Of de onderhandelingen definitief stranden, hangt af van dat gesprek met een zware kabinetsdelegatie. Andere onderhandelaars, zoals vertegenwoordigers van natuurorganisaties en de voedsel- en levensmiddelenindustrie, wachten dat gesprek af.
Naast minister Piet Adema (Landbouw, ChristenUnie) zijn ministers Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD), Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, CDA), Rob Jetten (Klimaat en Energie, D66), Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) en premier Mark Rutte (VVD) daarbij aanwezig.
In de gesprekken over het Landbouwakkoord proberen het ministerie, provincies, boeren, supermarkten en een vertegenwoordiging van natuurorganisaties bindende afspraken te maken over de toekomst van de landbouwsector.
Over de auteurs
Niels Waarlo is algemeen verslaggever van de Volkskrant. Eerder werkte hij op de wetenschapsredactie en schreef hij over technologie. Fleur Damen is economieverslaggever van de Volkskrant en schrijft over landbouw en het stikstofdossier.
Vanaf het begin van de gesprekken eind vorig jaar verlopen die onderhandelingen uiterst moeizaam. In eerste instantie was het doel om in februari een akkoord te bereiken, maar die deadline werd meermaals doorgeschoven. Minister Adema hoopt nu dat er voor het zomerreces, dat in juli begint, een akkoord ligt.
Veruit de belangrijkste speler in de onderhandelingen is LTO, die meer dan de helft van de Nederlandse agrariërs vertegenwoordigt. De klinkende verkiezingsoverwinning van de BoerBurgerBeweging (BBB) bij de Provinciale Statenverkiezingen afgelopen maart gaf die organisatie een steun in de rug, waardoor de vertegenwoordigers zich harder kunnen opstellen in de onderhandelingen. ‘Zonder LTO gaat het niet’, heeft ook landbouwminister Adema gezegd.
Toch was de opschorting van de onderhandelingen woensdagmiddag ‘een verrassing voor iedereen’, zei Adema. Woensdag zouden de onderhandelaars juist een ‘definitief concept’ bespreken. Dat zouden zij – na akkoord van hun besturen – voorleggen aan hun achterban, die de laatste stem hebben.
Maar of de onderhandelingen die fase halen, is dus zeer onzeker. LTO-voorman Sjaak van der Taak wilde woensdagavond niet ingaan op de vraag of hij nog gelooft in een akkoord. Van der Tak bracht zijn voltallige LTO-bestuur mee naar de gesprekken met het kabinet. Ook jongerenboerenorganisatie NAJK (Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt) en bioboerenorganisatie Biohuis gingen in gesprek met het kabinet.
In de gelederen van de LTO, die het initiatief nam voor de opschorting, heerst grote scepsis over de onderhandelingen. Zo verscheen woensdagochtend een open brief van zes voormalige bestuurders van de organisatie, waarin staat dat het Landbouwakkoord gelijkstaat aan ‘landbouwuitverkoop’.
De onderhandelingen zitten vast op meerdere punten. Het belangrijkste is de zogeheten GVE-norm, die voorschrijft hoeveel grootvee boeren per hectare mogen houden. Boerenorganisaties zijn tegen zo’n norm, omdat die een forse inkrimping van de veestapel zou betekenen. Het kabinet en andere onderhandelaars, zoals natuurorganisaties, willen die juist wel.
Bovendien wil LTO duidelijkheid over het verdienmodel van boeren die door de stikstofmaatregelen en herinrichting van het platteland (gedeeltelijk) moeten stoppen met veehouderij. Die boeren zouden een deel van hun inkomensverlies kunnen opvangen door natuurbeheer te leveren, is het idee van het kabinet. Boeren willen garanties dat zij langjarig betaald worden voor het verlenen van zulke diensten, maar harde afspraken daarover ontbreken vooralsnog.
Ook over de manier waarop de gemaakte afspraken moeten worden nageleefd en gecontroleerd, zijn de onderhandelingen nog volop gaande. Eerder wezen drie onderzoeksbureaus, die op verzoek van de onderhandelaars het conceptakkoord evalueerden, erop dat zulke afspraken cruciaal zijn om resultaat te kunnen behalen.
Voor zulke belangrijke afspraken is weinig tijd, waarschuwde LTO eerder al. Van der Tak stelde 21 juni als absolute deadline. Ligt er dan geen principeakkoord, dan gaan de boeren van tafel, zei hij. Eerder al dreigde Van der Tak weg te lopen bij de onderhandelingen als er geen oplossing werd gevonden voor de PAS-melders. Dat zijn zo’n drieduizend boeren die door toedoen van de overheid geen geldige natuurvergunning hebben en daardoor nu illegaal werken.
Die voorwaarde is ingewikkeld voor het kabinet: het legaliseren van die boeren kan pas op gang komen als stikstofruimte vrijkomt, bijvoorbeeld door de uitkoop van piekbelasters. Formeel vallen die urgente hoofdpijndossiers op de kortere termijn – de PAS-melders en uitkoop van boeren – buiten de gesprekken over het Landbouwakkoord. Die gesprekken moeten antwoord geven op de vraag hoe de Nederlandse landbouw er op de lange termijn – over pakweg twee decennia – uitziet.
Mocht er een akkoord komen, dan is het de vraag hoeveel dat uiteindelijk waard is. Eerder al trokken kleinere boerenorganisaties, zoals Agractie en de Nederlandse Melkveehoudersvakbond, zich terug uit de onderhandelingen. Die laatste organisatie vertegenwoordigt een groep boeren die cruciaal is voor de landbouwtransitie, omdat melkveehouders een relatief groot aandeel in de ammoniak- en broeikasgasuitstoot van de landbouwsector hebben en veel grond bezitten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden