‘Ik sta bij de prachtige, okergele megavilla van Silvio Berlusconi in Arcore, een kleine plaats op 20 kilometer van Milaan. Hier ligt hij opgebaard. Het wemelt hier van de journalisten, politieagenten en Berlusconi-fans. Er liggen spandoeken, vlaggen van zijn politieke partij Forza Italia en sjaaltjes van AC Milan, de voetbalclub die hij ruim dertig jaar onder zijn leiding had.
‘In Nederland kennen we hem vooral als premier, maar Italianen zien hem ook als succesvol ondernemer: als vastgoedbaas, eigenaar van AC Milan en als mediamagnaat.
‘Zijn fans wijzen vooral op zijn persoonlijkheid. Veel Italiaanse mannen willen zijn zoals Berlusconi, de verwezenlijking van de Italiaanse droom. Berlusconi was rijk, machtig en macho. Hij kon ook heel innemend zijn – al kan je dat ook populistisch noemen.
‘Hij was natuurlijk communicatief ook slim. Zelden noemde hij de namen van zijn politieke tegenstanders of vijanden. Er bestaat niet zoiets als slechte publiciteit, wist hij als geen ander.’
‘Als je daarnaar vraagt, krijg je geen antwoorden met veel substantie, eerlijk gezegd. Zijn fans wijzen vooral op zijn karakter en prestaties als ondernemer. Maar veel Italianen beseffen dat Berlusconi de reputatie van Italië in het buitenland geen goed heeft gedaan. In 2011, tijdens zijn laatste periode als premier, ging het economisch slecht met het land en was hij verwikkeld in allerlei schandalen. Toen is hij, mede door druk van Merkel op Europees niveau, gewipt.
‘Daarna is hij qua populariteit simpelweg ingehaald door de nieuwe sterren op rechts. Eerst door Matteo Salvini van Lega, daarna door de huidige premier Giorgia Meloni. Toch wist hij zich na de laatste verkiezingen in 2022 weer in de positie van kingmaker te manoeuvreren. Zijn partij was nodig om de rechtse regering van Meloni aan een meerderheid te helpen. Zo telde hij toch altijd weer mee.’
‘Zelfs de progressieve kranten oordelen mild. Dat heeft me niet verbaasd. Over de doden niets dan goeds – die regel telt overal, maar in Italië al helemaal.’
‘Ik begrijp Travaglio. Kijk, het is niet zo dat de Italiaanse politiek vóór Berlusconi goed functioneerde, het was toen al een enorme bende. Maar Berlusconi heeft de cultuur van corruptie en het najagen van het eigenbelang voortgezet.
‘Hij heeft zijn eigen rechtsgang beïnvloed door de strakke verjaringstermijnen verder in te korten. Hij is ook niet goed geweest voor de persvrijheid. En op het gebied van de belastingmoraal was hij ook al geen lichtend voorbeeld.
‘Hij heeft Italianen doen afkeren van de politiek. Dus ja, ik snap wel waar Travaglio op doelt. Toch zijn de problemen die Italië heeft niet alleen aan Berlusconi toe te schrijven.’
‘Zij is politiek door hem gevormd. Ze was jong, 31 jaar, toen ze als Minister voor Jeugd deelnam aan zijn laatste kabinet. In Meloni’s huidige regering zitten ook een aantal bewindslieden die deelnamen aan die regering. Meloni weet net als Berlusconi hoe ze de beeldvorming kan beïnvloeden.’
‘Nee, dat is sowieso in het buitenland groter geworden dan in Italië. Critici vinden dat hij wel ergere dingen heeft gedaan dan de vieze oom uithangen. Hij heeft 35 processen en legio onderzoeken tegen zich gehad. Hij is veroordeeld voor belastingfraude en vermoedelijk met de maffia in zee gegaan. Dat gedoe met de minderjarige Ruby is gênant en fout, maar er is wel meer, is de teneur.’
‘De uitvaart is morgen in de kathedraal van Milaan. Daar zijn Meloni en president Sergio Mattarella uiteraard aanwezig. Het is een staatsbegrafenis en een dag van nationale rouw, maar op die beide beslissingen klinkt nu ook al her en der kritiek. Ook na zijn dood weet Berlusconi het land nog te verdelen.’
‘Nee, dat kan ik niet zeggen. Het is het einde van een tijdperk – en dat is goed. Italië is veel meer dan Berlusconi. En er zijn genoeg andere problemen en fascinerende Italianen om over te schrijven.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden