straten, puin, as en ontreddering weerspiegelen de nucleaire apocalyps. Cinematografisch naar het schijnt geen meesterwerk, maar de film, die door tv-zender ABC op één avond werd uitgezonden, veroorzaakte desalniettemin een grote schok. Het besef dat een kernoorlog niet te winnen was, en het einde zou betekenen van de mensheid, Amerika incluis, behoorde tot dan toe niet tot het collectieve bewustzijn.
Television Event van Jeff Daniels besteedt veel aandacht aan de perikelen bij de totstandkoming van de film. De weerzin bij de advertentieafdeling van ABC, die grote inkomstenderving vreesde. De directie, die terugschrok voor expliciete beelden van bloed, ontvelling en stralingsziekte. Burgers, die, zonder een tel van de film te hebben gezien, waarschuwden dat ‘de communisten’ door vertoning in de kaart werden gespeeld.
Tevreden blikt regisseur Nic Meyer uitgebreid terug op het titanengevecht dat uiteindelijk leidde tot uitzending. Zelfs aanmerkingen van het Pentagon, de CIA, de Veiligheidsraad en het Witte Huis, alle met het doel de zwartgallige boodschap van The Day After af te zwakken, weerstond hij met een eenvoudig fuck you all.
Dat de film een flinke invloed heeft gehad op de publieke opinie laat Televison Event duidelijk zien. Mooi zijn ook de beelden van Ronald en Nancy Reagan, samen in de filmzaal van het presidentiële buitenverblijf Camp David. Bedrukt kijken ze naar het scherm. Ze hadden, vertelt hun assistent, meer op met films als Top Gun, met de Amerikanen als good guys die altijd winnen.
Heeft The Day After Reagan daadwerkelijk doen beseffen dat de kernwapenwedloop met de Sovjet-Unie moest stoppen? Het bewijs in de docu is dun. Daniels toont een dagboeknotitie waarin Reagan schrijft ‘ontdaan en gedeprimeerd’ te zijn na het zien van de speelfilm. Niet overtuigend dat dit de reden was voor zo’n majeure koerswijziging op militair gebied. Anderzijds kwam de rechtse Republikein enkele jaren later in IJsland met Sovjetleider Gorbatsjov de grootste kernwapenreductie in de geschiedenis overeen. Kan best dat The Day After de geesten daarvoor mede rijp heeft gemaakt. Maar zouden de massale, wereldwijde antikernwapendemonstraties niet ook een beetje hebben geholpen?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden