Op meer dan driehonderd plekken in Nederland haasten vrijwillige ‘neerslagmeters’ zich iedere ochtend hun bed uit om handmatig de regenmeter in hun buurt af te tappen. Sinds 13 mei troffen zij hun meters iedere dag kurkdroog aan.
Volgens het KNMI, dat met behulp van deze vrijwilligers de neerslag in kaart brengt, is het sinds 2007 niet meer zo lang achtereen droog gebleven. Toen viel er 32 dagen geen regen. Zo’n droogterecord klinkt ernstig, maar alle experts zijn het erover eens: we zijn verwend met een zeer nat voorjaar, dus een watertekort zal vooralsnog niet snel ontstaan.
Dankzij dat voorjaar zijn de grondwaterstanden volgens de droogtemonitor van Rijkswaterstaat relatief hoog. Dat in sommige delen van het land toch een onttrekkings- of sproeiverbod is ingesteld, is niet ongewoon. Gebieden met veel hoge zandvlaktes, zoals je die voornamelijk in Brabant, op de Veluwe en in de Achterhoek vindt, komen altijd als eerste in de problemen bij aanhoudende droogte.
Die vlaktes houden moeilijk water vast en liggen vaak niet aan een rivier, waardoor ze volledig afhankelijk zijn van regenval. Vooralsnog zijn volgens de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) echter geen extra maatregelen nodig, zoals het verlagen van de waterdruk uit de kraan of een landelijk sproeiverbod, om overal voldoende water beschikbaar te maken.
Ondanks de droogte is ook het peil van de rivieren niet alarmerend laag. Volgens Rijkswaterstaat is de waterstand in de Maas en de Rijn wel gezakt. Zo voert de Maas 45 procent minder water mee naar zee dan het jarenlange gemiddelde. In de Rijn zal de waterstand per dag naar verwachting met zo’n 5 centimeter zakken, waardoor die komende week zal dalen tot onder de 8 meter boven NAP.
Dat is laag, maar verre van schrikbarend, aldus een woordvoerder van Rijkswaterstaat. ‘De Rijn wordt aangevuld met smeltwater uit de Alpen, dat via Duitsland onze kant op stroomt. Ook heeft de rivier baat bij het wisselvallige weer in Zuid-Duitsland waar het, in tegenstelling tot Nederland, regelmatig regent.’
Het is belangrijk dat de waterstand in de Rijn op peil blijft, legt een woordvoerder van het hoogwaterbeschermingsprogramma van Rijkswaterstaat en de Waterschappen uit. Als er genoeg zoet water door de rivieren stroomt, houdt dit het zoute water van de Noordzee buiten. Daalt de waterstand en neemt daardoor de tegendruk af, dan ligt verzilting van rivieren op de loer.
Om een mogelijk tekort aan zoet water tegen te gaan, hebben de Waterschappen en Rijkswaterstaat in april al besloten het waterpeil in het IJsselmeer en het Markermeer 5 centimeter te laten stijgen. Iedere zomer wordt het waterpeil daar flexibel aangepast, om ervoor te zorgen dat er altijd genoeg water in opslag zit als zich een droge zomer voordoet.
Als gevolg van de droogte vallen kleinere sloten en beken mogelijk droog. En dat betekent dat er vissen doodgaan. Toch ziet Staatsbosbeheer vooralsnog geen aanwijzingen dat dieren massaal lijden onder de droge dagen. ‘Soms droogt er wellicht een poel met drinkwater op, maar reeën en andere dieren vinden altijd wel een nieuwe waterbron’, aldus de woordvoerder.
Wel zien boswachters volgens hem aanwijzingen dat enkele boomsoorten last hebben van de structurele droogte, die al enkele jaren terugkeert. ‘De natuur kan wel tegen een stootje, maar we hebben al een paar droge zomers achter de rug. We zien nu dat sommige bomen daar last van krijgen en dat ze niet zo mooi in blad staan als zou moeten. Doordat ze ieder jaar een nieuwe klap krijgen, kunnen ze onvoldoende herstellen.’
Ook is er volgens hem mogelijk meer kans op blauwalg in watergebieden. Maar, voegt hij toe, dat is eigenlijk vooral vervelend voor de mens. ‘Natuurgebieden hebben daar niet zo veel last van.’
Voor de landbouw is de droogte wel reden tot zorg, zegt Martin van Ittersum, hoogleraar plantaardige productiesystemen aan Wageningen Universiteit. Boeren konden dit jaar door het natte voorjaar pas relatief laat zaaien en poten. Door de hoge temperatuur en de harde, droge wind droogt de bovenste grondlaag snel uit.
Dat is een probleem voor de jonge planten, die nog geen diepe wortels hebben ontwikkeld om door te dringen tot diepere lagen. Aardappeltelers lopen momenteel extra risico. ‘De aardappel begint in deze periode met knolvorming, en droogte betekent minder knollen’, zegt Van Ittersum.
Sproeien is daarom essentieel. Op de meeste plekken is dat nog toegestaan, maar als de droogte aanhoudt kunnen onttrekkings- of sproeiverboden worden ingesteld. De harde wind en hoge temperatuur leiden er bovendien toe dat sproeien overdag minder effectief is. ‘Sommige boeren beregenen daarom alleen ’s nachts,’ legt Van Ittersum uit, ‘En dat betekent dat je maar de helft van de tijd kunt beregenen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden