N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Wereldkunst Op de Sharjah Biennale in de Verenigde Arabische Emiraten is het Westen niet het middelpunt. De kunstenaars hebben allemaal een niet-westerse achtergrond, waar ze ook wonen. Kunst blijkt er wel een lingua franca.
Eigenlijk is dit te veel. Het is maandag 5 juni, 16.35u in het woestijnplaatsje Al Dhaid in Sharjah, Verenigde Arabische Emiraten. Buiten is het 41 graden – het is al wat afgekoeld – maar toch zetten we door. Aan de rand van dit kale, droge complex, dat bestaat uit een leegstaand jarenvijftigziekenhuis en het voormalige zomerverblijf van sjeik Khalid Bin Mohammed, staat een werk van de Amerikaanse kunstenaar Michael Rakowitz dat we niet willen missen. Het wandelingetje er naartoe leidt door een pijnlijk kaal landschap: alle palmen zijn verdroogd, gestorven, de grond stuift op bij elke stap en Rakowitz’ film wordt vertoond in een niet-afgebouwde betonnen hut zonder ramen. Hij blijkt wel de moeite waard: Return vat deze editie van de Sharjah Biennale uitstekend samen.
Return vertelt het verhaal van Rakowitz’ opa, die in 1946 uit Irak naar New York verhuist en daar een kleine winkel inricht. In 2004, als de Irak-oorlog is afgelopen en Amerika heeft afgekondigd dat de Iraakse economie moet worden gestimuleerd, besluit de kleinzoon de winkel te heropenen en te kijken of hij Iraakse dadels naar Amerika kan importeren – dadels waren, na olie, jarenlang Iraks belangrijkste exportproduct. De film is vooral een verbeelding van onmacht, want Rakowitz’ dadels komen de Iraakse grens maar niet over. Eerst worden ze teruggestuurd naar Bagdad om op radioactiviteit (!) te worden gecontroleerd, de tweede keer wordt de partij botweg geweigerd – als de dadels de grens uiteindelijk bereiken zijn ze beschimmeld.
In de rubriek ‘Wereldkunst’ schrijft kunstcriticus Hans den Hartog Jager maandelijks een beschouwing of polemiek over kunst die hem opvalt.
39. De Sharjah Biennale viert het postkolonialisme
38. Waarom voelt niet-westerse kunst in Nederlandse musea vaak als strafwerk aan?
37. Iedereen mag meedoen, iedereen is kunstenaar
36. Refik Anadol en de kunst van de korte kick
35. Stedelijk, houd het oog op de bal!
34. De foto’s van Diane Arbus gingen aan het stereotype voorbij
33. Dit videokunstwerk duurt ruim zes uur. Na afloop ben je een levenservaring rijker
32. Waarom de 8,1 miljoen van het Boijmans voor een nieuwe Miró geen goed idee is
31. Waarom de social design van Studio Drift hypocriet is
30. Expositie Documenta is warme bubbel collectiviteit
29. Weg met het geld! Weg met de kunstenaar als individueel genie
28. In Venetië predikt Marlene Dumas een zachte revolutie
27. Kunst moet op zoek naar waarheid
26. De kunst van Hito Steyerl lijkt ingehaald door de tijd
25. In het werk van Kehinde Wiley is ongemak de kern
24. NFT’s zijn de hype van 2021 en zijn miljoenen waard. De vraag is nu: leveren ze al goede kunst op?
23. Oude en nieuwe principes botsen in expo Kirchner & Nolde
22. Vechten tegen het systeem: de compromisloze kunst van Cady Noland
21. Kunst is nu machtelozer dan ze zelf denkt
20. Leve de miljardairs die spannende kunst kopen
19. Luc Tuymans: Ik schilder de barsten in de façade
18. We zoeken krachtige portretten die niemand vastpinnen
17. Zombiekunst verovert de muren van de miljonairs
16. Jeff Koons geeft een masterclass vertrouwen
15. Leve de nieuwe super avant-garde!
14. Tenant of Culture bespeelt de macht van mode
13. Kunstenaar helpt arbeiders in Congo: wie heeft daar baat bij?
12. Kunstenaar Tavares Strachan herschrijft de geschiedenis
11. Laat de zwarte Le Corbusier opstaan
10. Aby Warburg en de kunst van het associëren
9. Beelden vangen op Google Street View
8. Het paradijs is een tuintje in het Erasmuspark
7. Kunst heeft geen baat bij goede bedoelingen
6. Kunstenaar Gregor Schneider heeft een huis, en mondkapjes
5. Melanie Bonajo namens Nederland op de Biënale van Venetië: eindelijk uit de comfortzone
4. Moeders zijn de eerste spiegels
3. Weg met die zachte zeurende zelfhaat in Nederlandse musea
2. Odawara Art Foundation: het paradijs nestelt zich in je hoofd
1. Kara Walkers pronkfontein is fantastische verbeelding van kantelende geschiedenis
De toon van de film is zowel verontwaardigd als melancholiek, en past daarmee goed in de context van de biënnale. Onze gids vertelt ons dat het aantal palmen in de VAE al jaren sterk afneemt en dat de lokale dadelproductie fors is gedaald. Maar wat Rakowitz’ film vooral weerspiegelt: hoezeer de Arabische, niet-westerse wereld genoeg heeft van de willekeurige manier waarop Amerika en het Westen eeuwenlang hun macht hebben uitgeoefend. En dat geldt ook voor kunst.
De Sharjah Biennale bestaat al sinds 1993, maar veranderde fors van opzet toen sjeika Hoor Al Qasimi, dochter van de heersende sjeik, in 2003 het roer overnam. In de catalogus beschrijft ze hoe ze daarbij werd geïnspireerd door curator Okwui Enwezor, wiens Documenta van Source: NRC