Zondag bezocht Ursula von der Leyen, geflankeerd door de Italiaanse premier Meloni en premier Rutte, de Tunesische president Kais Saied. Het was de kiem van een poging om alle verschillende EU-instrumenten gecoördineerd in te zetten in buurlanden als Tunesië. Het doel: iets meer grip krijgen op de directe Europese buitengrenzen. Een lovenswaardig streven, maar de werkelijkheid is weerbarstig.
Wie kijkt naar de verwachte bevolkingsgroei op het Afrikaanse continent, de ongelijke economische kracht en de politieke impact in Europa van het migratiedebat, ziet dat de ambitie om grip op de grenzen te krijgen, een van de belangrijkste Europese uitdagingen is voor de komende decennia. Een uitdaging die veel meer investeringen zal vergen – in mensen, middelen en denkkracht – dan er nu aan wordt besteed.
De oplossingen zullen verder moeten gaan dan het voorkomen van ongewenste immigratie of de aanpak van mensensmokkelaars. Het gaat ook om investeren in stabiliteit en economische activiteit in landen – en het toestaan van meer legale (tijdelijke) arbeidsmigratie.
Het is moeilijk om al te spreken van een ‘Tunesië-deal’. Daarvoor is er nog te veel onbekend. Er moet nog een akkoord met Tunesië worden uitonderhandeld, en daarna moet het worden bezegeld door 27 lidstaten. Maar het is goed om al te zien dat de plannen ook inzetten op investeringen die op middellange termijn de kracht en weerbaarheid van Tunesië versterken.
De EU wil onmiddellijk 150 miljoen euro geven om de economie, die aan de rand van de afgrond staat, op te krikken. Ook wordt dit jaar 100 miljoen euro geïnvesteerd in de Tunesische grensbewaking in een poging ‘het cynische bedrijfsmodel van mensensmokkelaars te breken’.
De overige 900 miljoen euro voor de komende jaren is macro-economische steun, gekoppeld aan de eis dat Tunesië ook het reddingspakket van 1,9 miljard dollar van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) accepteert – evenals de bijbehorende hervormingen. Tot nu toe weigert president Saied dat.
Verder zet de EU in op handel met en investeringen in Tunesië. Daar heeft Brussel goede ideeën voor, zoals het land helpen bij de opwek van schone energie, die vervolgens naar de EU kan worden geëxporteerd. Ook wil de Commissie meer kansen bieden aan jonge Tunesiërs om in de EU te studeren of te werken. Nederland blokkeerde EU-initiatieven van deze aard in het verleden vaak – ten onrechte. Dit soort legale migratie past juist in het streven meer controle te krijgen over migratie.
Het grootste bezwaar van critici in en buiten Tunesië is dat Europese politici zo een autocratische leider legitimeren. Die zorg is begrijpelijk: president Saied voert het land dat twaalf jaar geleden zijn eerste vrije verkiezingen kende, snel terug naar een model waarin één persoon (hijzelf) alles te zeggen heeft, en politieke tegenstanders en onafhankelijke journalisten achter de tralies verdwijnen.
Dat maakt ook de timing van dit initiatief precair: nemen Europese leiders in hun haast daadkracht te tonen inzake migratie op de koop toe dat Saied de democratie de nek omdraait? Die indruk zal de EU moeten wegnemen voordat de plannen definitief worden. Om de grip op de buitengrenzen te verstevigen, moeten ook zaken worden gedaan met ondemocratische leiders. Maar Europese politici moeten daarbij altijd hun eigen morele ondergrens scherp in de gaten houden.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden