Het is tijd om het hysterische woord ‘woke’ bij het grofvuil te zetten. Laten we in plaats daarvan er gewoon van uitgaan dat in een rechtvaardige en cultureel diverse samenleving representativiteit serieus wordt genomen. Emancipatiebewegingen mag je niet monddood maken.
Laat het ophouden. Het gejammer van documentairemaker Kees Schaap bijvoorbeeld, die vindt dat hij ‘gecanceld’ wordt als hij een ‘satirisch bedoeld’ kerstpakket met blackface verstuurt naar omroep BNNVara. Een racistisch stereotype waar mensen om bedreigd worden – dat is een stuk onaangenamer dan ‘gecanceld’ worden – omdat ze het in het Zwarte Pietendebat aan de kaak stelden.
‘Cancel’ ik hem nu? Geen idee. Het is een ondubbelzinnig weerwoord. Ik ben zo opgevoed door mijn vader, die al decennia voor het ontstaan van de toverwoorden ‘woke’ of ‘cancelen’ zijn laatste adem uitblies. Hij vond dat zelfrespect samenhangt met respect voor onze naamloze voorouders. Zwarte mensen die zeggen dat ze niet beledigd willen worden: wen er eens aan. We vieren over twee weken de afschaffing van 150 jaar Nederlandse slavernij. Mag het een keer?
Over de auteur
Harriët Duurvoort is publicist. Zij schrijft om de week een wisselcolumn met Heleen Mees.
Een heel ander voorbeeld: het interview door Lucette ter Borg met de directie van het Stedelijk Museum onlangs in de NRC. De directieleden werd het vuur aan de schenen gelegd over hun ‘woke’ beleid. Ook de prachtige tentoonstelling van Felix de Rooy moest het ontgelden. ‘Overweldigend véél werk, van niet altijd even hoge kwaliteit’, klaagde ze. En: ‘Moet je een kunstenaar als deze dan niet tegen zichzelf beschermen? Wat is de kritische rol van de curator?’
Aldus het witte establishment, dacht ik bij mijzelf. Ik smeet de krant in een hoek.
De tentoonstelling van De Rooy is actueel en relevant. Juist zijn Caribische perspectief is wezenlijk om de huidige tijd te begrijpen. Zowel de schaduw van het koloniale verleden, als een van de grootste thema’s van het hier, nu en morgen: globalisering en de fundamentele westerse angst daarvoor. ‘Ik geloof dat de Caribische mens een van de eerste mensen van de toekomst is geweest’, aldus De Rooy. ‘Wat zich nu op globaal niveau afspeelt, heeft zich al enkele eeuwen lang voltrokken in het Caribisch gebied en het Amerikaans continent, waar eigenlijk alle bevolkingen en culturen uit de hele wereld zijn samengekomen.’
Hoe belangrijk dat Caribische perspectief is zie je ook in de indringende VPRO-serie Van Bahia tot Brooklyn, Caribische verhalen van NOS-correspondent Nina Jurna. Anders dan andere reisseries is er nu eens geen ‘white gaze’. De serie is persoonlijker en confronterender, omdat Jurna als vrouw van kleur reist in een gebied waar alles om kleur en onverwerkt koloniaal- en slavernijverleden draait. Ontwortelde gemeenschappen. Eindeloze vermenging, of juist raciale scheiding. En het racisme dat doorwerkt in alle facetten van het leven.
De serie houdt ook ons land een spiegel voor. Want ook Nederland is een land met een onverwerkt koloniaal verleden en ook hier worstelt zowel de samenleving als de overheid met racisme. Ook hier zijn Nederlanders met overzeese Caribische wortels met een emancipatieproces bezig.
Dat zwart-Caribische perspectief roept trots, debat en weerstand op. Kijk naar de commotie rond het prachtige standbeeld Moments Contained in Rotterdam. De Brits-Jamaicaanse maker Thomas J. Price wil ons met het beeld laten nadenken over macht, over ‘monumentaliteit’; wie we op een voetstuk zetten en waarom eigenlijk. Zijn jonge vrouw van kleur staat niet op een voetstuk, maar is groter dan al die ‘helden’ die we in de Europese traditie op een voetstuk hebben geplaatst. Ze hebben alles met elkaar te maken. Zonder de ‘helden’ op het voetstuk had ze niet eens bestaan. Maar nu mag ze er vaak niet eens zijn.
‘Een gewone, jonge zwarte Rotterdamse. Buffelend in de zorg. Moeder. Toeslagenslachtoffer.’ Ik had iets van dergelijke strekking op Twitter geplaatst. Een deel van de respons was te voorspellen.
‘Uitvreetster.’
‘Te veel kinderen van teveel mannen.’
‘Tilt de sociale dienst.’
Maar het zijn natuurlijk niet alleen anonieme racistische twitteraars die dit soort ideeën hebben. Deze vooroordelen zijn diep in de overheid verankerd, moeten we helaas uit het toeslagenschandaal concluderen.
Het debat over ‘woke’ maskeert dat het in essentie over a seat at the table gaat: als gemarginaliseerde groep een actieve rol willen hebben waarbij ruimte is voor jouw ervaring en perspectief. Waarbij er naar je wordt geluisterd en je invloed hebt op de beslissingen die gemaakt worden in de samenleving. Het gaat om sociale rechtvaardigheid.
Source: Volkskrant