‘De ‘vele malen sterkere’ Oekraïense troepen probeerden de Russische posities aan te vallen bij Novodonetsk, schreef het kanaal Wargonzo deze week trots op berichtendienst Telegram, bij een video van het slagveld in Oekraïne. ‘Onze troepen gingen het oneerlijke gevecht aan en wonnen.’
Wargonzo is een van de kanalen op Telegram waar sinds de invasie van Oekraïne dagelijks berichten over de vorderingen van de oorlog worden gedeeld. Het kanaal heeft bijna 1,3 miljoen volgers. De ontwikkelingen aan het front (hier zijn gevechten) worden met een pro-Russisch sausje (‘we wonnen’) opgediend aan de volgers.
Er zijn tientallen kanalen zoals dat van Wargonzo. Wie er precies achter dat kanaal zit, is onduidelijk. Van sommige andere kanalen is dat wel bekend. Zo publiceert Alexander Kots op Kotsnews dagelijks updates over de oorlog. Michail Zvintsjoek zit achter het kanaal Rybar. Voor de invasie publiceerde hij voor ruim 300 duizend volgers, inmiddels zijn dat er ruim 1,1 miljoen. Een redactie van veertig mensen brengt dagelijks puntsgewijze overzichten van gevechten, foto’s en video’s van het slagveld in Oekraïne en kaarten van hoe de frontlinie zich beweegt.
Zvintsjoek zelf werkte in het leger als tolk, en werd onderscheiden voor zijn uitzending naar Syrië. Omdat hij wat berichtgeving betreft niets verwachtte van de officiële Russische kanalen, besloot hij bij de inval Rusland te verdedigen in de wereld van informatie, vertelde hij in mei aan persbureau AFP. ‘We werden het schild.’
De bloggers hebben vaak goede contacten binnen de Russische strijdkrachten die in Oekraïne vechten. De beelden van het bericht van Wargonzo zijn afkomstig van de Russische eenheid die luchtsteun moest bieden. Ze hebben in de informatieoorlog rond het conflict een bijzondere rol: via hun kanalen op sociale media die niet zijn geblokkeerd in Rusland kunnen ze openlijk kritiek leveren op de Russische militaire strategie.
Bijna alle bloggers vinden dat Rusland te slap opereert en roepen op tot harder ingrijpen. Het Kremlin, dat alle onafhankelijke media in Rusland verbood of blokkeerde, treedt voorlopig niet op, ook niet tegen de soms harde kritiek. Sterker nog: Poetin neemt hen ogenschijnlijk serieus. Dinsdag publiceerde het Kremlin foto's van een bijeenkomst met een tafel vol bloggers rondom president Poetin. De ontmoeting, die Russische staatsmedia uitzonden, was duidelijk geënsceneerd. Door met ‘kritische’ Russische militaire bloggers in gesprek te gaan, wil Poetin waarschijnlijk binnenlandse kritiek op zijn ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne indammen. Alexander Kots vroeg aan Poetin hoe het kon dat drones begin mei het Kremlin konden bereiken. De Russische president zei daarop dat drones ‘moeilijk te detecteren’ zijn, omdat ze van lichte materialen zijn gemaakt. Het luchtverdedigingssysteem in Moskou is volgens hem gemaakt voor raketten en grote vliegtuigen.
Eerder was de bekende blogger Vladlen Tatarski aanwezig bij een ceremonie in het Kremlin waarbij de annexatie van vier Oekraïense provincies werd aangekondigd. Tatarski kwam in april dit jaar om bij een bomaanslag in een café in Moskou. Wie daar achter zat, is nooit opgehelderd.
Het Oekraïense en Russische leger zijn uit tactische overwegingen vaak terughoudend met het delen van specifieke informatie over hun aanvalsplannen. De militaire bloggers zijn in dit gat gedoken, omdat de honger naar informatie over de oorlog ook enorm is. Door de publicatie van kaarten en beelden weten ze de vaak geciteerde mist van de oorlog enigszins te verdrijven. Zeker als zowel Oekraïense en Russische bloggers dezelfde informatie delen is het voor westerse analisten aanleiding om de informatie over te nemen. Ook het gezaghebbende Amerikaanse Institute for Study of War baseert zijn kaarten op informatie uit de Russische kanalen.
In Oekraïne geldt niet zo’n censuur als in Rusland, dus Oekraïense media en prominente figuren zijn veel vrijer om te schrijven wat ze willen. Alle media hebben een eigen kanaal op de ook in Oekraïne populaire dienst Telegram. Het Oekraïense leger verspreidt zo ook informatie, net als leden van Zelensky’s regering en zijn adviseurs.
Het kanaal DeepstateUA lijkt meer op de Russische militaire blogs: ze publiceren kaarten en informatie over de oorlog voor bijna 600 duizend volgers. De informatie wordt bij elkaar gezocht uit openbare bronnen door vrijwilligers.
Enkele Oekraïense legereenheden hebben daarnaast hun eigen kanaal, waarin ze gedetailleerd verslag doen van gevechten. ‘We zijn klaar voor een tegenaanval’, schrijft het kanaal van de 46ste amfibische aanvalsbrigade bijvoorbeeld, begin juni. Ook publiceren ze informatie over vermiste of door de Russen gevangengenomen soldaten. De kanalen lijken op een soort persdienst, maar worden bijgehouden door individuen: in berichten gaat het vaak over ‘ik’, of ‘mijn informatie’.
De taal van de Russische bloggers is sterk gekleurd. Veel bloggers zijn extreem nationalistisch, maken Oekraïners consequent uit voor nazi’s en vieren hun overwinningen ruimschoots. De vernietiging van de moderne Leopard-tanks brengen ze met foto’s en video’s uit allerlei verschillende posities met luid gejuich in beeld. Een nederlaag krijgt minder aandacht en de berichtgeving gaat vaak gepaard met kritiek op het Russische leger. Tussen de gekleurde regels door zijn de feiten over het front wel te ontwaren. Zeker als de Russische bloggers melden dat een plaats in handen is gekomen van Oekraïne, blijkt deze informatie later ook te kloppen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden