Vandaag is er in Italië een dag van nationale rouw. In de kathedraal van Milaan wordt een voormalig stofzuigerverkoper en zanger op cruiseschepen met een staatsbegrafenis uitgeluid. Is zijn politieke loopbaan hiermee dan werkelijk ten einde? De kans bestaat, maar het lijkt me waarschijnlijker dat zijn partij nu al bezig is een of ander semilegaal achterdeurtje in de Italiaanse kieswet te forceren, zodat de man postuum de volgende verkiezingen kan winnen. Voor een land dat al een halve eeuw lijdt aan een obsessie met die ene figuur is de dood niet meer dan een onnozele horde die genomen moet worden. Een tussenstation, geen eindhalte.
In het eerste seizoen van de tv-serie 1992 gaat het over ‘Mani Pulite’, het grootschalige anticorruptie-onderzoek waarin de Italiaanse justitie dat jaar begon met het in kaart brengen van de verstrengeling van de boven- en onderwereld, van de steekpenningen en van de rot in het Italiaanse bestuur. Hoe fanatieker de onderzoekers graven, hoe dieper ze spitten, hoe hoger ze komen – tot aan de premier, de socialist Craxi. Ook Hij komt in beeld, vanwege een betaling van een van zijn vele bedrijven, uitgeverij Mondadori.
Aan het eind van dat seizoen besluit de man die nog geen enkele keer in beeld is geweest maar wiens aanwezigheid toch in elke scène voelbaar is, zelf de politiek in te gaan. Slechts een enkeling gelooft hem als hij zegt dat hij dat doet ‘om het land te redden’. Het is zijn eigen hachje dat gered moet worden.
Het goeie aan dat eerste seizoen is dat hij niet alleen nauwelijks in beeld komt, maar ook niet bij naam wordt genoemd. Personages hebben het consequent over ‘hij’ en ‘hem’, alsof er slechts één man in Italië woont.
Ook in Loro, Sorrentino’s biopic uit 2018, komt de oud-premier de eerste veertig minuten niet voor. We zien zijn villa, we zien zijn entourage, we zien zijn feestjes, maar niet de man zelf. Ook hier gaat het voortdurend over ‘Lui’: Hem, God zelf. Of in elk geval: zijn stofzuigers en soapseries verpatsende plaatsvervanger op aarde.
Wonderlijk: in die films en series lijkt vroeg of laat iedereen rondom hem zich te compromitteren, mensen belanden in elkaars vaarwater, dragen elkaars geheimen met zich mee. Behalve hij: hij is niet te raken. Zijn gebrek aan schaamte is zijn superkracht.
Zo ging het ook in werkelijkheid: zijn acties trokken de aandacht, maar het was die vreemdsoortig lichtvoetige schaamteloosheid die de aandacht vasthield. Je schaamde je dat je je bleef interesseren voor een man die die emotie zelf alleen uit de verte kende, ook toen hij allang uitgerangeerd was, een halvezool in de marge die dankzij een oranjebruin masker dat over zijn echte gezicht gespannen was minder op zichzelf leek dan de acteurs die hem vertolkten.
Tot zijn dood deed hij denken aan voetballers die onschuldig lachend toekijken bij het resultaat van hun vernietigende tackle: o, dat been is kapot, hè wat naar nou. Het zijn vaak diezelfde spelers die bij het minste duwtje ter aarde storten, doorrollen tot ze precies voor de camera liggen en dan, tussen het bekkentrekken door, even knipogen naar de kijker thuis. Jij bent medeplichtig, zegt dat knipoogje. Vanaf nu zitten we er samen in.
We zijn door hem ingepakt, we hebben een stofzuiger bij hem gekocht, we hebben de films gezien en de rechtszaken gevolgd – en het was op een ellendige manier goed, en het is op een niet-ellendige manier beter als het voorbij is.
Source: Volkskrant